แม้การส่งออกของไทยจะเป็นเครื่องยนต์ผลักดันเศรษฐกิจที่สำคัญ แต่การส่งสินค้าทางทะเลของไทยยังต้องพึ่งพาเรือต่างชาติร้อยละ 91 สูญเสียเม็ดเงินนับล้านล้านบาทต่อปี ยิ่งในช่วงโควิด-19 ระบาด การขนส่งทางทะเลก็ยิ่งมีปัญหาจากค่าระวางเรือที่ปรับเพิ่มขึ้น นำมาสู่แนวคิดของรัฐบาลว่าควรจะรื้อฟื้น “กองเรือไทย” ขึ้นมาอีกครั้ง ด้วยการจัดตั้งบริษัท สายการเดินเรือแห่งชาติ จำกัด
นับเป็นการจุดประกายการขนส่งทางทะเลของไทย หลังจากที่ในอดีตเราเคยมี บริษัท ไทยเดินเรือทะเล จำกัด หรือ บทด. เป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงคมนาคม ดำเนินธุรกิจด้านการบริการขนส่งสินค้าทางทะเลระหว่างประเทศ บริการด้านคลังสินค้าและท่าเทียบเรือ ตลอดจนธุรกิจการขนส่งทางน้ำ ซึ่งก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2483 แต่ก็ต้องล้มเลิกไป
โดยเมื่อเร็วๆ นี้ นายธนกร วังบุญคงชนะ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ได้ออกมาเปิดเผยความคืบหน้าการจัดตั้ง บริษัท สายการเดินเรือแห่งชาติ ว่า พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม สั่งเร่งศึกษาความเหมาะสมและความเป็นไปได้ตลอดจนความคุ้มค่าในการจัดตั้งสายการเดินเรือแห่งชาติ สอดคล้องการเชื่อมโยงตะวันออกสู่ภาคใต้ ระหว่างอ่าวไทยกับอันดามัน (Land Bridge) เพิ่มขีดความสามารถขนส่ง ลดการพึ่งพากองเรือต่างชาติ และส่งเสริมให้ไทยมีระบบโลจิสติกส์ที่สมบูรณ์ ครบวงจรมากยิ่งขึ้น
คณะทำงานได้เตรียมการจัดตั้งบริษัท สายการเดินเรือแห่งชาติ จำกัด มีนายอธิรัฐ รัตนเศรษฐ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม เป็นประธาน อยู่ในระหว่างขั้นตอนการเตรียมลงนามจ้างศึกษา ซึ่งคาดว่าการท่าเรือแห่งประเทศไทย (กทท.) จะลงนามในสัญญาจ้างศึกษาในเดือน ม.ค. 2565 และจะศึกษาแล้วเสร็จในเดือน พ.ค. 2565 ก่อนเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.) ในเดือน ก.ย. 2565
“นายกรัฐมนตรีมีนโยบายเพิ่มขีดความสามารถขนส่งทางน้ำของไทย ลดการพึ่งพาเรือต่างชาติ ลดต้นทุนการขนส่ง ลดการขาดดุลค่าระวางและเสริมศักยภาพการแข่งขันให้กับเรือไทย ขณะเดียวกันก็ส่งเสริมการพัฒนากองเรือไทยและอุตสาหกรรมต่อเนื่อง เช่น อู่ซ่อมเรือ อู่ต่อเรือ เป็นต้น และยังพัฒนาบุคลากรด้านพานิชย์นาวีให้มีคุณภาพมากขึ้น ขยายขีดความสามารถในการให้บริการขนส่งทางทะเลเพิ่มขึ้นนอกเหนือจากเดิมที่ให้บริการท่าเทียบเรือ เพื่อผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลาง (ฮับ) โลจิสติกส์ทางน้ำ ตลอดจนสนับสนุนการขนส่งสินค้านำเข้าส่งออกทางทะเลไทยให้มีความมั่นคงและมีเสถียรภาพมากขึ้น” นายธนกร กล่าว

นายศักดิ์สยาม ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม กล่าวถึงแนวคิดดังกล่าวว่า ได้ศึกษาความเป็นไปได้ในการจัดตั้งสายการเดินเรือแห่งชาติ ซึ่งผลการศึกษาเบื้องต้นระบุว่า ควรจัดตั้งสายการเดินเรือแห่งชาติ 2 เส้นทาง คือ 1.การเดินเรือภายในประเทศ (Domestic Marine Line) เชื่อมโยงการเดินทางอ่าวไทย ซึ่งเป็นการร่วมมือกับภาคเอกชนทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดยกระทรวงคมนาคมจะสนับสนุนเกี่ยวกับโครงสร้างพื้นฐานและท่าเทียบเรือ เพื่อรองรับการดำเนินการดังกล่าว รวมทั้งการพิจารณาอนุญาตเกี่ยวกับสายการเดินเรือ 2.การเดินเรือในระดับ International แบ่งเป็น สายการเดินเรือฝั่งตะวันออก ตั้งแต่กัมพูชา เวียดนาม เกาหลีใต้ จีน ญี่ปุ่น และ ฝั่งตะวันตกได้แก่ แอฟริกา ยุโรป กลุ่ม BIMSTEC นอกจากนี้ ยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้ เพื่อเชื่อมโยงการขนส่งระหว่างอ่าวไทยและอันดามัน (แลนด์บริดจ์) ระหว่างเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)-ชุมพร–ระนอง ให้เป็นเส้นทางหลักในการขนส่งสินค้าเชื่อมโยงมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิก

ดร.อภิชาต ทองอยู่ ประธานคณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC HDC) โพสต์เฟสบุ๊ค Apichart thongyou เกี่ยวกับอุตสาหกรรมพานิชย์นาวีว่า เป็นอุตสาหกรรมสำคัญในระบบโลจิสติกส์ มีมูลค่าเศรษฐกิจสูงในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ ซึ่งโลกวันนี้พานิชย์นาวีทวีความสำคัญขึ้นไปอีก จากที่โลจิสติกส์ทางทะเลระหว่างประเทศเป็นกลไกที่ต้นทุนต่ำที่สุด! ที่ผ่านมาการเดินทะเล-โลจิสติกส์ทางทะเลไทย ถูกละเลยมานาน มีสภาพถดถอยล้าหลัง อุปสรรคส่วนใหญ่มาจากวิสัยทัศน์ที่เลือนลางของผู้ที่เกี่ยวข้องกับระบบ ระเบียบที่เกี่ยวข้องในเรื่องนี้เก่าครึ ไม่ถูกปรับเปลี่ยนให้ทันโลก! ที่จริงโอกาสของโลจิสติกส์ทางทะเลของไทยนั้น ต้องคำนึงถึงมิติของ “สมุทรานุภาพ” ที่เรามีศักยภาพจะพัฒนาได้ไม่แพ้ใครในโลก และสามารถเป็นผู้นำอาเซียนได้ หากจัดปรับทิศทางให้ดี-แม่นตรง ทั้งอุตสาหกรรมต่อเรือ การเดินเรือ ท่าเรือ และห่วงโซ่อุตสาหกรรมโลจิสติกส์ทางทะเลทั้งระบบ รวมถึงการคมนาคมทางน้ำและการท่องเที่ยว ฯลฯ ห่วงโซ่อุตสาหกรรมนี้มูลค่ามหาศาล ต้องเร่งขับเคลื่อน-ฟื้นฟูให้จริงจังต่อเนื่อง

ภัทรวิน จงวิศาล ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท มาร์ซัน จำกัด (มหาชน) และ เลขาธิการสมาคมต่อเรือและซ่อมเรือไทย สะท้อนภาพอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับพานิชย์นาวีอย่างอุตสาหกรรมการต่อเรือว่า ในช่วงที่ผ่านมา อุตสาหกรรมต่อเรือพาณิชย์แทบไม่มีการพัฒนาเลย เพราะว่ากลไกหรือปัจจัยแวดล้อมต่างๆ ไม่เอื้อให้เกิดการพัฒนา อุตสาหกรรมต่อเรือในประเทศมีแต่เรือภาคราชการที่ช่วยพัฒนาความเจริญก้าวหน้ามาโดยลำดับ อย่างกองทัพเรือก็จะช่วยอุตสาหกรรมภายในประเทศมาตลอด อะไรที่ต่อในประเทศได้กองทัพเรือก็จะต่อ ทั้งเรือรบ เรือช่วยรบ จนถึงเรือตรวจการณ์ไกลฝั่ง แต่ในภาคของเรือเพื่อการพาณิชย์ของเอกชนต้องเรียกว่าแทบไม่มีการพัฒนา เพราะเรายังติดเงื่อนไขบางอย่างซึ่งเป็นปัญหาลิ้นกับฟันคือ ในอดีตภาครัฐอยากส่งเสริมการเป็นเจ้าของเรือ ส่งเสริมการมีสายการเดินเรือเป็นของคนไทย จึงมีมาตรการต่างๆออกมา เช่น มาตรการสนับสนุนการซื้อเรือเก่าจากต่างประเทศโดยไม่ต้องเสียภาษีนำเข้า แต่ขณะที่ส่งเสริมมาตรการกับอุตสาหกรรมหนึ่ง ก็ทำร้ายอุตสาหกรรมต่อเรือโดยปริยาย เพราะมีกฎระเบียบ เงื่อนไข เรื่องการให้นำเข้าเรือเก่าได้ มีสิทธิประโยชน์ทางภาษีจากบีโอไอ ไม่ต้องเสียภาษีนำเข้าและภาษีอื่นๆ ทำให้สองกลุ่มอุตสาหกรรมมีความขัดแย้งกัน ซึ่งกลุ่มอุตสาหกรรมต่อเรือไม่ได้มีความต้องการอยากจะขัดแย้งกับใคร เพียงแต่สิ่งที่เราอยากจะบอกให้ภาครัฐเข้ามาส่งเสริมคือ ถ้าเรามาฉุกคิดกันนิดหนึ่งจะพบว่าปัจจุบันอุตสาหกรรมพานิชยนาวีมีเรือขนสินค้าเก่าจำนวนมากกว่า 100 ลำ ที่มีอายุเกินกว่า 30 ปี ถ้าเราไม่มีการกำหนดนโยบายส่งเสริมให้เจ้าของเรือมาต่อเรือใหม่ในประเทศ ก็เท่ากับส่งเสริมให้นำเงินไปส่งเสริมการต่อเรือหรือซื้อเรือเก่าจากประเทศอื่น

