รายงานใหม่โดย Economist Intelligence Unit (EIU) แสดงให้เห็นว่าเส้นทางสู่การป้องกันการติดเชื้อไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ (โควิด-19) ทั่วโลก อาจยังอยู่อีกยาวไกลสำหรับหลายประเทศ เพราะในหลายพื้นที่ทั่วโลก อาจต้องใช้เวลาหลายปี กว่าที่ประชากรส่วนใหญ่จะได้รับวัคซีน
ประมาณ 18 เดือนหลังจากการระบาดใหญ่ของโคโรนาไวรัสสายพันธุ์ใหม่ (โควิด-19) อุบัติขึ้น การรณรงค์ฉีดวัคซีนในอัตราเร่งที่สูง ส่วนใหญ่ยังคงอยู่ในประเทศพัฒนาแล้ว ณ ปลายเดือนสิงหาคม 2564 พบว่าประมาณ 60% ของประชากรของประเทศที่มีรายได้สูง ได้รับวัคซีนโควิด-19 อย่างน้อยหนึ่งโดส

ในทางตรงกันข้าม ในช่วงเวลาเดียวกัน แคมเปญการฉีดวัคซีนกำลังดำเนินไปในประเทศที่มีรายได้ต่ำ แต่มีเพียง 1% ของประชากรที่ยากจนเท่านั้นที่ได้รับวัคซีนอย่างน้อยหนึ่งโดส ในบริบทนี้จะเห็นความแตกต่างอย่างชัดเจนว่า ประเทศร่ำรวยได้ฉีดวัคซีนมากกว่าประเทศที่ยากจนกว่าถึง 100 เท่า
ที่เป็นเช่นนี้ เพราะสาเหตุมาจากปัจจัยหลายอย่างรวมกัน ทำให้เกิดความไม่เท่าเทียมกันของวัคซีน ประเด็นแรกเกี่ยวข้องกับปัญหาการขาดแคลนวัตถุดิบทั่วโลก และกำลังการผลิตที่จำกัด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศกำลังพัฒนา ที่หลายประเทศพึ่งพาวัคซีนโควิด-19 ที่ผลิตจากอินเดีย แต่เมื่ออินเดียเกิดการแพร่ระบาดของสายพันธุ์เดลต้าอย่างหนักในช่วงก่อนหน้านี้ เป็นเหตุให้อินเดียต้องกักวัคซีนไว้ใช้เอง เพื่อรับมือกับสถานการณ์วิกฤตในประเทศก่อน

การจัดหาเงินทุนเป็นข้อจำกัดอีกประการหนึ่ง เพราะมีประเทศกำลังพัฒนาเพียงไม่กี่ประเทศสามารถซื้อวัคซีนได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากประเทศเหล่านั้นกำลังดิ้นรนเพื่อให้บริการขั้นพื้นฐานที่สำคัญ เช่น น้ำสะอาด ขณะที่โลจิสติกส์ยังเป็นอุปสรรคสำคัญ เนื่องจากการขนส่งและการจัดเก็บวัคซีนต้องการโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งที่เพียงพอและขาดระบบลูกโซ่ความเย็น (Cold Chain System) ที่จะทำให้วัคซีนอยู่ในอุณหภูมิที่ถูกต้องเหมาะสมตลอดเวลา ทั้งในขณะจัดเก็บและขนส่งวัคซีน จนกระทั่งถึงหน่วยบริการ และรวมถึงขั้นตอนในขณะให้บริการที่ต้องนำวัคซีนที่มีอยู่ในสภาพที่เหมาะสมเข้าสู่ร่างกายผู้รับการฉีดวัคซีน เพื่อให้วัคซีนเกิดประสิทธิภาพสูงสุด
นอกจากนี้ ประเทศกำลังพัฒนาหลายแห่งยังขาดบุคลากรทางการแพทย์ในการบริหารจัดการวัคซีน ที่สำคัญความลังเลใจในการฉีดวัคซีนไม่ได้เป็นเพียงปัญหาที่เกิดขึ้นในประเทศโลกที่หนึ่งเท่านั้น เพราะประชากรของประเทศกำลังพัฒนาจำนวนมาก รวมทั้งยูเครน เวียดนาม และอินเดีย ยังแสดงความไม่ไว้วางใจในการฉีดวัคซีนโควิด-19ในระดับสูง

ความล่าช้าในการฉีดวัคซีนให้กับประชากรโลกยังมีค่าใช้จ่ายทางเศรษฐกิจที่สูงมากด้วย โดยการฉีดวัคซีนไม่ถึง 60% ของประชากรภายในกลางปี 2566 จะสูญเสียจีดีพีโลกมากถึง 2.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ในช่วงปี 2565-2568 (มูลค่าพอๆ กับจีดีพีของฝรั่งเศสทั้งประเทศ) โดยประเทศกำลังพัฒนาจะแบกรับภาระประมาณ 2 ใน 3 ของการสูญเสียเหล่านี้ ซึ่งจะทำให้เส้นทางการพัฒนาไปสู่ขนาดเศรษฐกิจที่ใกล้เคียงหรือเท่ากับประเทศที่พัฒนาแล้ว ต้องล่าช้าออกไปอีก
ขณะที่ EIU ประเมินว่าเศรษฐกิจในลาตินอเมริกาจะฟื้นตัวภายในกลางปี 2565 แต่เศรษฐกิจในเอเชียกลับดูน่าประหวั่นพรั่นพรึงที่สุด หรือได้รับผลกระทบรุนแรงที่สุด ด้วยการสูญเสียจีดีพีรวมกันทั้งทวีปราว 1.7 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เพราะประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ส่วนใหญ่ในภูมิภาคนี้ คาดว่าจะใช้เวลาถึงสิ้นปีหน้าหรือนานกว่านั้นกว่าจะฉีดวัคซีนได้ครอบคลุม

