จะเกิดอะไรขึ้น หาก “ตอลิบาน” เข้าควบคุมและครองอำนาจใน “อัฟกานิสถาน” ?

การช่วงชิงอำนาจระหว่างตอลิบานกับรัฐบาลอัฟกานิสถาน ยังคงดำเนินไปอย่างคุกรุ่น ล่าสุด “เมืองกัซนี” ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของกรุงคาบูล และเป็นฐานที่มั่นเชิงยุทธศาสตร์ของอัฟกานิสถาน รวมถึงเมืองหลวงของจังหวัดกัซนี ตกสู่ภายใต้เงื้อมมือของกลุ่มตอลิบานเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 12 สิงหาคม ที่ผ่านมา

นับเป็นเมืองหลวงของจังหวัดที่สิบที่จะตกอยู่กับกลุ่มผู้ก่อความไม่สงบภายในหนึ่งสัปดาห์ที่ผ่านมา นี่คือสัญญาณร้ายของรัฐบาลประธานาธิบดี Ashraf Ghani ที่สุ่มเสี่ยงจะสูญเสียอำนาจ แต่ในอีกแง่หนึ่งอาจเป็นสัญญานบ่งชี้ว่า อัฟกานิสถานกำลังจะหลุดพ้นจากการถูกแทรกแซงของมหาอำนาจตะวันตก แต่จีนจะเข้ามามีบทบาทแทน ขณะที่อีกด้านก็อาจสั่นคลอนต่อสิทธิสตรีและเด็กชาวอัฟกัน

ตอลิบาน
ตอลิบานแผลงฤทธิ์เข้ายึดครอง 18 ใน 34 เมืองหลวงของจังหวัดต่าง ๆ ของอัฟกานิสถานไว้ได้เรียบร้อยแล้ว
เมื่อพิจารณาจากการถอนกองกำลังพันธมิตรออกไปเมื่อเร็วๆ นี้ และความรวดเร็วที่กลุ่มตอลิบานได้เพิ่มการยึดครองพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ เจ้าหน้าที่ของอัฟกานิสถานมีความกังวลว่าในที่สุดกลุ่มติดอาวุธอาจเข้ายึดครองอัฟกานิสถานได้ทั้งหมด
ผู้เชี่ยวชาญมองว่ากรุงคาบูลซึ่งเป็นเมืองหลวงของประเทศ ถือเป็นโดมิโนสุดท้ายที่มีแนวโน้มว่าจะล่มสลายลง หากกลุ่มตอลิบานเข้ายึดอำนาจการควบคุมทั้งประเทศได้เบ็ดเสร็จ
“สิ่งต่างๆ ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว แม้ในสัปดาห์ที่แล้วหรือในระยะเวลาเพียงแค่ 10 วัน เท่านั้น” Andrew Watkins นักวิเคราะห์อาวุโสในอัฟกานิสถานของ Crisis Group บอกกับนิวส์วีค ทางโทรศัพท์ในวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา

“หลายคนรวมถึงตัวผมเองกำลังเฝ้าดูสถานการณ์ทางทหาร รวมถึงความสมดุลของกองกำลังทหารของตอลิบานและรัฐบาลอัฟกานิสถาน ซึ่งดูเหมือนว่าอย่างน้อยรัฐบาลอัฟกานิสถานก็ยังมีศักยภาพในการสู้รบ ไม่ว่าจะเป็นอาวุธ เทคโนโลยี ความได้เปรียบในทางอากาศ เพื่อทำให้การต่อสู้ครั้งนี้ยืดเยื้อ และอาจยืดเยื้อไปอีกหลายปี”

