“คน” แบบไหนที่อุตสาหกรรม 4.0 ต้องการ

ในงานเสวนา “EEC HDC ยกระดับความรู้-ทักษะ ยกระดับประเทศ” ผ่านระบบ Zoom จัดโดย คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC HDC) มีประเด็นน่าจับตามองโดยเฉพาะ “คนแบบไหนที่อุตสาหกรรม 4.0 ต้องการ”


เพราะหนึ่งในผู้เสวนาในหัวข้อ “การพัฒนาบุคลากรกับการยกระดับทักษะยุคใหม่” คือ ดร.สมชัย ไทยสงวนวรกุล ประธานกรรมการบริหาร บริษัท เอส เอ็น ซี ฟอร์เมอร์ จำกัด (มหาชน) และ ประธานเครือข่ายอุตสาหกรรมเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC Industrial Forum (EIF)
ในฐานะซีอีโอบริษัทที่ประสบความสำเร็จระดับโลก อุทิศตัวเข้ามาพัฒนาบุคลากรร่วมกับ EEC HDC ผลลัพธ์ในเป้าหมายจึงต้องหวังผลระดับสูงสุด
เอส เอ็น ซี ฟอร์เมอร์ ถือเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมแห่งแรกๆของเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ที่พัฒนาจนกลายเป็นอุตสาหกรรม 4.0 แถมยังเติบโตมาจากอุตสาหกรรมยุค 2.0 จึงเข้าใจถึงบริบทความเปลี่ยนแปลง ปัญหา อุปสรรค และเงื่อนไขต่างๆ รวมถึงการปรับตัวของอุตสาหกรรม “ยุคเก่า” สู่ “ยุคใหม่” ว่าต้องดำเนินการอย่างไรให้บรรลุผล
ดร.สมชัย สะท้อนแนวคิดผ่านเวทีเสวนาครั้งนี้ว่า ในอดีตบุคลากรที่ออกมาจากสถาบันการศึกษา เมื่อเข้ามาสู่ระบบการทำงาน ต้องมีการฝึกอบรมเรียนรู้เกี่ยวกับงานที่ต้องรับผิดชอบนานร่วมปี นั่นไม่ใช่ปัญหา แต่ปัญหาคือหลังฝึกเด็กจนเก่งแล้ว กลับโดนบริษัทอื่นดึงตัวไป เนื่องจากคนเก่งมีน้อย แต่ความต้องการมีมาก

เขานำปัญหาเหล่านี้มาร่วมแก้ไขผ่านโครงการ EEC HDC ด้วยการร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในพื้นที่ EEC อาทิ มหาวิทยาลัยบูรพา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตศรีราชา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์พัทยา รวมถึงสถาบันการศึกษานอกพื้นที่คือ 9 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 23 จังหวัด 30 แคมปัส รวมทั้งมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ปรับหลักสูตรการศึกษาให้ตรงกับความต้องการของอุตสาหกรรม 4.0 ปรากฏว่า 1 ปีสร้างบุคลากรในตลาดร่วม 1,000 คน มีคุณสมบัติตรงกับที่สถานประกอบการต้องการ เด็กจบจากสถานศึกษาออกมาปฏิบัติงานได้จริง สามารถสร้างเครื่องจักรที่ควบคุมด้วยคอมพิวเตอร์ได้ สร้างงานในอุตสาหกรรม 4.0 ได้อย่างไม่ติดขัด

ซีอีโอ เอส เอ็น ซี ฟอร์เมอร์ กล่าวอีกว่า อุตสาหกรรม 4.0 วัตถุประสงค์คือ การเพิ่มประสิทธิภาพผลผลิตและลดต้นทุนประกอบการ สิ่งที่อยากให้ทุกบริษัท โดยเฉพาะบริษัทขนาดกลางและขนาดย่อม มองเห็นภาพคือทำอย่างไรจะสร้างรายได้ 1 ล้านบาทด้วยการใช้พนักงานแค่ 1 คน โดยมีตัวอย่างให้เห็นแล้วว่าบริษัทที่ทำยอดขาย 500 กว่าล้านบาท ใช้พนักงานแค่ 11 คน ซึ่งเป็นโครงการที่ดำเนินการผ่าน EEC HDC