แม้แต่ในญี่ปุ่น ซึ่งเป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจที่ก้าวหน้าที่สุดแห่งหนึ่งของภูมิภาคนี้ การฉีดวัคซีนก็ยังช้ากว่าที่อื่น โดยญี่ปุ่นคาดว่าจะมีการฉีดวัคซีนครอบคลุม 60% ในหมู่ประชากรภายในสิ้นปี 2565 เลยทีเดียว และทวีปที่คาดว่าการฉีดวัคซีนจะดำเนินไปอย่างช้าที่สุดคือแอฟริกา อย่างเร็วคือตั้งแต่ปี 2566 เป็นต้นไป รวมถึงบางประเทศในเอเชีย เช่น อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ เมียนมา ลาว อัฟกานิสถาน อุซเบกิสถาน คีร์กีซสถาน เติร์กเมนิสถาน และทาจิกิสถาน เป็นต้น
EIU ระบุว่า ประเทศในยุโรปส่วนใหญ่ รวมทั้งสหรัฐอเมริกา แคนาดา อิสราเอล และรัฐอ่าวอาหรับบางรัฐต่างก็มีแนวทางการฉีดวัคซีนที่รวดเร็วเช่นกัน เช่นเดียวกับจีน มองโกเลีย ชิลี อุรุกวัย ฮ่องกง และสิงคโปร์ เป็นต้น โดยคาดว่าจะเป็นกลุ่มประเทศที่จะฉีดวัคซีนได้ครอบคลุมทั้งหมดภายในปลายปี 2564 นี้
สำหรับประเทศไทย คาดว่าจะฉีดวัคซีนโควิด-19 ได้ครอบคลุมทั่วประเทศในปลายปี 2565 ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับญี่ปุ่น อินเดีย เวียดนาม ปากีสถาน ภูฏาน คาซัคสถาน อิหร่าน อาเซอร์ไบจาน อียิปต์ เอธิโอเปีย เคนยา กาบอง ปาปัวนิวกินี ซุรินัม และปารากวัย เป็นต้น


รวย-จน เหตุเข้าถึงวัคซีนได้ต่างกัน
ณ ขณะนี้ COVAX ซึ่งเป็นโครงการริเริ่มที่ได้รับการสนับสนุนจาก WHO ในการจัดส่งวัคซีนไปยังประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ ถือว่าล้มเหลวในการปฏิบัติ เพราะโครงการนี้คาดว่าจะส่งมอบวัคซีนจำนวน 1.9 พันล้านโดสให้กับประเทศที่พัฒนาแล้วในปีนี้ แต่จนถึงปัจจุบันมีการจัดส่งประมาณ 210 ล้านโดส (เพียงพอที่จะฉีดวัคซีนเพียง 15% ของประชากรในประเทศที่มีรายได้ต่ำกว่า) ประเทศที่พัฒนาแล้วบางแห่ง โดยเฉพาะสหราชอาณาจักรและแคนาดา เลือกที่จะสั่งวัคซีนจาก COVAX ซึ่งทำให้ COVAX ประสบปัญหา ในช่วงปลายเดือนมิถุนายน 2564 สหราชอาณาจักรได้รับวัคซีน 539,000 โดสจาก COVAX (ซึ่งเป็นจำนวนมากกว่า 2 เท่าของวัคซีนที่ COVAX ส่งไปยังแอฟริกาในเดือนนั้น)

แม้จะมีข่าวประชาสัมพันธ์และคำสัญญาที่บ่งบอกถึงการเอื้อเฟื้อ แต่การบริจาคจากประเทศร่ำรวยยังครอบคลุมข้อกำหนดเพียงเศษเสี้ยวเดียวเท่านั้น และบ่อยครั้งประเทศยากจนปลายทางก็ไม่ได้รับการส่งมอบด้วยซ้ำไป จนถึงปัจจุบัน สหราชอาณาจักรได้ส่งมอบวัคซีนเพียงประมาณ 10% ของวัคซีนจำนวน 100 ล้านโดส ที่สัญญาว่าจะบริจาคให้กับประเทศกำลังพัฒนาภายในกลางปี 2565
สำหรับประเทศที่พัฒนาแล้ว มีทางเลือกมากกว่า เพราะมีจำนวนวัคซีนในมือมากกว่า จากการที่เริ่มฉีดวัคซีนให้ผู้ใหญ่ได้เพิ่มการฉีดวัคซีนแก่เด็ก และล่าสุดกับการให้วัคซีนเข็ม 3แก่ประชากรทั่วไปทุกวัย ซึ่งจะทำให้เกิดการขาดแคลนวัตถุดิบและเกิดปัญหาคอขวดในการผลิต โดยสหรัฐอเมริกาจะเริ่มดำเนินการฉีดวัคซีนเข็มที่ 3 ในเดือนกันยายน นี้ ในขณะที่ผู้คนอีกหลายล้านคนทั่วโลกยังไม่ได้รับวัคซีนโควิด-19 แม้แต่เข็มเดียว
ที่มา : How much will vaccine inequity cost?











