“บ่อย-นับครั้งไม่ถ้วน ข้าพเจ้ามักถูกถามถึงเบื้องหลังความบันดาลใจ ที่ทำให้แต่งเพลงนั้น-เพลงนี้ กระทั่งผู้ที่เพิ่งถูกแนะนำให้รู้จักกันหมาดๆ ก็ไม่วายกระหายรู้ ซึ่งข้าพเจ้าก็จะโม้ให้ฟังเท่าที่จำได้ แต่ถ้าขี้เกียจตะหงิดๆ ขึ้นในอารมณ์ ก็จะบอกปัดๆ ไปว่า นักแต่งเพลงก็เหมือนนักแต่งนิยาย จินตนาการเพ้อฝันไปตามเรื่องตามราว ทำเอาฝ่ายตรงข้ามมีอาการฝ่อ และหงอยไป”
“คนเขียนเพลง เขาว่าเป็นคนมี พรสวรรค์ ข้าพเจ้าไม่ค่อยแน่ใจนัก ว่าจริงหรือเปล่า เพราะตอนสวรรค์ให้พร ข้าพเจ้าไม่ยักกะรู้กะเห็น-สักกะหน่อย รู้แต่เพียงว่าข้าพเจ้าเกิดมาก็ชอบเพลง กับชอบแต่งโครงแต่งกลอน ตามสายเลือดคนไทยที่มักเจ้าบทเจ้ากลอนมาแต่ครั้งปู่ยาตาทวด”
“อ้อ หรือว่าพรสวรรค์ที่ว่าก็คือ ไอ้แว๊บๆ”
“ไอ้แว๊บๆ นี่แหละสำมะคัญนัก แว๊บเมื่อไหร่-ได้เรื่องเมื่อนั้น เห็นอะไรสะดุดตาสะดุดใจ ก็แว๊บขึ้นเป็นเรื่องเป็นราว แล้วพรั่งพรูออกเป็นบทเพลง บางหนไร้อารมณ์ ก็เอาไอ้แว๊บๆ นี่แต่งเป็นบทกลอนไว้ก่อน ไว้มีอารมณ์ค่อยงัดมาเข้าทำนองอีกที”
“คนเขียนเพลงหรือเขียนนิยาย เขาว่าอีกนั่นแหละ ว่าต้องรู้มาก เห็นมาก ฟังมาก จึงจะมีวัตถุดิบมาป้อนงาน ดังนั้น ต้องเป็นคนชอบเที่ยว ชอบเตร็ดเตร่ ชอบพเนจร ชอบซอกแซกชีวิต ต้องขยับรู้จักคนให้มาก รู้มาก เห็นมาก ฟังมาก ก็มากด้วยข้อมูล เพราะข้อมูลชีวิตคนไม่มีในตำรา ไม่มีครูคนไหนมาคอยสอน ต้องดั้นด้นค้นควานเอาเอง โรงหนัง โรงละคร โรงเหล้า ศูนย์การค้า สโมสร แม้กระทั่งบนรถเมล์ และตามบาทวิถี มีเรื่องราวดีๆ ให้เราดู ให้เราเก็บเกี่ยวทั้งสิ้น”
“เราต้องเป็น-นักขโมยที่เก่งกาจ”
“ขโมยชีวิตคน-มาเขียนเพลง” (จงรัก จันทร์คณา, 2544, เล่าเบื้องหลังเพลงดัง)

หลายท่านทราบดี แต่หลายท่านอาจยังไม่ทราบ ว่า “จงรัก จันทร์คณา” เจ้าของเพลงดัง “จงรัก” “ทำไมถึงต้องเป็นเรา” “หนึ่งหญิง สองชาย” “ทำไมทำฉันได้” “เก้าล้านหยดน้ำตา” ซึ่งเป็นเพลงที่ถ้าเป็นยุคปัจจุบัน คงต้องเป็นเพลงดัง 100 ล้านวิว
หลายท่านอาจยังไม่ทราบ ว่า “จงรัก จันทร์คณา” เป็นบุตรชายของ “พรานบูรพ์” นักแต่งเพลงระดับบรมครู และเป็นนักการละครชั้นแนวหน้าของไทย
“พรานบูรพ์ หรือจวงจันทน์ จันทร์คณา คือบิดาผู้ให้กำเนิดข้าพเจ้ามาดูโลกใบน่ารักนี้ ที่กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม 2481”
