รูปรอยการก่อตั้ง “โรงเรียนแนว Waldorf” ของ Rudolf Steiner คือการกำหนดให้เด็กวัยแรกเกิดถึงเด็ก 7 ขวบ เรียนรู้ด้วยการกระทำ ดังนั้นการสอนต้องเน้นให้เด็กมุ่งมั่นตั้งใจกับการกระทำความดี
ส่วนเด็กวัย 7-14 ปี Rudolf Steiner ชี้ว่า จะต้องจัดการเรียนการสอนให้เกิดการเรียนรู้จากความประทับใจ ดังนั้นการสอนต้องเน้นให้เด็กรู้สึกถึงความงาม
และเด็กก่อนวัยหนุ่มสาว 14-21 ปี Rudolf Steiner บอกว่า ควรให้เขาเรียนรู้จากการคิด ดังนั้น การสอนต้องเน้นให้เด็กคิด จนเกิดปัญญา เห็นสัจธรรมและความจริงในโลก
ผมเคยเขียนถึงเรื่องราวของ “โรงเรียนแนว Waldorf” ใน SALIKA ของเราแห่งนี้ มาแล้วสอง-สามตอนด้วยกัน

“โรงเรียนแนว Waldorf” เกิดขึ้นจากแนวคิดของ Rudolf Steiner นักปรัชญาชาวออสเตรีย ที่เป็นผู้ริเริ่มแนวคิด “โรงเรียนทางเลือก” ซึ่งต่างจากแนวทางการจัดการศึกษากระแสหลัก ตามแบบแผนการศึกษาแบบตะวันตก อันมีอังกฤษและสหรัฐอเมริกาเป็นหัวเรือใหญ่
“โรงเรียนแนว Waldorf” เกิดขึ้นและดำรงอยู่อย่างแข็งแรง ก็เนื่องมาจากการที่พ่อแม่ผู้ปกครองจำนวนมาก เล็งเห็นถึงจุดอ่อนของการจัดการศึกษากระแสหลัก ที่นับวัน ยิ่งเรียนหนังสือ ลูกหลานของพวกเขายิ่งค่อยๆ ถูกทุนนิยมสามานย์กลืนกินทุกเมื่อเชื่อวัน
เพราะ “การศึกษาแบบ Waldorf” คือ “การศึกษาบนรากฐานแห่งความรัก”
ที่นอกจาก Waldorf จะเป็น “การศึกษาเพื่อความเป็นมนุษย์” แล้ว แนวความคิดหลักของ Waldorf คือ “การศึกษาบนรากฐานแห่งความรัก” นั่นเอง
หลักการก็คือ โดยทั่วไปครูจะกระตุ้นการเรียนรู้ของเด็กโดยใช้ 3 วิธี ดังนี้
1. ความกลัว
2. ความทะเยอทะยาน
3. ความรัก
แต่สำหรับ “การศึกษาแบบ Waldorf” แล้ว จะไม่ใช้ 2 วิธีแรกโดยเด็ดขาด!
เพราะ “โรงเรียนแนว Waldorf” จะพยายามปลูกฝังความรู้สึกรักต่อวิชาที่เรียนให้แก่เด็ก วิธีนี้เท่านั้นที่จะเร้าความสนใจต่อตัววิชาเองขึ้นในนักเรียนได้ มิใช่เพียงแค่ความปรารถนาที่จะได้คะแนนดีๆ หรือผลประโยชน์ส่วนตัว ความสนใจด้วยใจรักซึ่งนักเรียนมีต่อสิ่งที่เรียนได้รับการพิสูจน์แล้วว่า เป็นแรงกระตุ้นที่มีประสิทธิภาพเหนือกว่าการบังคับจากภายนอกไม่ว่ารูปแบบใด
พันธะที่นักเรียนรู้สึกต่อการเรียนจะต้องเกิดขึ้นมาจากความกระตือรือร้นในสิ่งที่กำลังเรียน ซึ่งข้อนี้จะเป็นไปได้ก็ต่อเมื่อตัวครูเองมีความกระตือรือร้นในสิ่งที่สอนเท่าๆ กับที่เขารู้สึกว่านักเรียนควรจะมีนั่นเอง
ปัจจุบัน นอกจาก “การศึกษาแบบ Waldorf” แล้ว มีการประยุกต์ใช้ “ทฤษฎีพหุปัญญา” หรือ Theory of Multiple Intelligences ของ Howard Gardner มาใช้ในหลายโรงเรียน

