แม้อุตสาหกรรมพานิชย์นาวีไทยจะมีมูลค่าสูงถึง 4 แสนล้านบาทต่อปี แต่วิชาวิศวกรรมการต่อเรือในบางมหาวิทยาลัยก็ต้องปิดตัวลงเพราะไม่มีคนเรียน เนื่องจากไม่มั่นใจว่าจบออกไปแล้วจะมีงานทำหรือเปล่า หรืออาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่า “พานิชย์นาวี” คืออะไร เกี่ยวข้องกับการเลี้ยงชีพอย่างไร บุคลากรในอาชีพนี้ของไทยจึงหดหายไปเรื่อยๆ
อุตสาหกรรมพานิชย์นาวีมีตั้งแต่การต่อเรือ การเดินเรือ การขนส่งสินค้า การให้บริการท่าเรือ การให้บริการนักท่องเที่ยวทางทะเล ฯลฯ มูลค่าต่อปีจึงสูงหลายแสนล้านบาท ทว่า! การขับเคลื่อนซัพพลายเชนในอุตสาหกรรมนี้ของไทยประหนึ่งยังเดินอยู่ในเขาวงกต ซับซ้อน ซ่อนเงื่อน และ ไร้ทางออก นับจากในอดีตที่มีการจัดตั้งรัฐวิสาหกิจไทยเดินเรือทะเล ก่อนจะปิดกิจการโดยไม่มีเรือที่เป็นของตัวเองเลย ต้องใช้สิทธิประโยชน์การเป็นรัฐวิสาหกิจไปจ้างเรือเดินทะเลของต่างชาติขนส่งสินค้ารัฐบาลแทน
ดร.อภิชาต ทองอยู่ ประธานคณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC HDC)ดร.อภิชาต ทองอยู่ ประธานคณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC HDC) โพสต์เฟสบุ๊ค Apichart thongyou ไว้อย่างน่าสนใจว่า พานิชย์นาวีเป็นอุตสาหกรรมสำคัญในระบบโลจิสติกส์ มีมูลค่าเศรษฐกิจสูงในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ ซึ่งโลกวันนี้พานิชย์นาวีทวีความสำคัญขึ้นไปอีก จากที่โลจิสติกส์ทางทะเลระหว่างประเทศเป็นกลไกที่ต้นทุนต่ำที่สุด! ที่ผ่านมาการเดินทะเล-โลจิสติกส์ทางทะเลไทย ถูกละเลยมานาน มีสภาพถดถอยล้าหลัง อุปสรรคส่วนใหญ่มาจากวิสัยทัศน์ที่เลือนลางของผู้ที่เกี่ยวข้องกับระบบ ระเบียบที่เกี่ยวข้องในเรื่องนี้เก่าครึ ไม่ถูกปรับเปลี่ยนให้ทันโลก! ที่จริงโอกาสของโลจิสติกส์ทางทะเลของไทยนั้น ต้องคำนึงถึงมิติของ “สมุทรานุภาพ” ที่เรามีศักยภาพจะพัฒนาได้ไม่แพ้ใครในโลก และสามารถเป็นผู้นำอาเซียนได้ หากจัดปรับทิศทางให้ดี-แม่นตรง ทั้งอุตสาหกรรมต่อเรือ การเดินเรือ ท่าเรือ และห่วงโซ่อุตสาหกรรมโลจิสติกส์ทางทะเลทั้งระบบ รวมถึงการคมนาคมทางน้ำและการท่องเที่ยว ฯลฯ ห่วงโซ่อุตสาหกรรมนี้มูลค่ามหาศาล ต้องเร่งขับเคลื่อน-ฟื้นฟูให้จริงจังต่อเนื่อง ในส่วนของพื้นที่ EEC จะเริ่มขับเคลื่อนกลุ่มอุตสาหกรรมต่อเรือ ทั้งเรือขนส่งและเรือที่ใช้ในกิจการราชการของประเทศ ฯ ที่จะเชื่อมถึงการเดินเรือ การจัดการท่าเรือ การท่องเที่ยวทางทะเล และการผลิตบุคลากรป้อนห่วงโซ่การเดินสมุทรทั้งระบบ ที่มีเป้าหมายมุ่งสร้างบุคลากรในการพัฒนาสมุทรานุภาพไทยยุคใหม่ การทำงานเรื่องนี้จะมุ่งเน้นการสร้างความร่วมมือในกลุ่มผู้ชำนาญการ ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญ-มีวิสัยทัศน์ ผู้ประกอบการทุกฝ่าย หน่วยงานหลายภาคส่วน และสถาบันการศึกษาที่เกี่ยวข้อง ฯลฯ เพื่อขับเคลื่อนอุตสาหกรรมนี้ให้พ้นความอึมครึมที่บดบังอนาคตสมุทรานุภาพไทยอยู่! ห่วงโซ่อุตสาหกรรมนี้มีมูลค่าสูงกว่าปีละกว่า 4 แสนล้านบาท ซึ่งเป็นโอกาสใหม่ของประเทศในศตวรรษที่ 21 ที่ต้องใส่ใจให้มาก!
ดร.ชิต เหล่าวัฒนา ที่ปรึกษาพิเศษด้านพัฒนาการศึกษา บุคลากร และเทคโนโลยี สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.)เช่นเดียวกับ ดร.ชิต เหล่าวัฒนา ที่ปรึกษาพิเศษด้านพัฒนาการศึกษา บุคลากร และเทคโนโลยี สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.) ที่กล่าวถึงอนาคตของอุตสาหกรรมนี้ว่า บางครั้งกฎเกณฑ์ของเก่าก็ไม่ได้เอื้อที่จะให้อุตสาหกรรมนี้เติบโต นอกจากจะไม่เอื้อแล้วบางครั้งยังเป็นแรงเสียดทานอีกด้วย เช่น เรามีนโยบายสนับสนุนให้ซื้อเรือเก่าจากต่างประเทศมาใช้ ขณะที่ประเทศญี่ปุ่น เกาหลี จีน ก็อยากระบายเรือเก่า เพื่อจะได้สนับสนุนอุตสาหกรรมต่อเรือในประเทศ แต่ประเทศไทยกลับสนับสนุนให้ซื้อเรือเก่า แถมมีแพกเกจด้านสิทธิประโยชน์สนับสนุนอีก เพราะฉะนั้นอุตสาหกรรมพานิชย์นาวีไทยจึงไม่เติบโตเต็มที่ ทั้งที่ปัจจุบันผู้ประกอบการไทยมีความสามารถต่อเรือได้ พันตันก็ต่อได้ เรือรบขนาดเล็กๆ เช่นเรือลุ่มแม่น้ำโขง เรือเลียบชายฝั่งทะเล เราทำได้หมด

“คำถามคือจะแก้อย่างไร อย่างแรกเลยคือลืมอดีตให้หมด ไม่ตำหนิใคร ให้อดีตเป็นครูสอนเรา แล้วมาตั้งต้นเดินหน้ากันใหม่ จัดลำดับความสำคัญ A-B-C สิ่งที่สำคัญและเร่งด่วนคือ A สนับสนุนอุตสาหกรรมต่อเรือให้ผู้ประกอบการไทยสามารถแข่งขันและสู้ได้ ทุกประเทศทำแบบนี้หมด ไม่ว่าจะเป็นประเทศใหญ่หรือเล็ก เขาเน้นการสนับสนุนผู้ประกอบการท้องถิ่นก่อน ถ้าเราไม่ทำอุตสาหกรรมไทยก็สู้เขาไม่ได้ และต้องทำอย่างเร่งด่วน จาก A เชื่อมโยงไปสู่ B คือซัพพลายเชนที่เกี่ยวข้อง การพัฒนาบุคลากร ส่วน C เรารู้แล้วว่าไม่น่าจะถูก นั่นคือการซื้อเรือเก่าจากต่างประเทศ ถ้าเราเลิกซื้อเรือเก่าจากต่างประเทศได้ อุตสาหกรรมพานิชย์นาวีไทยจะเข้มแข็งขึ้น ภายใน 5 ปีเราจะเห็นอุตสาหกรรมนี้เติบโตอย่างเป็นรูปธรรม” ดร.ชิต กล่าวพร้อมขยายความว่า เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC สนับสนุนอุตสาหกรรมนี้อย่างเต็มที่ จัดเตรียมพื้นที่พิเศษเพื่อให้อุตสาหกรรมพานิชย์นาวีไปต่อได้ แต่รัฐบาลต้องแก้ปัญหารายละเอียดปลีกย่อยที่กัดกินอุตสาหกรรมนี้ เพื่อให้ลูกหลานไทยได้ประโยชน์จากสิ่งที่เราสร้างขึ้น
จากมุมมองที่สะท้อนออกมา ทำให้ไม่แปลกใจเลยว่าทำไมอุตสาหกรรมพานิชย์นาวีจึงดูเป็นเรื่องไกลตัวคนไทยเหลือเกิน จนบางคนนึกภาพไม่ออกว่าพานิชย์นาวีคืออะไร เกี่ยวข้องกับการทำมาหากินอย่างไร วิชาที่เกี่ยวข้องกับพานิชย์นาวีไม่มีคนเรียน เนื่องจากไม่มั่นใจว่าจบออกไปแล้วจะมีงานทำหรือเปล่า บุคลากรในอาชีพนี้จึงหดหายไปเรื่อยๆ สวนทางกับอุตสาหกรรมพาณิชย์นาวีของโลกที่มีความต้องการบุคลากรอย่างมาก ข้อมูล BIMCO & ICS ได้ประมาณความต้องการคนประจำเรือโลก จากสมมติฐานการเพิ่มของกองเรือโลก 1.25% ต่อปี ในอีก 5 ปีข้างหน้าพบว่าตำแหน่งนายประจำเรือ : ในปี 2026 จะมีความต้องการ 947,050 คน เพิ่มขึ้น 17,902 คนต่อปี หรือเพิ่มขึ้น 2% ต่อปี ลูกเรือ : ในปี 2026 จะมีความต้องการ 1,069,500 คน เพิ่มขึ้น 6,866 คนต่อปี หรือเพิ่มขึ้น 0.6% ต่อปี

สาเหตุหนึ่งที่บุคลากรในอุตสาหกรรมพานิชย์นาวีของโลกมีอัตราการหมุนเวียนค่อนข้างสูง เนื่องจากการขึ้นมาประกอบอาชีพบนฝั่ง หลังมีการท่องโลกหาประสบการณ์และการสร้างฐานะในวัยหนุ่ม ดังนั้นภาคการผลิตต้องผลิตบุคลากรมาเติมในส่วนนี้ สรุปคือภาคการผลิตบุคลากรต้องขยายตัวมากกว่าอัตราความต้องการที่เพิ่มขึ้นแต่ละปี และคนไทยก็เนื้อหอมเป็นที่ต้องการของกองเรือโลกดึงไปทำงาน เพราะแข่งขันได้ทั้งสมรรถนะและเงินเดือน โดยเฉพาะในช่วงที่โควิดระบาดรอบ 1 รอบ 2 และประเทศไทยยังดูแลป้องกันได้ดีมาก ได้เกิดขบวนการแย่งคนไทยไปทำงานกันเลยทีเดียว
อย่างไรก็ตาม ถ้าอุตสาหกรรมพานิชย์นาวีไทยยังไม่เข้มแข็ง แล้วเราเน้นการสร้างบุคลากรออกมามากๆ จะกลายเป็นเตี้ยอุ้มค่อม คือสร้างคนแล้วไปอยู่ต่างประเทศ ประเทศชาติไม่ได้ประโยชน์ เราจึงต้องเขียนภาพใหญ่ในกระดาษให้เรียบร้อย สนับสนุนผู้ประกอบการไทยสร้างเรือของตัวเอง สร้างซัพพลายเชนในระบบให้เข้มแข็ง เมื่อระบบแข็งแรง บุคลากรจะเกิดตามมาเอง
ดร.ชิต กล่าวปิดท้ายว่าศักยภาพอุตสาหกรรมพานิชย์นาวีไทยไม่แพ้ใครในอาเซียน สามารถต่อกรกับอินโดนีเซียและมาเลเซียได้ เผลอๆ อาจจะดีกว่าสิงคโปร์ด้วยซ้ำ ถ้าเราจะแพ้ก็ไม่ได้แพ้เพราะความสามารถของอุตสาหกรรมหรือคน เราแพ้เพราะกฎเกณฑ์ เพราะกลไกรัฐ
Views: 1,852