“ในช่วงเกิดวิกฤตโควิด-19 แรงงานเพื่อนบ้านกลับหมด ประมาณ 4-5 แสนอัตรา ทำให้งานบางอย่าง เช่น งานอันตราย งานน่าเบื่อ เกิดปัญหาหมด มีสิ่งเดียวที่จะทดแทนได้คือระบบออโตเมชั่นและหุ่นยนต์ เราแก้ปัญหาด้วยการใช้น้องๆ นักศึกษาแมคคาทรอนิกส์ สร้างเครื่องจักรทดแทนแรงงาน จับพวกเขามาคุยกับพนักงานที่มีประสบการณ์ทำงาน 10-20 ปี บอกความประสงค์ว่าต้องการชิ้นงานแบบไหนในการทำงาน และนำข้อมูลเหล่านั้นไปเขียนเป็นโปรแกรมจนผลิตเป็นเครื่องจักรสำเร็จ เป็นเด็กจบใหม่ล้วนๆ”
SNC_ดร.สมชัย ประธาน EIF
ดร.สมชัย ไทยสงวนวรกุล ประธานกรรมการบริหาร บริษัท เอส เอ็น ซี ฟอร์เมอร์ จำกัด (มหาชน) และ ประธานเครือข่ายอุตสาหกรรมเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC Industrial Forum (EIF)
เมื่อถามถึงความต้องการบุคลากรของอุตสาหกรรม 4.0 ดร.สมชัยกล่าวว่า ปัจจุบันเราไม่ต้องการพนักงานที่มีทักษะสูงด้านใดด้านหนึ่ง แต่ต้องการพนักงานที่มีทักษะหลากหลาย เพื่อเข้ามาทำงานร่วมกับโรบอต มาควบคุมออโตเมชั่น เพราะเมื่อเราลงทุนผลิตเครื่องจักร 1 ชุด พนักงาน 1 คน ต้องสามารถควบคุมได้ทั้งระบบ ขณะที่พนักงานระดับกลางควรต้องมีความรู้คล้ายๆ กับสหวิทยาการ เช่น ระบบฉีด ปั้ม กลึง เข้าใจระบบไอโอที วีอาร์ที การที่เราจะมีบุคลากรแบบนี้เข้ามาสู่ระบบ ต้องเริ่มต้นจากสถาบันการศึกษา ถ้าสถาบันการศึกษาสามารถพัฒนานักศึกษาจนสามารถสร้างโปรโตไทป์ แล้วให้สถานประกอบการนำโปรโตไทป์ไปสร้างเศรษฐกิจให้โตขึ้นได้ ยิ่งเป็นการบ่มเพาะนักศึกษาให้ประสบความสำเร็จสูงขึ้น  
ดร.สมชัย ยกตัวอย่าง เอส เอ็น ซี เคยคุยกับสถาบันการศึกษาว่าถ้าจะเปิดหลักสูตรออโตเมชั่น กับ โรโบติกส์ มีอาจารย์ท่านใดจบสาขานี้บ้าง ปรากฏว่ามีเป็น 100 คน เก่งๆ ทั้งนั้นเลย แต่ในช่วงที่ผ่านมาพวกเขาไม่แน่ใจว่าสอนไปแล้วลูกศิษย์ทำได้หรือเปล่า พอมาเจอแบบนี้ชอบเลย เพราะมีสถานประกอบการสนับสนุน ทั้งเครื่องมือ อุปกรณ์ ทุนการศึกษา เด็กจบมามีตลาดรองรับแน่นอน
“สำหรับผมต้องการเด็กที่มี multi-skill มีความรู้หลากหลาย เช่น เราสร้างภาพ industry 4.0 ผ่าออกเป็น 5-6 เสา ทุกคนต้องมาจบที่ภาพนี้ ไม่ว่าคุณจะจบไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์ อะไรมาก็แล้วแต่ ทุกสาขาต้องเก่งหมด เพราะฉะนั้นเด็กจบใหม่ที่ตรงกับความต้องการของผม ผมยอมจ่ายค่าแรงแพง ไม่อย่างนั้นเขาก็ไหลไปอยู่ที่อื่น” ดร.สมชัย สรุป   

ดร.ชิต เหล่าวัฒนา ที่ปรึกษาพิเศษสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

ยุคนี้ต้อง Demand Driven

ดร.ชิต เหล่าวัฒนา ที่ปรึกษาพิเศษสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก กล่าวว่า ก่อนหน้านี้ 30-40 ปีเราเคยคุยกันว่า นักศึกษาที่จบจากมหาวิทยาลัยจะผลิตให้ไปเชื่อมโยงกับโรงงานใดโรงงานหนึ่งไม่ได้ เพราะว่าเป็นงบประมาณของรัฐ หลักสูตรทั้งหมดจึงออกแบบโดยสถาบันการศึกษา แต่ปัจจุบันแนวคิดนี้เปลี่ยนแล้ว ปัจจุบันเราจะไม่ทำ Supply Push อย่างนั้นแล้ว เพราะไม่แน่ใจว่าตรงเป้าหรือเปล่า
“มีงานวิจัยระบุว่างบประมาณการสร้างคน 100 บาท ไปถึงเป้าหมายจริงๆ ไม่เกิน 20 บาท และที่ถึงเป้าจริงๆ ยังช้าเกินไป คืออยากทำให้เสร็จภายใน 1-2 ปี กลับใช้เวลาถึง 5 ปี” ดร.ชิต กล่าว
ปัจจุบันจึงเกิดแนวคิดว่าทำอย่างไรจึงจะผลิตบุคลากรที่ตอบสนองภาคอุตสาหกรรมได้ หรือการผลิตแบบ Demand Driven เนื่องจากถ้าเรามัวแต่สนใจงานวิจัยโดยไม่คุยกับภาคอุตสาหกรรมโอกาสพลาดมีมากกว่ากว่า 80% ที่ไปถึง 20%ก็ช้าไป

“ถ้าการเรียนการสอนในสถาบันการศึกษายังเหมือนเดิม จะไม่ทันสิ่งที่เอกชนต้องการ เราต้องปรับหลักสูตรเพื่อผลิตเด็กออกมาให้ตรงกับความต้องการ เรื่อง 4.0 เรื่อง 5G เรื่อง data จะเกี่ยวพันโดยตรงกับการเข้าสู่ supply chain แม้ปัจจุบันหลายมหาวิทยาลัยเป็นมหาวิทยาลัยในกำกับ แต่สามารถปรับเปลี่ยนได้โดยพรบ.ของตัวเอง โจทย์อยู่ที่อาจารย์อยากเปลี่ยนหรือเปล่า หนทางเปลี่ยนเป็นการศึกษาแบบ “แซนด์บอกซ์” อาจจะยาก มีขวากหนามมาก แต่ถ้าเปลี่ยนได้จะทำให้คนรุ่นหลังพัฒนาได้เร็วขึ้น แต่ถ้าเราไม่เปลี่ยนเพราะอยากทำงานง่ายๆ ระบบการศึกษาของเราก็จะถอยหลังไปเรื่อยๆ”