“ทฤษฎีพหุปัญญา” หรือ Theory of Multiple Intelligences ของ Howard Gardner กล่าวถึง “พลังสมอง” 5 แบบ ได้แก่ สมองด้านวิชาและวินัย หรือ Disciplined Mind, สมองด้านสังเคราะห์ หรือ Synthesizing Mind, สมองด้านสร้างสรรค์ หรือ Creating Mind, สมองด้านเคารพให้เกียรติ หรือ Respectful Mind และสมองด้านจริยธรรม หรือ Ethical Mind
ทฤษฎีพหุปัญญา ของ Howard Gardner มีแนวคิดสำคัญที่ว่า การเรียนรู้เพื่อพัฒนาสมองทั้ง 5 ด้าน จะต้องไม่ดำเนินการแบบแยกส่วน แต่ควรเรียนรู้ทุกด้านไปพร้อมๆ กัน หรือที่เรียกกันว่า “การเรียนรู้แบบบูรณาการ”

สมองด้านวิชาและวินัย: หมายถึงความมีระเบียบวินัย และความสามารถในพัฒนาตนเองตลอดเวลา แปลไทยเป็นไทยก็คือ หลักการเรียนรู้นี้ ไม่เพียงจะรู้แค่สาระของวิชาเท่านั้น แต่ยังสอนให้คิดแบบผู้ที่เข้าถึงจิตวิญญาณของวิชา เช่น คนที่เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ จะต้องไม่เพียงรู้เรื่องราวทางประวิติศาสตร์ แต่ยังต้องคิดแบบนักประวัติศาสตร์ด้วย เป้าหมายของสมองด้านนี้ก็คือ การเรียนรู้แก่นวิชา ไม่ใช่จดจำสาระแบบผิวเผิน แต่ต้องรู้แก่นวิชาจนสามารถเอาไปเชื่อมโยงกับวิชาอื่นได้ สรุปคือเน้นความลึก หรือ Depth
สมองด้านสังเคราะห์: หมายถึงความสามารถในการรวบรวมข้อมูลและสารสนเทศต่างๆ นำมากลั่นกรองแล้วคัดเลือกเฉพาะส่วนที่สำคัญ จากนั้นนำไปจัดระบบเพื่อนำเสนอใหม่อย่างมีนัย โดยต้องไม่ลืมสาระสำคัญที่ว่า การสังเคราะห์และการนำเสนอนั้น ต้องเป็นคู่แฝดตัวติดกันเสมอ ตัวอย่างการนำเสนอมีได้หลากหลายรูปแบบ อาทิ การเขียนเรียงความ หรือสร้างเป็น Multimedia Presentation หรือทำเป็นภาพยนตร์สั้น หรือแสดงเป็นละครเวที สรุปคือเน้นความกว้าง หรือ Breadth
สมองด้านสร้างสรรค์: หมายถึงความสามารถในการคิดนอกกรอบ Gardner ชี้ว่า ความคิดสร้างสรรค์อันยิ่งใหญ่มักเป็นผลงานของคนอายุน้อย เพราะคนอายุน้อยมีธรรมชาติความคิดที่ติดกรอบน้อยกว่าคนอายุมาก ที่สำคัญก็คือ ความสร้างสรรค์นั้น เรียนรู้หรือฝึกได้ โดยต้องไม่เชื่อว่า วิธีการหรือสภาพที่มีอยู่นั้นถือเป็นที่สุดแล้ว ต้องเชื่อว่ายังมีวิธีการหรือสภาพที่ดีกว่าอย่างมากมายซ่อนอยู่ และศัตรูสำคัญที่สุดของความคิดสร้างสรรค์คือการเรียนแบบท่องจำ สรุปคือเน้นการขยาย หรือ Stretch
สมองด้านเคารพให้เกียรติ: หมายถึงคุณสมบัติด้านเคารพให้เกียรติผู้อื่น ซึ่งมีความจำเป็นในยุคโลกาภิวัตน์โดยเฉพาะการเข้าสู่ประชาคม ASEAN ในเร็วๆ นี้ หลักการสำคัญก็คือ ต้องไม่มีอคติทั้งด้านลบและด้านบวกต่อคนต่างเชื้อชาติ ต่างศาสนา หรือต่างความเชื่อ โจทย์ใหญ่ของโรงเรียนก็คือ ในอนาคตจะมีลูกศิษย์ที่หลากหลาย เช่น เด็กพุทธ เด็กคริสต์ เด็กมุสลิม เรียนรวมกัน เป็นต้น
สมองด้านจริยธรรม: หมายถึงทักษะเชิงนามธรรม แน่นอนว่า สมองด้านจริยธรรมนี้ได้ถูกปลูกฝังและกล่อมเกลามาตั้งแต่อยู่ในท้องแม่เรื่อยมาจนกระทั่งเติบใหญ่ Gardner เชื่อว่าสมองด้านจริยธรรมสามารถเรียนรู้พัฒนาได้ตลอดช่วงอายุขัย และสามารถแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึมซับถ่ายเทให้กันและกัน รวมถึงสามารถปรับประยุกต์เข้ากับสถานการณ์เฉพาะหน้าได้ตลอดเวลา












