ก้าวสู่ 99 ปี ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์

นอกจากท่าน “ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์” จะเป็นนักเศรษฐศาสตร์ชั้นแนวหน้าแล้ว ท่านยังเป็นบรมครูคนหนึ่งแห่งวงการดนตรีไทย

“ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์” เป็นผู้คิดค้นและปรับปรุงเครื่องดนตรีขึ้นหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น “อังกะลุงราว” “ระนาดเอกอะลูมิเนียม” “ระนาดทุ้มเหล็ก” “ระฆัง 9 เสียง” หรือ “ฆ้องโหม่งราว”
“ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร” ได้เคยเล่าถึงเรื่องราวของ “ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์” ไว้ในหนังสือ “อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์” ความว่า

“ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ เป็นผู้เชี่ยวชาญทางสาขาเศรษฐศาสตร์การเกษตร ได้วางรากฐานวิชาการด้านนี้ให้แก่ประเทศไทยจนเป็นปึกแผ่น ได้เขียนบทความและตำรา รวมทั้งผลงานวิจัยไว้มากมาย เป็นที่ยกย่องนับถือทั้งในระดับชาติและนานาชาติ ศาสตราจารย์ทางเศรษฐศาสตร์ทั่วโลกเมื่อเดินทาง ผ่านเมืองไทย จะต้องแวะมาสนทนากับ ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ตลอดมา ศาสตราจารย์ ดร. อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้ทุ่มเทในงานสอนและงานวิจัยมาก ได้นำนิสิตไปฝึกงานวิจัยภาคสนาม จนมีลูกศิษย์ลูกหาที่เก่ง ๆ ออกไปทำประโยชน์ให้แก่ประเทศชาติมากมาย และในเรื่องนี้ก็ได้ส่งเสริมมาจนกระทั่งมีการจัดตั้งภาควิชาเศรษฐศาสตร์การเกษตรขึ้นในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และรุ่งเรืองมาจนทุกวันนี้”

ตำราเศรษฐศาสตร์ของ “ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์” เป็นตำราที่อ่านสนุกมาก อรรถาธิบายด้วยภาษาพูดที่เข้าใจง่าย “ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร” ได้กล่าวเสริมในเรื่องนี้ว่า “บางคนอาจจะติว่าภาษาที่ใช้เป็นภาษาปาก ไม่เป็นวิชาการ แต่พวกนิสิตนักศึกษาก็นิยมกันมากทีเดียว ใครที่ไปเรียนทางเศรษฐศาสตร์ที่เมืองนอกยังต้องเอาตำราของศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ไปด้วย ส่วนคนที่ไปเรียนแล้วหากยังไม่มีตำราเศรษฐศาสตร์ของศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ ก็ต้องขอให้ญาติพี่น้องซื้อส่งไปให้อยู่เสมอ”

ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์

ตำราด้านเศรษฐศาสตร์ที่ ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์เขียนไว้ ได้แก่ หลักและทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ทั่วไป หลักเศรษฐศาสตร์เบื้องต้น เศรษฐศาสตร์มหภาค เศรษฐศาสตร์จุลภาค เศรษฐศาสตร์วิเคราะห์ชั้นสูงเรื่องทฤษฎีราคาและการผลิต ทฤษฎีการเงินและการจ้างงาน เศรษฐศาสตร์ว่าด้วยการเงินและการธนาคาร รายได้ประชาชาติและบัญชีสังคม หลักการบัญชีขั้นต้น หลักเศรษฐศาสตร์การเกษตร หลักการจัดการฟาร์ม หลักและวิธีการวิจัยทางเศรษฐศาสตร์การเกษตร เล่มหลังนี้ “ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์” เขียนร่วมกับ “ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร”
“เรื่องการสอนที่สนุกสนานเข้าใจง่ายของ ศาสตราจารย์ ดร. อุทิศ นาคสวัสดิ์นี้เป็นที่เล่าลือกันมาก เพราะอาจารย์ทำเรื่องยากให้เป็นเรื่องง่าย ใครที่เรียนเศรษฐศาสตร์กับ ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์จะชอบมาก อาจารย์ไม่ได้สอนที่เกษตรศาสตร์เท่านั้น แต่ยังสอนให้ที่ธรรมศาสตร์และสถาบันอื่นๆ ด้วย จึงมีลูกศิษย์ลูกหามาก”
“นอกจากความรู้ความสามารถทางวิชาการและการพูดแล้ว ยังเป็นที่รู้และยอมรับกันโดยทั่วไปว่า ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ มีความเชี่ยวชาญด้านดนตรีไทยอย่างหาใครเทียบได้ยาก โดยสามารถบรรเลงเพลงไทยและอธิบายเครื่องดนตรีต่างๆ ได้ทุกชนิด ทั้งเครื่องสาย มโหรี และปี่พาทย์ ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้เรียนจะเข้และเครื่องสายกับบิดาที่อัมพวา ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของนักดนตรีที่มีชื่อเสียงหลายท่าน อาทิ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย หลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) นายมนตรี ตราโมท และนายเอื้อ สุนทรสนาน”
“ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้เรียนซอสามสายกับพระยาภูมีเสวิน และต่อมาได้เป็นศิษย์ก้นกุฏิของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ตั้งแต่ปี 2488 โดยได้เรียนทั้งทฤษฎีและหลักปฏิบัติ ประวัติเพลงและครูผู้แต่งเพลง ได้เรียนเครื่องปี่พาทย์ รวมทั้งปี่ แล้วยังได้รับการต่อทางเดี่ยวเครื่องดนตรีต่างๆ เพิ่มขึ้นอีก จนสามารถเดี่ยวเครื่องดนตรีได้อย่างเยี่ยมยอดหลายชนิด โดยเฉพาะซอสามสาย ซอด้วง ซออู้ และขลุ่ย เดี่ยวได้ถึงเพลงกราวใน (เถา) เพลงทะยอยเดี่ยว และเพลงเดี่ยวชั้นสูงอื่นๆ อีกด้วย ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้รับการ ครอบจากหลวงประดิษฐ์ไพเราะ ให้เป็นผู้อ่านโองการและกระทำพิธีไหว้ครูดนตรีและนาฏศิลป์ได้ จึงนับเป็นครูดนตรีโดยสมบูรณ์นับแต่นั้น”
“ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้คิดทางเดี่ยวเครื่องดนตรีต่างๆ ไว้ไม่น้อย ทั้งซอสามสายและเครื่องสายอื่นๆ ทางเดี่ยวของ ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์จะล้ำลึกมาก ผู้ที่จะเดี่ยวได้ดีดังที่ท่านได้แต่งไว้ ต้องมีพื้นฐานการบรรเลงเครื่องดนตรีชนิดนั้นอย่างแน่น และมีฝีมือจัดอยู่ในขั้นสูง จึงจะเดี่ยวได้ไพเราะ และถูกต้องตามความหมายและอารมณ์ของเพลง โดยเฉพาะด้านซอนั้น ผู้สีต้องใช้คันชักได้ถูกหลักจึงจะเดี่ยวทางของ ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้ลึกซึ้ง”
ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์
archives.psd.ku.ac.th
“ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์สามารถใช้คันชักซอสามสายในเพลงเดี่ยวได้ถึงคันชัก 32 ใน ขณะที่คนเดี่ยวซอสามสายโดยทั่วไปใช้คันชักซอได้เพียงคันชัก 4 เท่านั้น จะมีคันชัก 8 บ้างก็น้อยมาก นอกจากนี้ยังมีคันชักพิเศษ อาทิ คันชักงูเลื้อย คันชักสายน้ำไหล คันชักสะอึก คันชักสะอื้น และการชะงักคันชัก ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์จะเน้นการใช้คันชักซอมากเนื่องจากเป็นแหล่งกำเนิดของเสียง โดยเสียงซอจะดี กังวาน ลึก ห้าวหาญ ไหลเรื่อย หรือหยุดชะงักในที่ที่ควร (ที่เรียกว่า เชิงซอ) หรือไม่ เพียงใดนั้น ล้วนมาจากการใช้คันชักทั้งสิ้น ส่วนการลงนิ้วบนสายซอนั้น นอกจากการลงนิ้วอย่างธรรมดาแล้ว ยังมีการลงนิ้วชุน นิ้วแอ้ นิ้วครั่น นิ้วนาคสะดุ้ง นิ้วกระทบเสียง และอื่นๆ อีก ดังนี้เป็นต้น เป็นที่น่าเสียดายว่า ปัจจุบันนี้ไม่มีผู้ใดที่มีความ สามารถถึงระดับ ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์อีกแล้ว”

“ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้ผลิตตำราและคู่มือฝึกดนตรีไทยขึ้นด้วยหลายเล่ม อาทิ ทฤษฎีและหลักปฏิบัติดนตรีไทย ภาค 1 (ภาคทฤษฎี) และภาค 2 (ภาคปฏิบัติ) ประมวลบทเพลงไทย (สำหรับบทปี่พาทย์) เพลงตับ และเพลงเนื้อเต็มต่างๆ คู่มือฝึกอังกะลุง คู่มือฝึกซอสามสาย ซอด้วง ซออู้ ขลุ่ย จะเข้ และยังมีบทความเกี่ยวกับดนตรีไทยอีกมาก รวมทั้งโน้ตเพลงไทยอีกกว่า 100 เพลง ซึ่งล้วนแต่เป็นคุณประโยชน์แก่วงการดนตรีไทยทั้งสิ้น”

“ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ ได้คิดและปรับปรุงเครื่องดนตรีขึ้นด้วยหลายชนิด ได้แก่ อังกะลุงราวสำหรับบรรเลงคนเดียว ระนาดเอกอะลูมิเนียมในระบบครึ่งเสียง (มี 14 เสียงในหนึ่งคู่แปด) ระนาดทุ้มเหล็กที่ปรับปรุงให้มีเสียงกังวานมากขึ้น ด้วยการเปลี่ยนลูกระนาดเป็นอะลูมิเนียมแข็ง และเพิ่มหลอดดูดเสียงแทนรางอย่างแต่ก่อน ระฆัง 9 เสียงที่สร้างขึ้นเพื่อใช้กับวงดนตรีไทยประสานเสียง ฆ้องโหม่งราวที่ปรับปรุงให้เคลื่อนย้ายง่ายและสะดวกในการนั่งบรรเลง ดังนี้เป็นต้น”
“ในส่วนของการสนับสนุนนักดนตรีและนาฏศิลป์โดยทั่วไป ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้ก่อตั้งสมาคมสงเคราะห์สหายศิลปินขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยสงเคราะห์สมาชิกที่เป็นศิลปินทั้งฝ่ายดนตรีและนาฏศิลป์ทั่วประเทศ และช่วยยกมาตรฐานการแสดงดนตรีและนาฏศิลป์ให้สูงขึ้น ศาสตราจารย์ ดร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ได้เป็นนายกสมาคมนี้เป็นคนแรกและดำรงตำแหน่งอยู่ 9 ปีจึงลาออก ได้มีการจัดงานไหว้ครูดนตรีและนาฏศิลป์ขึ้นทุกปี มีการแสดงนาฏศิลป์ และมีการบรรเลงดนตรีถวายมือ รวมทั้งประกวดด้วย นอกจากนี้สมาคมยังได้ดำเนินกิจกรรมอื่นๆ ที่เป็นการส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมและศิลปกรรมอีกหลายอย่าง ขณะนี้สมาคมยังคงอยู่ และมีสำนักงานที่วัดพระพิเรนทร์ วรจักร กรุงเทพมหานคร”