กรุงคาบูล อัฟกานิสถาน

Andrew Watkins
Andrew Watkins นักวิเคราะห์อาวุโสในอัฟกานิสถานของ Crisis Group
Watkins กล่าวอีกว่า อัฟกานิสถานได้มาถึงจุดเปลี่ยนแล้ว และดูเหมือนว่าจะไม่มีความเต็มใจจากกองทัพอัฟกันที่จะต่อสู้เพื่อรักษาเมืองหลวงของจังหวัดต่างๆ เหล่านี้ไว้ให้ได้อย่างสุดกำลังความสามารถ
ขณะนี้ 18 ใน 34 เมืองหลวงของจังหวัดต่างๆ ตกเป็นของตอลิบานแล้ว ซึ่งปัจจุบันควบคุมพื้นที่ประมาณ 2 ใน 3 ของประเทศ
กระนั้น Watkins แนะนำว่า การยึดอำนาจของกลุ่มติดอาวุธนั้นหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะสิ่งเดียวกันที่เกิดขึ้นในฐานที่มั่นเล็กๆ เหล่านี้จะต้องเกิดขึ้นในกรุงคาบูลอย่างแน่นอน นักวิเคราะห์เชื่อว่าอัฟกานิสถานมีแนวโน้มที่จะเข้าสู่สถานการณ์ที่รัฐบาลยังคงมีอำนาจอยู่ในกรุงคาบูล แต่ไม่ใช่ในพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ
“แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าป้อมปราการคาบูลจะพังลงอย่างรวดเร็ว ไม่น่าเป็นไปได้ขนาดนั้น เพราะการต่อสู้ตามท้องถนนและการทำสงครามในกรุงคาบูล มันคือเขาวงกตดีๆ นี่เอง เมืองหลวงแห่งนี้มีการขยายเขตเมืองอย่างไร้ระเบียบแบบแผน การที่ผังเมืองเละเทะเช่นนี้ จะทำให้การพยายามต่อสู้เพื่อช่วงชิงพื้นที่ยุทธศาสตร์นี้ จากถนนหนึ่งไปอีกถนนหนึ่งเป็นไปด้วยความยากลำบาก และจะกลายเป็นฝันร้ายแน่นอน” Watkins กล่าวเสริม
อัฟกานิสถาน
Camp Bastion, Helmand Province, Afghanistan- Circa 2010 : Royal Air Force Chinook Helicopter
ปัจจุบัน สหรัฐอเมริกาดำเนินการถอนกำลังทหารเกือบทั้งหมดออกจากอัฟกานิสถาน โดยจะเสร็จสิ้นภายในวันที่ 31 สิงหาคมนี้ หลังจากการรณรงค์ทางทหารที่นำโดยพญาอินทรี ซึ่งเริ่มขึ้นในปี 2544 หลังจากการโจมตีของผู้ก่อการร้าย 9/11 และยืดเยื้อยาวนานมากว่า 2 ทศวรรษ แต่ดูเหมือนว่าสถานการณ์เลวร้ายจะเกิดขึ้นเร็วกว่าที่คิดจากการบุกปะทะอย่างหนักของตอลิบาน เป็นเหตุให้สถานทูตสหรัฐอเมริกาเรียกร้องพลเมืองตนเองให้ออกจากอัฟกานิสถานในทันที โดยใช้เครื่องบินพาณิชย์ทุกทางเลือกที่มี
เมื่อวันพุธที่ 11 สิงหาคม เจ้าหน้าที่กลาโหมสหรัฐอเมริการายหนึ่งซึ่งอ้างข่าวกรองของสหรัฐอเมริกาบอกกับสำนักข่าวรอยเตอร์ว่า ตอลิบานสามารถรุกคืบเข้าถึงและตีแตกกรุงคาบูลได้ใน 30 วัน และอาจเข้ายึดครองได้แบบเบ็ดเสร็จภายใน 90 วัน
Joe Biden
ประธานาธิบดี Joe Biden ของสหรัฐอเมริกา
ขณะที่ ประธานาธิบดี Joe Biden ของสหรัฐอเมริกา กล่าวเมื่อวันอังคารที่ 10 สิงหาคมว่า เขาไม่เสียใจกับการถอนทหาร แม้การตัดสินใจของเขาจะได้รับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก โดยเขาเรียกร้องให้ผู้นำอัฟกันต่อสู้เพื่อบ้านเกิดเมืองนอนของตัวเองต่อไป
คำถามที่พึงหาคำตอบให้ได้แน่ชัดคือ กลุ่มตอลิบานจะสามารถโน้มน้าวให้รัฐบาลอัฟกานิสถานยอมจำนนได้หรือไม่ คาบูลอาจตกอยู่ในมือตอลิบานเร็วกว่าที่นักวิเคราะห์คาดไว้ แต่ Watkins มีมุมมองว่า Ashraf Ghani ประธานาธิบดีอัฟกานิสถานไม่น่าจะต้องการละทิ้งการควบคุมเมืองหลวงโดยไม่เปิดฉากต่อสู้กับตอลิบาน
Ashraf Ghani
Ashraf Ghani ประธานาธิบดีอัฟกานิสถาน
ด้าน Claude Rakisits ผู้เชี่ยวชาญอัฟกานิสถานและรองศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์ด้านการศึกษากลยุทธ์ที่ Deakin University ประเทศออสเตรเลีย กล่าวว่า มีความชัดเจนมากขึ้นว่ากองกำลังความมั่นคงของอัฟกานิสถานไม่มีความสนใจและจะไม่ยอมตายเพื่อรัฐบาลของ Ghani
“ลมอยู่ด้านหลังตาลีบัน ถนนสู่คาบูล ไม่ใช่เรื่องยากเกินไป” เขากล่าวกับนิวส์วีกทางอีเมล