ดร.อภิชาต ทองอยู่
ดร.อภิชาต ทองอยู่ ประธาน EEC HDC

ต้องสร้างการศึกษาแบบใหม่

ดร.อภิชาต ทองอยู่ ประธาน EEC HDC กล่าวปิดท้ายว่า เมื่อฟังคำพูดของภาคเอกชนแล้ว เราต้องประมวลการศึกษาครั้งใหญ่ เนื่องจากความต้องการของสองฝ่ายเกือบจะต่างกันโดยสิ้นเชิง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องหลักสูตร กระบวนการ วิธีการ การบริหารจัดการ ฯลฯ เป็นช่วงของการเปลี่ยนแปลงอย่างจริงจัง เมื่อก่อนเราใช้สถาบันการศึกษาและครูเป็นศูนย์กลาง แต่วันนี้เราต้องเปลี่ยนให้อุตสาหกรรมเป็นศูนย์กลาง และเข้ามาเรียนรู้ร่วมกัน เช่น ใน EEC HDC มีการสร้างระบบการศึกษาแบบ univertory คือ university+factory เรียกว่า ARAI ACADEMY A ย่อมาจาก Automation R : Robotic A : Ai และ I : IoT ทำเป็นระบบโมดูล เริ่มต้นจากหลักสูตรปัญญาประดิษฐ์ วันนี้เราต้องเปลี่ยน ถ้าไม่เปลี่ยนห้องเรียนจะกลายเป็นสุสาน ไม่ใช่เฉพาะความสามารถในการหาความรู้ใหม่ แต่ต้องมีกลไกในการเอาความรู้เก่าออกเพื่อรับความรู้ใหม่ๆ เข้ามาแทนด้วย

“ความต้องการบุคลากรของ 10 อุตสาหกรรมเป้าหมายในพื้นที่ EEC ประมาณ 564,176 คน เป็นระดับสูงกว่าอาชีวะ 46% นอกนั้นเป็นอาชีวะทั้งหมด ในช่วงที่ผ่านมาเราจัดการระบบการศึกษาในพื้นที่ กำหนดการเรียน 2 ภาษาตั้งแต่ระดับขั้นพื้นฐาน มีศูนย์ความเป็นเลิศทางด้านอาชีวะขึ้นมาทดแทนระบบเก่า เพื่อทำให้อาชีวะสามารถเชื่อมโยงผสานกับอุตสาหกรรมยุคใหม่ได้ และปรับตัวได้ตามความเปลี่ยนแปลงของโลก ในระดับมหาวิทยาลัยเราปรับทิศทางทั้งหมดเป็น Demand Driven ผลิตนักศึกษาให้ตรงตามความต้องการของอุตสาหกรรม 4.0 จัดปรับหลักสูตรให้เป็นแบบโมดูล สร้างการเรียนในระบบเครดิตแบงก์ เชื่อมโยงภาคการผลิต การบริการ เข้ามาสู่กระบวนการเรียนรู้ทั้งหมด โดย EEC HDC ทำงานร่วมกับ 3 กระทรวงสำคัญคือ กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวง อว. และ กระทรวงแรงงาน นอกจากนั้นเรายังได้จัดวางการเปลี่ยนแปลงระบบการศึกษาเป็น 3 ส่วนคือ หลักสูตร EEC Model Type A ผู้ประกอบการออกค่าใช้จ่ายให้กับนักศึกษาที่ผ่านการคัดเลือก จบมาแล้วรับเข้าทำงานทันที หลักสูตร EEC Model Type B การพัฒนายกระดับบุคลากรด้วยหลักสูตรระยะสั้นของภาคอุตสาหกรรมต่างๆ ที่ต้องการยกระดับทักษะบุคลากร หรือนักศึกษาที่กำลังเข้าสู่ตลาดแรงงาน และหลักสูตร EEC education model การพัฒนาแบบยกระดับทั้งอุตสาหกรรม สร้างภาพรวมในการเปลี่ยนแปลงเข้าไปสู่การสร้างอนาคตใหม่ของประเทศ ด้วยการยกระดับทักษะบุคลากรอย่างมีนัยสำคัญ” ดร.อภิชาต กล่าว