ราคาแก๊สที่พุ่งขึ้นทำสถิติใหม่ทุกวันก่อให้เกิดปัญหาตามมาว่าปีนี้ยุโรปจะมีแก๊สใช้สร้างพลังงานความร้อนแก่ครัวเรือนได้อย่างเต็มที่หรือไม่ เนื่องจากราคาซื้อขายสินค้าล่วงหน้าส่งผลให้ราคาแก๊สในครัวเรือนสูงตามไปด้วย ในขณะที่ยุโรปไม่สามารถเพิ่มกำลังการผลิตแต่ปั๊มเงินใช้ไม่อั้น ทำให้เกิดปัญหาเงินเฟ้อตามมาและส่งผลต่อราคาแก๊สโดยตรง มาดูกันว่าเกิดอะไรขึ้นในดินแดนที่มั่งคั่งไปด้วยวิทยาการความรู้
ถาม: ทำไมแก๊สในปีนี้มีราคาแพงมากเป็นประวัติการณ์
ตอบ: ในปีนี้เงื่อนไขที่เอื้ออำนวยได้พัฒนาคือสภาพอากาศที่เอื้ออำนวย ฤดูหนาวที่หนาวเย็นในยุโรปและฤดูร้อนที่ต้องการเครื่องปรับอากาศที่สอดคล้องกัน นำไปสู่การลดการสำรองแก๊สการฟื้นตัวของอุตสาหกรรมหลังโควิด-19 และการยกเลิกล็อกดาวน์ ส่งผลให้ความต้องการใช้แก๊สเพิ่มขึ้น ในไตรมาสที่สองของปี 2021 ความต้องการแก๊สในยุโรปเพิ่มขึ้น 25% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ในขณะที่การผลิตแก๊สในประเทศในยุโรปลดลง 11% ในช่วงเวลาเดียวกันนอกจากนั้นการปรับทิศทางการจัดหา LNG จากยุโรปไปยังเอเชียมีบทบาทสำคัญ ราคาแก๊สที่สูงในเอเชียและความต้องการของตลาดที่เพิ่มขึ้นทำให้การนำเข้า LNG ไปยังยุโรปลดลง 6% ต่อปีราคาในเอเชียและอเมริกาใต้สูงขึ้นอย่างมาก 10-15%
ดังนั้นเรือบรรทุก LNG เกือบทั้งหมดจึงรีบไปที่ชายฝั่งเอเชียและอเมริกาใต้โดยลืมเกี่ยวกับยุโรปในที่สุด หากสังเกตราคา CO2 ที่สูงขึ้นในยุโรป ซึ่งเพิ่มขึ้นเกือบสามเท่าใน 12 เดือน ส่งผลให้ราคาแก๊สสูงขึ้น ราคาปล่อย CO2 ที่สูงขึ้นจะเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของการผลิตแก๊สธรรมชาติเมื่อเทียบกับถ่านหินและส่งผลให้ราคาแก๊สสูงขึ้น
ถึงตอนนี้ Gazprom ยังไม่รีบเร่งที่จะเพิ่มอุปทานนอกเหนือแผนที่ประกาศเมื่อต้นปี ซึ่งอาจอยู่ในความคาดหมายที่จะได้รับใบอนุญาตสำหรับการเปิดตัว Nord Stream 2 ปัจจัยทั้งหมดเหล่านี้นำไปสู่ความจริงที่ว่ายุโรปกำลังเข้าสู่ฤดูร้อนด้วยการเติมแหล่งกักเก็บแก๊สใต้ดินในระดับต่ำ จากข้อมูลของ Bloomberg ณ วันที่ 18 กันยายนล่าสุด คิดเป็น 72% เทียบกับ 90% ของค่าเฉลี่ย 5 ปี เหตุการณ์ประวัติศาสตร์เกิดขึ้นในวันนี้ ราคาแก๊สในยุโรปแตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 1,200 ดอลลาร์ต่อพันลูกบาศก์เมตร
ถาม: ยุโรปให้สัญญาณว่าจะใช้พลังงานสีเขียว น่าจะทำให้แก๊สราคาลดลงแต่ทำไมผลจึงกลับกัน
