พลันที่ “ฟ้าทะลายโจร” ได้รับการยอมรับว่าสามารถช่วยรักษาอาการเจ็บป่วยของผู้ติดเชื้อโควิด-19 เนื่องจากมีสารแอนโดรกราโฟไลด์ (Andrographolide) ซึ่งเป็นสารสำคัญมีฤทธิ์ต้านไวรัส และในการวิจัยพบว่า สามารถฆ่าไวรัสในหลอดทดลอง และยังฆ่าเชื้อแบคทีเรียบางตัวในหลอดทดลองได้ด้วย
สารแอนโดรกราโฟไลด์ ช่วยเสริมภูมิคุ้มกันไวรัสที่ทำให้เกิดการติดเชื้อทางเดินหายใจได้ ด้วยเหตุนี้ ฟ้าทะลายโจรจึงเริ่มเป็นที่ต้องการของตลาดมากขึ้น ปัจจุบันถูกบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2542 โดยมีข้อบ่งชี้ทางยาคือ แก้ไข้ เจ็บคอ รวมถึงรักษาอาการท้องเสีย

ปัจจุบันตลาดสมุนไพรและผลิตภัณฑ์สมุนไพรของโลกมีมูลค่าประมาณ 1.3 แสนดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 4 ล้านล้านบาท เป็นตลาดที่กำลังเติบโตอย่างน่าสนใจ ซึ่งประเทศไทยมีสมุนไพรดีๆ นับหมื่นชนิด แต่ยังไม่ได้นำมาใช้ให้เกิดมูลค่าอย่างแท้จริง ที่ผ่านมาเราเน้นการส่งออกเป็นวัตถุดิบ โดยที่ผู้ซื้อจากต่างประเทศนำไปแปรรูปแล้วส่งกลับมาขายให้เราอีกต่อ หากเราหันมาพัฒนากระบวนการผลิต ด้วยการแปรรูปก่อนส่งออก จะเพิ่มมูลค่าได้อีกมหาศาล โอกาสทางการตลาดของสมุนไพรกำลังเปิดกว้าง เพียงแต่เราต้องหาจุดขายที่มีเอกลักษณ์หรือเรื่องราวเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้มากขึ้น เช่น การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรใหม่ๆ สู่ตลาด ให้ประสบความสำเร็จเหมือน โสม หรือ ถั่งเช่า ที่โด่งดังไปทั่วโลก


สำหรับสมุนไพรระดับ Product Champion ของไทยมี 4 ชนิดคือ กระชายดำ ขมิ้นชัน ไพล และ บัวบก จากผลการศึกษาพบว่าทั้ง 4 โปรดักส์มีการแปรรูปคือ “ขมิ้นชัน” ส่วนใหญ่ถูกส่งเข้าสู่โรงงานแปรรูป แบ่งเป็นแปรรูปขั้นต้นและในรูปสารสกัด โดยถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมในประเทศ คือ อุตสาหกรรมอาหาร 80% อุตสาหกรรมยาและเครื่องสำอาง อย่างละ 10% “ไพล” ถูกแปรรูปเป็นไพลแผ่นและน้ำมันไพลสกัด ใช้ในอุตสาหกรรมยา 70% เป็นยาสำหรับใช้ภายนอก อาทิ น้ำมันเหลืองไพล ยาหม่องไพล และ ครีมไพล จำหน่ายในประเทศเป็นหลัก ส่งออกไปต่างประเทศบ้าง เช่น จีน อินโดนีเซีย ยุโรป เป็นต้น อีก 30% อยู่ในเครื่องสำอางและสปา นำไปทำเป็นลูกประคบ ส่งออกไปยังจีน ญี่ปุ่น และ สหรัฐอเมริกา


“บัวบก” ส่วนใหญ่จะทำการอบแห้งก่อนเข้าสู่การแปรรูปเป็นสารสกัดหัวเชื้อและน้ำมัน โดยถูกนำไปใช้ใน 3 อุตสาหกรรม คือ อาหารและเครื่องดื่ม 35% ยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร 25% เครื่องสำอางและเครื่องประทินผิว 40% จำหน่ายในประเทศและส่งออกไปยัง จีน อาเซียน ยุโรป และ “กระชายดำ” แปรรูปขั้นต้นในรูปแบบอบแห้งและสารสกัด ใช้ในอุตสาหกรรมยา 30% และอาหาร 70%
ข้อมูลของกรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ระบุว่า การส่งออกสมุนไพรไทยอยู่ในหลักแสนล้านบาท แบ่งเป็นสมุนไพรไทยในกลุ่มอาหารเสริมมีมูลค่าการใช้และส่งออกรวมกว่า 80,000 ล้านบาท กลุ่มสปาและผลิตภัณฑ์มีมูลค่าประมาณ 10,000 ล้านบาท และกลุ่มยาแผนโบราณตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยมีมูลค่าประมาณ 10,000 ล้านบาท

ขณะที่การจัดทำยุทธศาสตร์สมุนไพรและผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยสู่ตลาดโลก ได้มีการจัดตั้ง 14 เมืองสมุนไพร คือ อำนาจเจริญ, สุรินทร์, มหาสารคาม, อุทัยธานี, สกลนคร, นครปฐม, สระบุรี, ปราจีนบุรี, จันทบุรี, เชียงราย, พิษณุโลก, อุดรธานี, สุราษฎร์ธานี, สงขลา เมื่อปี 2560 ทั้ง 14 เมืองมีรายได้จากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์สมุนไพรสูงถึง 25,000 ล้านบาท ปี 2562 ขยับขึ้นมาเป็น 27,000 ล้านบาท ปี 2563 เหลือ 12,000 ล้านบาท เนื่องจากการระบาดของไวรัสโควิด-19 โดยเฉพาะในเมืองท่องเที่ยวที่ไม่มีนักท่องเที่ยวเข้าไป ซึ่งผลิตภัณฑ์สมุนไพรส่วนใหญ่จำหน่ายอยู่ในกิจการร้านนวด สปา รีสอร์ต ร้านอาหารเพื่อสุขภาพ ศูนย์สุขภาพ ฟิตเนส ร้านโอทอป ซึ่งปิดตัวไปจำนวนมาก

การจัดทำบันทึกข้อตกลง ความร่วมมือการพัฒนาสมุนไพรอย่างครบวงจรในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (อีอีซี) ภายใต้แผนพัฒนาการเกษตรในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2566 – 2570 ระหว่าง สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (สปก.) และสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.) เป็นอีกหนึ่งความเคลื่อนไหวที่น่าติดตาม เพราะจังหวัดในพื้นที่อีอีซี (ฉะเชิงเทรา-ชลบุรี-ระยอง) ไม่ได้อยู่ในกลุ่ม 14 เมืองสมุนไพร แต่อีอีซีมีความโดดเด่นด้านการบริหารจัดการ ประสบความสำเร็จในด้านการดึงดูดนักลงทุนเข้าไปลงทุนใน 10 อุตสาหกรรม S Curve หรืออุตสาหกรรม 4.0 มีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ อาทิ การสร้างรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบิน การพัฒนาเมืองการบินตะวันออก การพัฒนาระบบสาธารณูปโภค (ไฟฟ้า-น้ำ-ขยะ) การพัฒนาสาธารณสุข ซึ่งการพัฒนาคนยกระดับรายได้และชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนในพื้นที่เป็นหนึ่งในเป้าหมายหลัก ความร่วมมือภายใต้บันทึกข้อตกลงฯดังกล่าว ถือเป็นโครงการด้านการพัฒนาเกษตรในพื้นที่อีอีซี โดยทั้ง 2 หน่วยงาน จะได้ร่วมกันสนับสนุนการพัฒนาพืชสมุนไพร และกิจการที่เกี่ยวข้องกับสมุนไพรอย่างครบวงจร ในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ด้วยเป้าหมายที่จะยกระดับพืชสมุนไพรของไทยให้มีคุณภาพมาตรฐานสากล ตั้งแต่การเพาะปลูกไปจนถึงการทำตลาด นำเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ทันสมัย ตั้งแต่ขั้นตอนการผลิตสมุนไพรให้ได้มาตรฐาน มีความปลอดภัย ตลอดจนการทำตลาดสมัยใหม่ให้สมุนไพรไทยขายได้ตรงความต้องการของตลาด มีราคาสูง สร้างรายได้ที่มั่นคงให้เกษตรกร

โดยกรอบความร่วมมือการพัฒนาสมุนไพรในอีอีซีอย่างครบวงจรฯ ที่สำคัญๆ ได้แก่
1) สนับสนุนการใช้ประโยชน์ที่ดิน ในเขตปฏิรูปที่ดิน เพื่อให้เกษตรกรปลูกพืชสมุนไพรในพื้นที่อีอีซี ตามกฎหมายว่าด้วยการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
2) สนับสนุนข้อมูลให้เกษตรกร ข้อมูลที่ดินรวมทั้งกฎหมายในเขตปฏิรูปที่ดิน เพื่อการผลิต และการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรในพื้นที่อีอีซี
3) ร่วมกันพิจารณาคัดเลือกเกษตรกร กลุ่มเกษตรกร กลุ่มวิสาหกิจชุมชน และพื้นที่ดำเนินการที่มีความพร้อมเพื่อดำเนินการพัฒนาพืชสมุนไพร นำเทคโนโลยีที่ทันสมัยในการผลิต และขายได้ตรงตามความต้องการของตลาด
4) สร้างเครือข่ายงานวิจัยและการต่อยอดสมุนไพรไทย ให้ได้ตรงความต้องการตลาด
ทั้งนี้ จะร่วมกันศึกษาโมเดลธุรกิจที่เหมาะสม เพื่อผลักดันให้เกิดการพัฒนาพืชสมุนไพรอย่างมีประสิทธิภาพและครบวงจร ให้มีผลโดยเร็วและเป็นรูปธรรม มีระยะเวลา 2 ปี ตามอายุของข้อตกลงว่าด้วยความร่วมมือนี้











