คุณก็ทำได้! เขียน “แผนธุรกิจ” บน “กระดาษ A4” แผ่นเดียว

“แผนธุรกิจ” หรือ Business Plan เป็นแผนที่นักเรียนบริหารธุรกิจทุกคนต้องผ่านมือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในองค์กรธุรกิจที่จะต้องมี Business Plan เป็นกระดูกสันหลังสำคัญ ไม่ว่าจะสถานประกอบการเล็กหรือใหญ่


โดยทั่วไป “แผนธุรกิจ” มักหมายถึง “แผนระยะกลาง” (1-2 ปี) และ “ระยะยาว” (3-5 ปี) ดังนั้น “แผนธุรกิจ” คือการกำหนดแนวทางการดำเนินธุรกิจทั้งหมดนั่นเอง
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในยุคปัจจุบัน มีการพัฒนา หรือย่อ “แผนธุรกิจ” เปลี่ยนมานิยมใช้ “แบบแผนธุรกิจ” แทนมากขึ้น
“แบบแผนธุรกิจ” หรือ Business Model หมายถึง “รูปแบบการสร้างรายได้” ของธุรกิจ ที่ “เจ้าของกิจการ” หรือ “ผู้บริหารระดับสูง” ต้องตอบคำถาม 2 ข้อใหญ่ๆ คือ 1. เราจะหารายได้อย่างไร และ 2. ลูกค้าจะได้อะไรจากเรา
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ทุกวันนี้ มีการนำเครื่องมือตัวหนึ่งซึ่งเป็นที่นิยมและโด่งดังมากในแวดวงธุรกิจ นั่นคือ Business Model Canvas หรือ BMC มาช่วยในการเขียน “แบบแผนธุรกิจ”
เพื่อตอบโจทย์ “เจ้าของกิจการ” หรือ “ผู้บริหารระดับสูง” สามารถปรับรูปแบบธุรกิจให้เหมาะสมกับความต้องการทั้งขององค์กรและของลูกค้าได้ในระยะเวลาอันสั้น