“พื้นที่ส่วนใหญ่ของกันดะฮาร์ เมืองที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 2 ของอัฟกานิสถาน รองจากกรุงคาบูล  ซึ่งเป็นฐานที่มั่นในฝันหรือบ้านในอุดมคติของตอลิบานมีรายงานว่าถูกกลุ่มตอลิบานเข้าครอบครองแล้ว การรุกคืบที่ชัดเจนนี้จะช่วยโน้มน้าวให้กองกำลังป้องกันอัฟกันเชื่อว่าเกมนี้จบลงแล้ว”

Claude Rakisits
Claude Rakisits ผู้เชี่ยวชาญอัฟกานิสถานและรองศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์ด้านการศึกษากลยุทธ์ที่ Deakin University ประเทศออสเตรเลีย
Rakisits แนะนำว่ากลุ่มตอลิบานมีแนวโน้มที่จะยึดอำนาจและจะไม่สนใจรัฐบาลผสม “กลุ่มตอลิบานได้กลิ่นชัยชนะในสายลม ไม่สนใจที่จะแบ่งปันอำนาจโดยเด็ดขาด พวกเขาต้องการให้ประธานาธิบดี Ghani พ้นจากตำแหน่ง และพวกเขารู้ว่าเขาสัมผัสได้ถึงพลังของเขาที่หลุดลอยไปก่อนหน้าว่าจะกลับคืนมาอีกครั้ง และพวกเขาก็รู้ว่าชาวอเมริกันได้ปล่อยเขาให้หลุดพ้นแล้ว ประธานาธิบดี Biden ได้แสดงให้เห็นชัดเจนว่า เขาจะไม่ตระบัดสัตย์”
เมื่อถูกถามเกี่ยวกับรัฐบาลที่นำโดยกลุ่มตอลิบานจะเป็นอย่างไร Rakisits กล่าวว่า “ชัยชนะของตอลิบานจะเป็นข่าวร้ายสำหรับผู้หญิงและเด็กผู้หญิงก่อนเป็นอันดับแรก เงื่อนไขที่พวกเขาได้รับมาอย่างยากลำบากในช่วง 20 ปีที่ผ่านมาจะถูกยกเลิก เรารู้เรื่องนี้ดี จากรายงานที่มาจากแหล่งต่างๆ การที่ตอลิบานยึดครองอำนาจได้สำเร็จ คงจะสยดสยองพิลึก”
อัฟกานิสถาน
Kabul, Afghanistan September 2004: Children play around bullet-riddled car in Kabul
เขากล่าวอีกว่า เจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลและทหารอาจจะหลบหนีออกไปได้อย่างปลอดภัยเมื่อถึงเวลาที่กลุ่มตอลิบานเข้าสู่กรุงคาบูล แต่เจ้าหน้าที่พลเรือนระดับกลางและระดับล่าง ตลอดจนเจ้าหน้าที่ทหารที่ยังคงอยู่จะได้รับการปฏิบัติอย่างโหดร้าย
“และใครก็ตามที่ทราบว่าเคยร่วมงานกับกองกำลังผสม เช่น ล่าม พ่อครัว และคนขับรถ อาจถูกยิง มีรายงานว่าสิ่งนี้กำลังเกิดขึ้นแล้ว การลอบสังหารเป้าหมายกำลังเกิดขึ้นแล้ว” Rakisits กล่าว พร้อมกับเสริมว่า เป็นเรื่องยากที่จะบอกว่าอัฟกานิสถานที่ปกครองโดยตอลิบานมีความหมายต่อภูมิภาคนี้อย่างไร แต่ก็ไม่ใช่ข่าวดีสำหรับปากีสถานทั้งหมด