เช่นเดียวกับ ดร.อรรถสิทธิ์ กอชัยพฤกษ์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท ยูนิไทย ชิปยาร์ด แอนด์ เอนจิเนียริ่ง จำกัด และนายกสมาคมต่อเรือและซ่อมเรือไทย สะท้อนภาพอุตสาหกรรมต่อเรือ-ซ่อมเรือว่า
“อุตสาหกรรมต่อเรือและซ่อมเรือถือเป็นอุตสาหกรรมสำคัญ ซึ่งทุกประเทศที่ต้องการพัฒนาอุตสาหกรรมหลักให้เติบโตต่างสนับสนุนผู้ประกอบการในประเทศให้ต่อเรือของตัวเองและขยายไปสู่การต่อเรือเพื่อส่งออกไปต่างประเทศ อย่างเช่นประเทศญี่ปุ่นหลังสงครามโลกซึ่งเริ่มแรกมีเศรษฐกิจค่อนข้างย่ำแย่เขาก็มีการลงทุนในอุตสาหกรรมต่อเรือและซ่อมเรืออย่างจริงจัง ตั้งแต่ปี 1950 – 1960 ซึ่งมองว่าเป็นอุตสาหกรรมต้นน้ำ เป็นอุตสาหกรรมที่สร้างงานจำนวนมาก สร้างพื้นฐานอุตสาหกรรมหนักที่เป็นอุตสาหกรรมของตัวเองจริงๆควบคู่ไปกับการพัฒนาฝีมือแรงงานและบุคคลากรอย่างต่อเนื่อง อุตสาหกรรมนี้ในญี่ปุ่นโดดเด่นอย่างมากในปี 1970-1980 เพราะรัฐให้การสนับสนุนอย่างเต็มที ถัดมาปี 1970-1980 ประเทศเกาหลีก็ดำเนินกลยุทธคล้ายๆกันคือ มองว่าอุตสาหกรรมต่อเรือซ่อมเรือขนาดใหญ่เป็นอุตสาหกรรมหลักที่จะผลักดันให้ประเทศเดินหน้าต่อไปได้ ตัวอุตสาหกรรมต่อเรืออาจจะไม่ได้ใหญ่มาก แต่เป็นอุตสาหกรรมต้นน้ำของอุตสาหกรรมเกี่ยวข้องจริงๆ เขาก็เลยลงทุน ทั้ง ซัมซุง แดวู เฮฟวี อินดัสตรี เติบโตมาในรูปแบบเดียวกันทั้งสิ้นคือขยายตัวจากอุตสาหกรรมหนักเช่นการต่อเรือขนาดใหญ่ การสร้างโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ เป็นต้น ถัดมาปี 1990 หลังจากที่จีนเริ่มดำเนินเศรษฐกิจแบบใหม่ เขาก็ผลักดันอุตสาหกรรมนี้ประกอบกับภาคอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่อง จนปัจจุบันจีนครองตลาดอุตสาหกรรมต่อเรือซ่อมเรือขนาดใหญ่ สร้างแรงงานนำไปต่อยอดในอุตสาหกรรมประเภทอื่น ทำให้ประเทศและเศรษฐกิจมีการเติบโตอย่างต่อเนื่องและรวดเร็ว ขณะที่อุตสาหกรรมต่อเรือซ่อมเรือไทยนั้นขาดการบสนุนอย่างจริงจังและต่อเนื่องจากภาครัฐในรอบ 20 ปี ซึ่งส่งผลให้การพัฒนานั้นเติบโตอย่างช้ามาก”

สำหรับการจัดตั้งสายการเดินเรือแห่งชาติ ปัจจุบันอยู่ในขั้นตอนการศึกษาพิจารณาบทเรียนและความสำเร็จของเส้นทางการเดินทาง คาดว่าผลการศึกษาจะแล้วเสร็จภายในไตรมาส 2 ปี 2565 เพื่อจัดตั้งสายการเดินเรือแห่งชาติ ให้แล้วเสร็จภายใน 1 ปี
ต้องติดตามดูว่า เมื่อมีการจัดตั้งบริษัท สายการเดินเรือแห่งชาติ ขึ้นมาแล้ว อุตสาหกรรมพานิชย์นาวีและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องจะเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง











