“แผนธุรกิจ” หรือ Business Plan เป็นแผนที่นักเรียนบริหารธุรกิจทุกคนต้องผ่านมือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในองค์กรธุรกิจที่จะต้องมี Business Plan เป็นกระดูกสันหลังสำคัญ ไม่ว่าจะสถานประกอบการเล็กหรือใหญ่
โดยทั่วไป “แผนธุรกิจ” มักหมายถึง “แผนระยะกลาง” (1-2 ปี) และ “ระยะยาว” (3-5 ปี) ดังนั้น “แผนธุรกิจ” คือการกำหนดแนวทางการดำเนินธุรกิจทั้งหมดนั่นเอง
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในยุคปัจจุบัน มีการพัฒนา หรือย่อ “แผนธุรกิจ” เปลี่ยนมานิยมใช้ “แบบแผนธุรกิจ” แทนมากขึ้น
“แบบแผนธุรกิจ” หรือ Business Model หมายถึง “รูปแบบการสร้างรายได้” ของธุรกิจ ที่ “เจ้าของกิจการ” หรือ “ผู้บริหารระดับสูง” ต้องตอบคำถาม 2 ข้อใหญ่ๆ คือ 1. เราจะหารายได้อย่างไร และ 2. ลูกค้าจะได้อะไรจากเรา
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ทุกวันนี้ มีการนำเครื่องมือตัวหนึ่งซึ่งเป็นที่นิยมและโด่งดังมากในแวดวงธุรกิจ นั่นคือ Business Model Canvas หรือ BMC มาช่วยในการเขียน “แบบแผนธุรกิจ”
เพื่อตอบโจทย์ “เจ้าของกิจการ” หรือ “ผู้บริหารระดับสูง” สามารถปรับรูปแบบธุรกิจให้เหมาะสมกับความต้องการทั้งขององค์กรและของลูกค้าได้ในระยะเวลาอันสั้น

ดังที่กล่าวไป BMC คือแผนธุรกิจรูปแบบหนึ่งซึ่งสามารถเขียนออกมาให้อยู่ภานใน “ผืนผ้าใบเพียงแผ่นเดียว” หรือที่ผมอยากเรียกว่า “กระดาษ A4”
“ผืนผ้าใบเพียงแผ่นเดียว” จะเรียกว่า Canvas Business Model หรือ Canvas Model หรือ Business Model Canvas ก็ได้ทั้ง 3 ชื่อ แต่มีความหมายเดียวกัน นั่นคือ “แบบแผนธุรกิจ” BMC
BMC คิดค้นขึ้นโดย ดร.Alexander Osterwalder แห่งมหาวิทยาลัย Lausanne ประเทศ Switzerland เจ้าของผลงานหนังสือ Business Model Generation ซึ่งใช้เวลาเกือบ 10 ปีในการวิจัยและพัฒนา จนได้เป็น Business Model Canvas
โดย BMC นอกจากจะช่วยตอบคำถาม 2 ข้อใหญ่ๆ คือ 1. เราจะหารายได้อย่างไร และ 2. ลูกค้าจะได้อะไรจากเรา แล้ว ยังเป็นเครื่องมือช่วยในการตอบคำถาม 5W 1H ได้แก่ What Who When Where Why และ How
BMC ประกอบด้วย 9 ขั้นตอนดังนี้ครับ
1. Customer Segments (ลูกค้า) ตอบคำถาม Who ว่า “ลูกค้าของเราคือใคร” “ลูกค้าคิดอะไร” “ลูกค้าเห็น-ทำ-และรู้สึกอย่างไร”
2. Value Propositions (คุณค่าที่บริษัทอยากส่งมอบ) ตอบคำถาม What ว่า “อะไรคือคุณค่าที่เราอยากส่งมอบให้ลูกค้า” “ทำไมลูกค้าถึงซื้อสินค้าและบริการของเรา”
3. Channels (ช่องทางขาย) ตอบคำถาม Where ว่า “จะส่งมอบสินค้าและบริการไปถึงลูกค้าได้อย่างไร”
4. Customer Relationships (ความสัมพันธ์กับลูกค้า) ตอบคำถาม Why ว่า “Customer Journey คืออะไร” “เราควรมีปฏิสัมพันธ์กับลูกค้าอย่างไร”
5. Revenue Streams (รายได้ของธุรกิจ) ตอบคำถาม How ว่า “ธุรกิจของเราจะมีรายได้จากสินค้าและบริการอย่างไร”
6. Key Activities (กิจกรรมหลัก) ตอบคำถาม When ว่า “เราจะทำกิจกรรมหลักของธุรกิจได้เมื่อใด” เพื่อให้ “แบบแผนธุรกิจ” ดำเนินต่อไปด้วยดี
7. Key Resources (ทรัพยากรหลัก) ตอบคำถาม What ว่า “อะไรคืออัตลักษณ์ และทรัพยากรสำคัญของเรา” ที่จะช่วยให้เราสู้กับคู่แข่งได้
8. Key Partnerships (พันธมิตรหลัก) ตอบคำถาม Who ว่า “เราต้องพึ่งพาใครบ้าง” เพื่อให้ธุรกิจดำเนินตามแผนที่วางเอาไว้
9. Cost Structure (โครงสร้างต้นทุน) ตอบคำถาม Where ว่า “เราจะหาแหล่งเงินต้นทุนมาขับเคลื่อนธุรกิจได้ที่ไหน”
ทุกวันนี้ BMC ได้รับนิยมอย่างมากในหมู่“เจ้าของกิจการ” หรือ “ผู้บริหารระดับสูง” โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คนที่เกี่ยวข้องกับ “ธุรกิจนวัตกรรม” จากเหตุผลดังต่อไปนี้
1. BMC เป็นเครื่องมือที่ “คิดด้วยภาพ” หรือ Visual Thinking ที่จะช่วยให้เรา เข้าใจรูปแบบของ “แผนการตลาด” หรือ “แผนธุรกิจ” อย่างง่ายๆ ด้วยการนำเสนอ BMC ด้วย Canvas หรือ “ผืนผ้าใบ” เพียง “1 เฟรม”
2. BMC เป็นเครื่องมือที่ “ง่ายต่อการทำซ้ำ” เพราะ BMC คือการ “คิด” ผ่าน “ตาราง 9 ช่อง” บนกระดาษ A4 เพียงแค่เรา “Print” หรือ “วาด” แบบฟอร์ม BMC ออกมา เป็นแบบฟอร์มเปล่าๆ เราก็สามารถนำไปใช้งานที่ไหน หรือเมื่อไหร่ก็ได้ ช่วยให้เราสามารถ “ระดมสมอง” เพื่อทราบความคิดเห็นของทีมงานได้อย่างรวดเร็ว และง่ายต่อการปรับเปลี่ยนได้ทุกครั้งที่มีการประชุม หรือมีไอเดียใหม่ๆ ผุดขึ้นมา
3. BMC เป็นเครื่องมือที่ช่วยในการวางแผนอนาคต เพื่อสร้างความเข้าใจในรูปแบบความสัมพันธ์ของแต่ละปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจของเรา การใช้ BMC จะช่วยเราเข้าใจว่า Building Block ทั้ง 9 ช่องเกี่ยวข้องกับธุรกิจของเราอย่างไร และเราจะสามารถปรับแปลงความสัมพันธ์เหล่านั้นได้อย่างไร ทั้งนี้ ทุกสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นไปเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ และประสิทธิผลของธุรกิจ
4. BMC เป็นเครื่องมือที่สั้น กระชับ และรวบรัด BMC เป็นเครื่องมือที่สนับสนุนให้สมาชิกแต่ละคนในทีมสามารถเสนอไอเดีย หรือคำแนะนำสั้นๆ ด้วย Post it เพื่อแปะลงบนผืนผ้าใบ หรือกระดาษ A3 (A4) ในการ “ระดมสมอง” หรือ Brain Storming