“กลุ่ม Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP) ซึ่งมีที่หลบภัยในอัฟกานิสถาน จะรู้สึกหาญกล้าที่จะโจมตีปากีสถานมากขึ้น และในขณะที่กองทัพปากีสถานมีความสัมพันธ์อันยาวนานกับกลุ่มตอลิบาน และให้ความช่วยเหลืออย่างมากในการให้ความปลอดภัยแก่กลุ่ม TTP เป็นเวลานานกว่า 20 ปี แต่กลุ่มตอลิบานก็หาใช่หุ่นเชิดของอิสลามาบัด”

ถึงแม้ว่ากองทัพปากีสถานมีความสัมพันธ์อันยาวนานกับกลุ่มตอลิบานในอัฟกานิสถาน โดยหน่วยข่าวกรอง Inter-Services Intelligence (ISI) เป็นเครื่องมือในการสร้างกลุ่มในระหว่างสงครามกลางเมืองในอัฟกานิสถานหลังจากการถอนตัวของสหภาพโซเวียต ตั้งแต่นั้นมา ISI ก็เป็นผู้อุปถัมภ์หลักของกลุ่มติดอาวุธนี้ โดยมีรายงานว่าได้จัดหาทรัพยากรทางการเงิน การฝึกอบรม อาวุธ การสนับสนุนด้านโลจิสติกส์ และ เหนือสิ่งอื่นใด ที่หลบภัยในดินแดนของปากีสถานที่มีความสำคัญต่อความสามารถของตอลิบานในการจ้างแรงงาน การก่อความไม่สงบที่มีประสิทธิภาพต่อรัฐอัฟกันและกองกำลังระหว่างประเทศ
อัฟกานิสถาน
Helmand, Afghanistan – January 2011: Children play around the door of a village compound
“ด้วยเหตุนี้ หากปากีสถานขอให้กลุ่มตอลิบานหยุดการโจมตีของ TTP ก็ย่อมไม่ใช่เรื่องแน่นอนว่ากลุ่มตอลิบานจะยอมจำนน สิ่งต่างๆ อาจยุ่งเหยิงเกินกว่าที่คาดคิด”
หากตอลิบานยึดอำนาจสำเร็จ Wakins กล่าวว่ากลุมจะต้องปรับตัว “มันจะไม่ใช่แค่การปรับตัวให้ได้เท่านั้น แต่ยังต้องเผชิญกับความท้าทายและการต่อสู้ครั้งใหญ่ กลุ่มตอลิบานได้พิสูจน์แล้วว่าเป็นกลุ่มที่มีการปรับตัวสูงเมื่อพูดถึงกลยุทธ์ทางทหารของพวกเขา และแม้แต่วิธีที่พวกเขาจัดการประชากรพลเรือน” เขากล่าว

“พวกเขายังเป็นกลุ่มอนุรักษ์นิยมและมักโหดร้าย ซึ่งมีรากฐานมาจากการก่อความไม่สงบของกลุ่มติดอาวุธและยังคงถูกครอบงำด้วยความคิดแบบหัวรุนแรง ซึ่งมีผลกระทบอย่างร้ายแรงต่อวิธีที่พวกเขาจะปฏิบัติต่อประชากรพลเรือน แต่ยังเร็วเกินไปที่จะบอกว่าอัฟกานิสถานจะเปลี่ยนแปลงไปมากแค่ไหน หรือไม่เปลี่ยนแปลงเลย” เขากล่าว

ด้านจีนที่มีอำนาจมากขึ้นเรื่อยๆ อาจสามารถใช้ประโยชน์จากข้อเท็จจริงที่ว่า จีนไม่เคยต่อสู้กับพวกเขา ไม่เหมือนกับรัสเซียหรือสหรัฐอเมริกา เพราะเมื่อกลุ่มตอลิบานอยู่ในอำนาจครั้งสุดท้ายระหว่างปี  2539-2544 จีนได้ระงับความสัมพันธ์กับอัฟกานิสถานแล้ว โดยได้ถอนตัวนักการทูตออกไปในปี 2536 หลังจากเกิดสงครามกลางเมือง
การพบปะระหว่าง Wang Yi มนตรีแห่งรัฐและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศจีน กับ Mullah Abdul Ghani Baradar หัวหน้าฝ่ายการเมืองของกลุ่มตอลิบานในอัฟกานิสถาน อย่างเปิดเผยเมื่อวันที่ 28 กรกฎาคมที่ผ่าน ที่เทียนจิน แสดงให้เห็นว่าจีนก็มีท่าทีที่จะผลักดันกลุ่มตอลิบานให้พูดถึงการเจรจาสันติภาพ หรืออย่างน้อยลดความรุนแรงในห้วงที่กำลังรุกคืบ เพื่อยึดครองพื้นที่ต่างๆ จากกองกำลังของรัฐบาลอัฟกานิสถาน
Wang Yi และ Mullah Abdul Ghani Baradar
การพบปะระหว่าง Wang Yi มนตรีแห่งรัฐและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศจีน กับ Mullah Abdul Ghani Baradar หัวหน้าฝ่ายการเมืองของกลุ่มตอลิบานในอัฟกานิสถาน
Lin Minwang
Lin Minwang ผู้เชี่ยวชาญด้านเอเชียใต้ของมหาวิทยาลัย Fudan ของเซี่ยงไฮ้
Lin Minwang ผู้เชี่ยวชาญด้านเอเชียใต้ของมหาวิทยาลัย Fudan ของเซี่ยงไฮ้ กล่าวว่า “เมื่อมหาอำนาจเอเชียรายใหญ่อย่างจีนแสดงให้เห็นว่า ตนยอมรับความชอบธรรมทางการเมืองของตอลิบาน ด้วยการพบปะอย่างเปิดเผยดังกล่าว จะทำให้กลุ่มตอลิบานได้รับชัยชนะทางการทูตครั้งใหญ่”
สื่อของรัฐ (จีน) ตีพิมพ์เรื่องวิเคราะห์อย่างน้อยสองเรื่องในสัปดาห์นี้ โดยเน้นว่าอัฟกานิสถานเคยเป็น “สุสานของจักรวรรดิ” และเตือนจีนว่าอย่าจมอยู่ใน “เกมที่ยิ่งใหญ่” เป็นการตอกย้ำว่า จีนไม่ได้ปิดบังความตั้งใจที่จะส่งกองกำลังไปยังอัฟกานิสถาน และหลังจากพบกับ Wang Yi กลุ่มตอลิบานกล่าวว่าพวกเขาหวังว่าจีนจะมีบทบาททางเศรษฐกิจในอัฟกานิสถานมากขึ้น
ด้าน Zhang Li ศาสตราจารย์ด้านเอเชียใต้ศึกษาที่มหาวิทยาลัยเสฉวน กล่าวว่า “นี่แสดงให้เห็นว่าจีนอาจให้คำมั่นสัญญาว่าด้วยความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจและการลงทุนต่ออัฟกานิสถานหลังสงคราม”
อัฟกานิสถาน
Kabul, Afghanistan, May 2004: Afghan women in burqas walking in the street in Kabul
เมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ความเสี่ยงที่จีนมีต่อความไม่มั่นคงในภูมิภาคนี้ถูกเน้นย้ำ โดยมีรายงานว่ามีผู้เคราะห์ร้าย13 คน รวมถึงคนงานชาวจีน 9 คน ถูกสังหารในปากีสถาน ด้วยเหตุระเบิดฆ่าตัวตายบนรถบัส
ขณะนี้ จีนกำลังสร้างโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ในปากีสถานภายใต้โครงการBelt and Road Initiative (BRI) หรือ โครงการเส้นทางสายไหมแห่งศตวรรษที่ 21
“สิ่งสำคัญอันดับหนึ่งของจีนคือการยุติการต่อสู้ เนื่องจากความโกลาหล ก่อให้เกิดความคลั่งไคล้ทางศาสนาและการก่อการร้าย” Zhang กล่าว
หากย้อนประวัติศาสตร์ดินแดนที่ประหนึ่งโดนต้องคำสาปแห่งนี้จะพบว่า อัฟกานิสถานเคยมีระบอบการปกครองแบบรัฐสภา มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขภายใต้รัฐธรรมนูญ จนกระทั่งปี 2516 พลโท Sadar Khan ได้ปฏิวัติยึดอำนาจ และเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบสาธารณรัฐ พร้อมกับสถาปนาตนเองขึ้นเป็นประธานาธิบดี จากนั้นผู้นำอัฟกานิสถานในยุคต่อมาเริ่มมีท่าทีใกล้ชิดสหรัฐอเมริกา ทำให้สหภาพโซเวียตไม่พอใจเป็นอย่างมาก ถึงกับส่งกองกำลังเข้ายึดครองอัฟกานิสถานในปี 2522 เพื่อสถาปนาระบอบการปกครองแบบสังคมนิยมขึ้นแทน