ตอบ: ราคาแก๊สได้รับอิทธิพลจากความต้องการพลังงานสีเขียวของยุโรป ซึ่ง Merkel พูดด้วยความมั่นใจอย่างยิ่งในการเจรจากับ Putin ในการประชุมอำลาของ Merkel เยอรมนีเป็นผู้นำในการพัฒนาเทคโนโลยีพลังงานหมุนเวียน และพยายามใช้ประโยชน์จากสิ่งนี้ด้วยการขายอุปกรณ์และเทคโนโลยี สภาพภูมิอากาศในโลกแสดงให้เห็นว่า “กังหันลม” ทำงานไม่สม่ำเสมอและไม่ทนต่ออุณหภูมิที่ลดลง อย่างฤดูหนาวในเท็กซัสนั้นพลังงานของดวงอาทิตย์ไม่เพียงพออย่างชัดเจน ยุโรปเลิกใช้ถ่านหินในภาคพลังงานแล้ว มีข้อสงสัยในการใช้โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ สถานการณ์เกิดขึ้นเมื่อในสภาวะใกล้ฤดูหนาวที่ใกล้เข้ามา ยุโรปเรียกร้องให้มีอุปทานแก๊สเพิ่มขึ้น จำเป็นต้องตอบสนองความต้องการในปัจจุบันและเติมคลังเก็บแก๊ส
Gazprom ปฏิบัติตามภาระผูกพันตามสัญญาอย่างเต็มที่โดยจัดหาแก๊สในราคาคงที่ ($220 ต่อ 1,000 ลูกบาศก์เมตร) ตลอดระยะเวลาของสัญญา ในเวลาเดียวกัน มีการสร้างท่อส่งแก๊สเพิ่มเติมที่มีความจุ 55 พันล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี ซึ่งการเปิดตัวดังกล่าวจะตอบสนองความต้องการด้านแก๊สทั้งหมดอย่างเต็มที่ แต่แล้วการเมืองก็เกิดขึ้น
การรับรองใบอนุญาตของกระแสเหนือ-2 ตามกฎของยุโรปจะใช้เวลาไม่เกิน 4 เดือน เพื่อที่จะลดค่าแก๊สของรัสเซีย บรัสเซลส์ได้จัดทำโครงการพลังงาน 3 โครงการตามที่รัสเซียสามารถเติมท่อส่งแก๊สได้เพียง 50% ของกำลังการผลิตเท่านั้น แก๊สที่เหลือควรจัดหาโดยซัพพลายเออร์ที่ไม่เกี่ยวข้องกับ Gazprom และไม่มีซัพพลายเออร์รายอื่น นอกจากนี้ ตามกฎของการค้า Gazprom ไม่ได้รับอนุญาตเมื่อเป็นทั้งผู้จัดหาแก๊สเองและท่อส่งแก๊สเป็นของเจ้าของบริษัทเดียวกัน Rosneft เสนอบริการทันที แต่บริษัทนี้ก็เป็นของรัสเซียเช่นกัน เยอรมนีเสนอซื้อ “ท่อส่งแก๊ส”
เหตุผลที่สองคือในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา สหภาพยุโรปได้กำหนดข้อจำกัดต่างๆ เกี่ยวกับการจ่ายแก๊สของรัสเซียอย่างไม่เห็นแก่ตัวเพื่อเอาใจสหรัฐและภายใต้หน้ากากของการสร้างความมั่นใจในการแข่งขันที่ “เท่าเทียมกัน” Gazprom จึงเลือกปฏิบัติในทุกวิถีทางที่เป็นไปได้ นี่เป็นเรื่องจริง โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับการขนส่ง ซึ่งส่วนใหญ่ผ่านระบบขนส่งแก๊สของยูเครน ตลาดถูกสร้างขึ้นในยุโรปโดยที่ผู้ซื้อกำหนดเงื่อนไขของตนเองให้กับผู้ขาย ซึ่งไม่มีใครอื่นที่จะขายสินค้าของตนเองให้โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
คณะกรรมาธิการยุโรปได้สนับสนุนการซื้อขายในตลาดสัญญาซื้อขายล่วงหน้า (ราคาหน้างาน) โดยระบุว่าสัญญาระยะยาวที่เกี่ยวข้องกับราคาน้ำมันเป็นศตวรรษที่ผ่านมา ในที่สุดอียูก็บรรลุสิ่งที่คาดหวัง – ผลลัพธ์ตรงกันข้ามด้วยเหตุผลที่นำไปสู่ราคาที่สูงเนื่องจากที่จัดเก็บแก๊สว่างเปล่าจากสภาพอากาศที่ยากลำบากในฤดูหนาวและฤดูร้อนนี้