“เพลงไทยกำลังถอยหลังลงคลอง บทเพลงดีๆ มีคุณค่ากำลังจะสูญพันธุ์ ได้ยินแต่เสียงขู่ตะคอกผสมดนตรีเอ็ดอึงไปทั้งเมือง เคยมีพ่อค้าเพลงหน้าใหม่บางคน ตั้งตนเป็นอาจารย์ เสี้ยมสอนให้ข้าพเจ้าหัดแต่งเพลงพันธุ์ใหม่นี้ดูบ้าง กลัวข้าพเจ้าอดตาย”
“สาบานต่อวิญญาณพ่อ ข้าพเจ้าพร้อมอดตาย ดีกว่าดูถูกสมองตนเอง ลดตัวลงมาทำงานต่ำต้อยเช่นนั้น พ่อตายตั้งแต่ปี 2519 ถึงปีนี้ 2545 เป็นเวลา 26 ปีแล้ว แต่เพลงของพ่อยังศักดิ์สิทธิ์ ยังมีพลัง อย่างมีชีวิตชีวา เต้นระยิบระยับไปด้วยวิญญาณที่ไม่รู้ดับ”
“เพลงพ่อ เป็นเพลงอายุยืน ข้าพเจ้า อยากแต่งเพลงอายุยืนอย่างพ่อ ใครๆ จะแต่งเพลงอายุสั้น ที่มันด่วนตายไปก่อนคนแต่งตายก็เชิญ แต่ข้าพเจ้าไม่ และทั้งหมดนี้ จึงมาเป็น จงรัก จันทร์คณา”
“จงรัก จันทร์คณา” โตมากับบทเพลงของพ่อ จึงใฝ่ฝันอยากจะเป็น “นักแต่งเพลง” เหมือนพ่อของเขา “พรานบูรพ์”
แต่กว่าจะก่อเกิด “เหมือนคนละฟากฟ้า” บทเพลงแรกในชีวิตของ “จงรัก จันทร์คณา” ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย

“ข้าพเจ้า ผาดโผนโจนทะยานในยุทธจักรมารยา เล่นละครวิทยุ เป็นนักหนังสือพิมพ์ แล้วก็เป็นนักแต่งเพลงอย่างลอบเร้น ที่เรียกว่าลอบเร้นเพราะยังไม่มีโอกาสได้บันทึกเสียงสักเพลง จนฟันเฟืองแห่งชีวิตหมุนมาเข้าร่องเข้ารอยของมัน”
“พี่มนัส ปิติสานต์ ขาดเพลงที่จะอัดลงโควต้าให้กับห้างแผ่นเสียงอยู่หนึ่งเพลง จึงมาเอาเพลงที่ข้าพเจ้าแต่งไว้ในสมุดไปอัดเสียงให้ “เหมือนคนละฟากฟ้า” คือเพลงแรกในชีวิตที่ได้บันทึกเสียงสู่ผู้ฟังเพลงทั้งแผ่นดิน แล้วก็ผลักดันข้าพเจ้าให้เหยียบย่างก้าวลงสู่ยุทธจักรนี้อย่างเต็มตัว เพราะเพลงนี้เพลงเดียวทำให้ข้าพเจ้าเกิด ทำให้ได้รับแผ่นเสียงทองคำพระราชทาน ทำให้วงการเพลงยอมรับข้าพเจ้า และทำให้ห้างแผ่นเสียงมีใบสั่ง เพลงจากข้าพเจ้ามาอย่างต่อเนื่อง”
“ข้าพเจ้าต้องแต่งเพลงเพิ่มมากขึ้น และให้ดีขึ้น มีคุณภาพขึ้นเรื่อยๆ เพื่อชื่อเสียงของ จงรัก จันทร์คณา จะได้ไม่เป็นที่ผิดหวังของพ่ออีกต่อไป แต่เชื่อไหม ข้าพเจ้าแต่งเพลงอัดเสียงแล้ว ดังแล้ว รับรางวัลพระราชทานแล้ว แต่พ่อยังไม่รู้ด้วยซ้ำ ว่าข้าพเจ้าแต่งเพลง”
“จงรัก” เล่าว่า บ่อยครั้ง ที่ “พรานบูรพ์” แวะเวียนไปนั่งร่วมก๊งกับ “อาจินต์ ปัญจพรรค์” ที่ช่อง 4 บางขุนพรหม ขณะก๊งเหล้าครึ้มๆ “อาจินต์” ฮัมเพลง “เหมือนคนละฟากฟ้า” ไม่ยอมหยุด “พรานบูรพ์” สงสัย จึงถาม “อาจินต์” ว่า “ทำไมลื้อถึงชอบเพลงนี้นัก” ได้ยินเข้า “อาจินต์” งงเป็นไก่ตาแตก เพลงลูกชายตัวเองแต่งแท้ๆ เหตุใด “พรานบูรพ์” จึงไม่รู้จัก?
กลับถึงบ้าน “พรานบูรพ์” ถาม “จงรัก” ทันที “ไอ้แดง แกแต่งเพลงแล้วหรือ ทำไมไม่บอกพ่อ?” “จงรัก” ตอบว่า “อ้าว! ผมนึกว่าพ่อรู้แล้ว วิทยุเค้าประกาศกันให้เซ็งแซ่” “พรานบูรพ์” เงียบ-ไม่ต่อความว่ากระไร
แต่ “จงรัก” รู้ว่า “พ่อ” นั้น “ชื่นใจ” และ “ภูมิใจ” ที่ลูกชายไม่ทำให้ผิดหวัง
“นับตั้งแต่ปี 2505 จนถึงปัจจุบันก็ 40 กว่าปีแล้ว มีบทเพลงไม่มากไม่น้อยประมาณ 4,000 กว่าเพลงเห็นจะได้ ทุกบทเพลงข้าพเจ้ามั่นใจว่าดี และสมบูรณ์ทุกเพลง แม้บางเพลงอาจไม่มีใครรู้จัก”

บทเพลงดังที่สุดของ “จงรัก จันทร์คณา” เห็นจะไม่มีเพลงใดที่โด่งดังมากไปกว่า “จงรัก” เพลงที่ชื่อเดียวกับคนแต่ง
“ตอนนั้น “ครูแจ๋ว” “สง่า อารัมภีร์” ทำงานอยู่ที่บริษัทแผ่นเสียงกมล สุโกศล แถวหน้าวังบูรพา ข้าพเจ้าเป็นเพียงนักแต่งเพลงเล็กๆ มีผลงานเพียงจิ๊บจ๊อย อาศัยบารมีพ่อ ซึ่งมีชื่อเสียงคับฟ้า จึงทำให้ได้รู้จักใครๆ ในวงการเพลงบ้าง”
“วันหนึ่ง เมาพอมึนๆ ข้าพเจ้าเซเข้าไปหาครูแจ๋วในบริษัทกมล สุโกศล แล้วทะลึ่งต่อว่าครูแจ๋ว”
“ครูแจ๋วครับ ชื่อของผมที่ครูพิมพ์ลงในแผ่นเสียงมันผิดนะครับ ผมสังเกตมาหลายแผ่นแล้ว” ครูแจ๋วเงยหน้ามองข้าพเจ้าราบเรียบ ไม่ยิ้ม ไม่บึ้ง
“ผิดยังไง เพลงจงรักแต่ง ครูก็ใส่ชื่อจงรักแต่งทุกครั้ง”
“แต่มันเขียนผิดนี่ครับ” ข้าพเจ้าเสียงละห้อย
“เขียนยังไงผิด เขียนยังไงถูก”
“คือว่า ชื่อผมมันไม่มี ษ.ฤาษีการันต์ แต่ครูใส่ “ษ์” ทุกครั้ง” ข้าพเจ้าอธิบาย สอนหนังสือสังฆราช
“แล้วใส่-ไม่ใส่ มันอ่านว่าจงรักหรือเปล่าล่ะ” สงสัยครูคงก๊งมาบ้างแล้ว ข้าพเจ้าคิดในใจ
“คร้าบ อ่านเหมือนกัน แต่ “จงรัก” แบบนี้ กับ “จงรักษ์” แบบนี้ ความหมายมันผิดกันคนละเรื่องเลยนะครับครู” ข้าพเจ้าไม่อธิบายเปล่า เอากระดาษมาเขียนให้ครูดูประกอบไปด้วย ครูแจ๋วจ้องหน้าข้าพเจ้าราบเรียบเหมือนเดิม แต่ประกายตายิ้มนิดๆ อย่างเอ็นดูข้าพเจ้า
“ความหมายมันผิดยังไง ไหนอธิบายซิ”
“คือว่า ถ้า “จงรักษ์” แบบนี้ มันแปลว่าแขกยาม มีหน้าที่รักษาดูแล ส่วน “จงรัก” แบบนี้ แปลว่า จงใจรัก ตั้งใจรัก เรียกว่า รักเพื่อจะรัก หรือมุทะลุรัก อะไรทำนองนั้นแหละคร้าบ”
“ครูแจ๋ว” นิ่งไปครู่ ก่อนจะกวาดกองกระดาษอะไรไม่รู้ตรงหน้าไปไว้ข้างๆ แล้วชะโงกหน้ามาหาข้าพเจ้านิดหนึ่ง พูดว่า
“งั้นไปแต่งเพลงมาซี ไอ้ความหมายของ “จงรัก” อะไรนั่นน่ะ”
“ข้าพเจ้าได้ฟังก็นึกกระหยิ่มในหน้า เพราะนั่นเท่ากับแต่งเสร็จ ก็จะได้เบิกค่าเพลงจากครูแจ๋วอีก รีบรับคำอย่างลิงโลด ก่อนลาครูแจ๋วออกมา”
“นับเป็นการท้วงติงเรื่องชื่อที่ได้ผลเกินคาดจริงๆ”