มูจาฮีดีน

โดยในระหว่างการยึดครองของสหภาพโซเวียต ช่วงปี 2522-2532 ได้เกิดขบวนการต่อต้านระบอบการปกครองแบบสังคมนิยมในนามกลุ่มมูจาฮีดีน ซึ่งถึงแม้จะปฏิบัติการโค่นล้มรัฐบาลที่เข้าข้างสหภาพโซเวียตได้สำเร็จในปี 2535 แต่ก็ไม่สามารถร่วมกันปกครองประเทศได้ เพราะเกิดความแตกแยกและแย่งชิงอำนาจกันอย่างอุตลุด ในที่สุดกลุ่มนักศึกษาหัวรุนแรงที่ได้รับการศึกษาจากปากีสถานได้รวมตัวกันจัดตั้งกองกำลังตอลิบานขึ้น ฝึกฝนจนเชี่ยวชาญในการรบทัพจับศึก กระทั่งมีความเข้มแข็งจนสามารถยึดกรุงคาบูลได้ในปี 2539 พร้อมกับจัดตั้งรัฐบาล และขึ้นปกครองประเทศโดยครอบคลุมพื้นที่เกือบทั้งหมดจนถึงปี 2544
หลังเหตุการณ์ 9/11 ในปี 2544 นั่นเอง ที่สหรัฐอเมริกาได้ส่งกองกำลังเข้าโจมตีอัฟกานิสถานเพื่อโค่นล้มรัฐบาลตอลิบาน และมุ่งที่จะจับ Osama Binladen ซึ่งสหรัฐอเมริกาสามารถโค่นล้มรัฐบาลตอลิบานได้สำเร็จในปลายปีเดียวกันนี้ และยังสนับสนุนการจัดตั้งรัฐบาลชั่วคราวในอัฟกานิสถาน รวมถึงมีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบการเมืองการปกครองในอัฟกานิสถานตามแนวทางที่สหรัฐอเมริกาวางไว้มาโดยตลอด จนกระทั่งเพียง 4 เดือนหลังจาก Biden ขึ้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ก็ได้ประกาศถอนกำลังออกจากอัฟกานิสถานอย่างเป็นทางการ ปิดฉากการปักหลักของกองกำลับสหรัฐอเมริกาใน “สุสานแห่งจักรวรรดินิยม” ที่มีมานานกว่า 20 ปี 

ที่มา :