Business Plan

ดังที่กล่าวไป BMC คือแผนธุรกิจรูปแบบหนึ่งซึ่งสามารถเขียนออกมาให้อยู่ภานใน “ผืนผ้าใบเพียงแผ่นเดียว” หรือที่ผมอยากเรียกว่า “กระดาษ A4”
“ผืนผ้าใบเพียงแผ่นเดียว” จะเรียกว่า Canvas Business Model หรือ Canvas Model หรือ Business Model Canvas ก็ได้ทั้ง 3 ชื่อ แต่มีความหมายเดียวกัน นั่นคือ “แบบแผนธุรกิจ” BMC
BMC คิดค้นขึ้นโดย ดร.Alexander Osterwalder แห่งมหาวิทยาลัย Lausanne ประเทศ Switzerland เจ้าของผลงานหนังสือ Business Model Generation ซึ่งใช้เวลาเกือบ 10 ปีในการวิจัยและพัฒนา จนได้เป็น Business Model Canvas
โดย BMC นอกจากจะช่วยตอบคำถาม 2 ข้อใหญ่ๆ คือ 1. เราจะหารายได้อย่างไร และ 2. ลูกค้าจะได้อะไรจากเรา แล้ว ยังเป็นเครื่องมือช่วยในการตอบคำถาม 5W 1H ได้แก่ What Who When Where Why และ How
BMC ประกอบด้วย 9 ขั้นตอนดังนี้ครับ
  • 1. Customer Segments (ลูกค้า) ตอบคำถาม Who ว่า “ลูกค้าของเราคือใคร” “ลูกค้าคิดอะไร” “ลูกค้าเห็น-ทำ-และรู้สึกอย่างไร”
  • 2. Value Propositions (คุณค่าที่บริษัทอยากส่งมอบ) ตอบคำถาม What ว่า “อะไรคือคุณค่าที่เราอยากส่งมอบให้ลูกค้า” “ทำไมลูกค้าถึงซื้อสินค้าและบริการของเรา”
  • 3. Channels (ช่องทางขาย) ตอบคำถาม Where ว่า “จะส่งมอบสินค้าและบริการไปถึงลูกค้าได้อย่างไร”
  • 4. Customer Relationships (ความสัมพันธ์กับลูกค้า) ตอบคำถาม Why ว่า “Customer Journey คืออะไร” “เราควรมีปฏิสัมพันธ์กับลูกค้าอย่างไร”
  • 5. Revenue Streams (รายได้ของธุรกิจ) ตอบคำถาม How ว่า “ธุรกิจของเราจะมีรายได้จากสินค้าและบริการอย่างไร”
  • 6. Key Activities (กิจกรรมหลัก) ตอบคำถาม When ว่า “เราจะทำกิจกรรมหลักของธุรกิจได้เมื่อใด” เพื่อให้ “แบบแผนธุรกิจ” ดำเนินต่อไปด้วยดี
  • 7. Key Resources (ทรัพยากรหลัก) ตอบคำถาม What ว่า “อะไรคืออัตลักษณ์ และทรัพยากรสำคัญของเรา” ที่จะช่วยให้เราสู้กับคู่แข่งได้
  • 8. Key Partnerships (พันธมิตรหลัก) ตอบคำถาม Who ว่า “เราต้องพึ่งพาใครบ้าง” เพื่อให้ธุรกิจดำเนินตามแผนที่วางเอาไว้
  • 9. Cost Structure (โครงสร้างต้นทุน) ตอบคำถาม Where ว่า “เราจะหาแหล่งเงินต้นทุนมาขับเคลื่อนธุรกิจได้ที่ไหน”
Business Model Canvas
ทุกวันนี้ BMC ได้รับนิยมอย่างมากในหมู่“เจ้าของกิจการ” หรือ “ผู้บริหารระดับสูง” โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คนที่เกี่ยวข้องกับ “ธุรกิจนวัตกรรม” จากเหตุผลดังต่อไปนี้
  • 1. BMC เป็นเครื่องมือที่ “คิดด้วยภาพ” หรือ Visual Thinking ที่จะช่วยให้เรา เข้าใจรูปแบบของ “แผนการตลาด” หรือ “แผนธุรกิจ” อย่างง่ายๆ ด้วยการนำเสนอ BMC ด้วย Canvas หรือ “ผืนผ้าใบ” เพียง “1 เฟรม”
  • 2. BMC เป็นเครื่องมือที่ “ง่ายต่อการทำซ้ำ” เพราะ BMC คือการ “คิด” ผ่าน “ตาราง 9 ช่อง” บนกระดาษ A4 เพียงแค่เรา “Print” หรือ “วาด” แบบฟอร์ม BMC ออกมา เป็นแบบฟอร์มเปล่าๆ เราก็สามารถนำไปใช้งานที่ไหน หรือเมื่อไหร่ก็ได้ ช่วยให้เราสามารถ “ระดมสมอง” เพื่อทราบความคิดเห็นของทีมงานได้อย่างรวดเร็ว และง่ายต่อการปรับเปลี่ยนได้ทุกครั้งที่มีการประชุม หรือมีไอเดียใหม่ๆ ผุดขึ้นมา
  • 3. BMC เป็นเครื่องมือที่ช่วยในการวางแผนอนาคต เพื่อสร้างความเข้าใจในรูปแบบความสัมพันธ์ของแต่ละปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจของเรา การใช้ BMC จะช่วยเราเข้าใจว่า Building Block ทั้ง 9 ช่องเกี่ยวข้องกับธุรกิจของเราอย่างไร และเราจะสามารถปรับแปลงความสัมพันธ์เหล่านั้นได้อย่างไร ทั้งนี้ ทุกสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นไปเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ และประสิทธิผลของธุรกิจ
  • 4. BMC เป็นเครื่องมือที่สั้น กระชับ และรวบรัด BMC เป็นเครื่องมือที่สนับสนุนให้สมาชิกแต่ละคนในทีมสามารถเสนอไอเดีย หรือคำแนะนำสั้นๆ ด้วย Post it เพื่อแปะลงบนผืนผ้าใบ หรือกระดาษ A3 (A4) ในการ “ระดมสมอง” หรือ Brain Storming
กล่าวโดยสรุป โครงสร้างพื้นฐานของ BMC ประกอบด้วยปัจจัย 9 ประการ หรือที่เรียกว่า “9 Building Block” ในขั้นตอนการทำ เราจะต้องเริ่มต้นด้วยการศึกษา ค้นคว้า วิจัย เกี่ยวกับแต่ละปัจจัยอย่างรอบคอบ และควรจัดเวิร์คช็อปสำหรับการ “ระดมสมอง” เพื่อวางแผนออกแบบแผนธุรกิจในภาพรวมของเราให้ครอบคลุมทุกกิจกรรมที่จะเกิดขึ้นต่อไปนั่นเองครับ