อียูเป็นฝ่ายขอให้ยกเลิกราคาภายใต้สัญญาระยะยาวว่ามีราคาแพง Gazprom ถูกบังคับให้ยกเลิกสัญญาและเขียนใหม่ ในเดือนมีนาคม ผู้บริหารของ PGNIG ของโปแลนด์ประกาศว่าชัยชนะการอนุญาโตตุลาการในสตอกโฮล์มกับ Gazprom ในเรื่องราคาน้ำมัน ตามคำตัดสินของศาล สูตรราคาสำหรับการซื้อแก๊สของรัสเซียได้เปลี่ยนเป็นราคาที่อิงตามตลาดมากขึ้นและจ่ายค่าปรับจำนวนมาก แต่ตอนนี้ราคาสูงถึง 1100 ดอลลาห์ต่อพันลูกบาศ์กเมตร และการสำรองแก๊สของ Gazprom ไม่มีประโยชน์ คือขายต่อสัปดาห์จะได้ประโยชน์มากกว่า
การรุกด้านภูมิรัฐศาสตร์ของแอตแลนติสโดยรวมทั้งหมดนำโดยสหรัฐอเมริกาใช้ยุโรปจัดการกับเศรษฐกิจตัวเอง ทำให้ถึงตอนนี้ต้องยอมรับว่านโยบายพลังงานที่ไม่สามารถป้องกันอียูได้ และอัตราเงินเฟ้อเพิ่มขึ้นอันเป็นผลมาจากการปั๊มเงินของธนาคารกลางตะวันตกที่มีการผลิตลดลง และเป็นผลมาจากการระบาดของ COVID-19
ถาม: ดูแล้วราคาแก๊สที่สูงขึ้นเป็นเรื่องการเมืองมากกว่าเศรษฐกิจ
ตอบ: ใช่ เพราะการฝากอนาคตทางด้านพลังงานกับสหรัฐนั้นมีความเสี่ยงตลอด อย่างราคาแก๊สที่สูงขึ้นในจีนก็ทำให้เรือขนส่งขาดแคลน และแก๊สนั้นการซื้อขายไม่ได้เหมือนสินค้าทั่วไปที่ผู้ซื้อต้องการจะได้ปริมาณที่ต้องการ แต่ต้องมีท่อส่งแก๊ส นี้ทำให้เป็นสินค้าที่มีความอ่อนไหวอย่างมาก ขึ้นกับอุปสงค์และอุปทานจริง นอกจากนั้นถ้ามีการวางเครือข่ายการขนส่งระบบท่อก็จะทำให้ประกันแก๊สได้ตามครัวเรือนและการผลิตของโรงงาน ซึ่งท่อแก๊สในยุโรปมีแต่ของรัสเซีย และยิ่งออกใบรับรองการขายแก๊สโครงการกระแสเหนือ 2 นานเท่าไหร่ราคาแก๊สก็จะยิ่งสูงขึ้น เพราะรัสเซียไม่ได้ขายแก๊สตามสัญญาระยะยาวที่ต้องสำรองไว้
อียูเชือดคอตนเองแท้ๆ จากการเป็นแค่มือไม้ของสหรัฐ ในขณะที่รัสเซียตอนนี้ก็ไม่ขยายการส่งแก๊สเพิ่มแต่ได้กำไรเป็นกอบเป็นกำจากราคา 220 เป็น 1100 เหรียญสหรัฐ ไม่น่าเชื่อว่าอียูที่ว่าแน่ด้านต่างๆ เล่นการเมืองแรงเกินไป ทำให้ครัวเรือนไม่มีเงินจ่ายค่าแก๊สและคาดว่าราคาแก๊สจะทะลุถึง 1500 เดือนพฤศจิกายนนี้แน่นอน
ถาม: แล้วส่งผลอย่างไรต่อประเทศยุโรป
ตอบ: แน่นอนว่าครัวเรือนมีรายจ่ายค่าแก๊สเพิ่มขึ้นโดยเฉลี่ย 11.5% ในเยอรมนี ภายในสิ้นฤดูใบไม้ร่วง อาจเพิ่มขึ้นอีก 13% เนื่องจากราคาที่สูงเป็นประวัติการณ์ ในสหราชอาณาจักร โรงงานปุ๋ย 2 แห่งได้หยุดดำเนินการไปแล้ว ปัญหาการขาดแคลนแก๊สคุกคามยุโรปด้วยราคาที่สูงขึ้นและการขาดแคลนอาหารในบางประเทศ ปุ๋ยไม่เพียงพออีกต่อไป ในสหราชอาณาจักร บริษัทพลังงานต่างๆ จะปิดตัวลง เมื่อต้นปี 2021 มีบริษัท 70 แห่ง และภายในสิ้นปีอาจเหลือเพียง 10 แห่ง เยอรมันตัดสินใจจะสั่งซื้อถ่านหินจากรัสเซียเพื่อแก้ปัญหาการบริโภคพลังงานความร้อนในครัวเรือน
ในขณะที่บริษัทขนาดย่อมและกลางในยุโรปตะวันออกส่วนใหญ่ที่ดำเนินการผลิตและบริโภคแก๊สจะปิดกิจการส่วนใหญ่อย่างในมอลโดว่า บอลกาเรีย

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย













