เป็นที่ทราบกันดีว่า นโยบายของรัฐบาลไทยตั้งเป้าหมายว่าภายในปี ค.ศ. 2030 หรือ พ.ศ. 2573 จะต้องมีรถยนต์ที่ปล่อยมลพิษเป็นศูนย์อย่างน้อย 30% ของการผลิตยานยนต์ทั้งหมด
กระนั้นก็ตาม การจะเปลี่ยนผ่านอุตสาหกรรมรถยนต์สันดาปไปสู่รถยนต์ไฟฟ้าแบบฉับพลัน อาจจะกลายเป็นการดิสรัปหรือทำลายล้างระบบอุตสาหกรรมดั้งเดิม ทำลายซัพพลายเชนในอุตสาหกรรมนี้ อาทิ ผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ อู่ซ่อมรถยนต์ ที่ไม่สามารถปรับตัวได้ภายในเวลาอันใกล้
ขณะที่ราคารถยนต์ไฟฟ้ายังค่อนข้างสูง สร้างอุปสรรคต่อกำลังซื้อในภาคประชาชน และถ้าจำนวนผู้ใช้รถยนต์ไฟฟ้าน้อยเกินไป เป้าหมายลดการปล่อยมลพิษและสร้างอุตสาหกรรมของภาครัฐก็จะไม่เป็นไปตามแผน
แต่ถ้าเราสามารถ Transform การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ด้วยรถยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง หรือ EV conversion ให้คนสามารถนำรถยนต์เก่ามาเปลี่ยนเป็นเครื่องยนต์ไฟฟ้าได้ ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมเกี่ยวข้องก็จะมีเวลาปรับตัวอย่างน้อย 7-10 ปี เพื่อเข้าสู่ซัพพลายเชนยานยนต์ไฟฟ้า
ในขณะที่ประชาชนเสียค่าใช้จ่ายไม่แพงในการนำรถเครื่องยนต์สันดาปมาเปลี่ยนเป็นรถยนต์ไฟฟ้า ลดภาระการเกิดหนี้ครัวเรือน ผลักดันเป้าหมายลดการปล่อยมลพิษให้ขับเคลื่อนได้ตามแผน
นอกจากนั้น อุตสาหกรรม EV conversion ยังช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจฐานราก เกิดซัพพลายเชนและผู้ประกอบการในวงจรจำนวนมาก สร้างเม็ดเงินหมุนเวียนหลายแสนล้านบาทต่อปี
กระตุ้นเศรษฐกิจอย่างไร?
ลองนึกภาพว่าปัจจุบันเรามีรถจดทะเบียนในระบบ 41 ล้านคัน แบ่งเป็นรถมอเตอร์ไซค์ 21 ล้านคัน รถยนต์ 20 ล้านคัน ในจำนวนรถยนต์ 20 ล้านคันก็มีหลายประเภท ซึ่งคนไทยใช้รถยนต์เฉลี่ยประมาณ 20 ปี เพราะรถยนต์คันหนึ่งราคาแพงสำหรับครัวเรือนไทย การซื้อรถยนต์หนึ่งคันต้องเป็นหนี้ 7 ปี เพราะฉะนั้นรถยนต์จึงเป็นสินทรัพย์มีค่าที่ต้องบำรุงรักษาเพื่อใช้ให้นานที่สุด
ในช่วงที่ผ่านมา เราเก็บข้อมูลของกรมการขนส่งทางบก ซึ่งเป็นข้อมูลที่มีความชัดเจนอย่างมาก บอกไว้ละเอียดว่าแต่ละจังหวัดทั่วประเทศไทย มีรถจดทะเบียนกี่คัน กระบะกี่คัน รถตู้กี่คัน รถบรรทุกกี่คัน อายุเท่าไหร่ ทำให้เราระบุความต้องการได้อย่างชัดเจนว่า ในแต่ละพื้นที่มีความต้องการรถไฟฟ้าดัดแปลงจำนวนเท่าไหร่ และต้องใช้ผู้บริการดัดแปลงแบบไหนในการสนับสนุนความต้องการเหล่านั้น
จากการวิเคราะห์ข้อมูล เราพบว่าการสร้างอุตสาหกรรม EV conversion ให้ครอบคลุมอย่างแท้จริง ต้องสร้างกลุ่ม Supply ตาม demand segment โดยทำความเข้าใจความต้องการที่มีลักษณะเฉพาะของรถแต่ละประเภท ซึ่งทีมอีอีซีได้มีการวิเคราะห์แล้วว่าความต้องการรถยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงในปัจจุบันมีทั้งหมด 4 segment ใน 4 segment มี business model สำหรับผู้ประกอบการที่แตกต่างกัน ดังนี้

segment ที่ 1 เป็นความต้องการของผู้บริโภครายย่อยที่มีรถอยู่แล้วอยากนำมาดัดแปลงเป็นรถไฟฟ้า ไม่ว่าจะเป็นรถกระบะ รถบรรทุก รถตู้ หรือ รถส่วนบุคคล
segment ที่ 2 เป็นกลุ่มผู้ให้บริการรถยนต์สาธารณะขนาดเล็ก เช่น รถสองแถว หรือ รถตู้รายย่อย เป็นต้น
ใน 2 segment นี้ มี business model ที่คล้ายกันคือกระจายอยู่ในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ การที่จะบริหารจัดการได้เร็วที่สุด และลดความเสี่ยงในเรื่องการลงทุนทางธุรกิจ ต้องใช้ผู้ประกอบการแบบ “กองทัพมด” คือใช้เครือข่ายของผู้ประกอบการรายย่อยเข้ามาจับความต้องการตรงนี้ เพราะรถแบบนี้กระจายตัวอยู่ในหลายพื้นที่ ทั้งยังมีความหลากหลายของรถแต่ละรุ่น และมีความต้องการใช้งานที่อาจจะแตกต่างกัน หรือที่เราเรียกว่า high variety ในขณะเดียวกันกลับมีจำนวนรถในแต่ละรุ่นไม่มากนัก หรือเรียกว่าเป็น low volume เกิดเป็นลักษณะ high variety but low volume ซึ่งไม่เหมาะกับการดำเนินการของผู้ประกอบการขนาดใหญ่ ที่เป็น mass production เราเรียกผู้ประกอบการกลุ่มนี้ว่า “micro factory” ถ้าเราให้ผู้ประกอบการรายใหญ่เข้าไปตั้งโรงงานดัดแปลง สร้างเครือข่ายดีลเลอร์ ไม่ทันการณ์แน่นอน เราต้องใช้ “อู่ซ่อมรถ” ซึ่งเป็นผู้ประกอบการเดิมในพื้นที่ที่มีความใกล้ชิดกับผู้บริโภคอยู่แล้ว และยังมีความยืดหยุ่นในการบริการ สามารถรองรับความหลากหลายของรถรุ่นต่างๆ ในขณะที่คงมาตรฐานความปลอดภัยตามข้อกำหนด นอกจากนั้น ขีดจำกัดของพื้นที่และบุคลากรในอู่ที่รองรับรถยนต์ได้ไม่มากในเวลาเดียวกัน กลับเหมาะกับลักษณะที่เป็น high variety but low volume ของ Segment นี้ โดยอู่ต่างๆ นั้น สามารถเพิ่มบริการจากอู่ซ่อมรถยนต์มาให้บริการดัดแปลงรถยนต์สันดาปภายในให้เป็นรถยนต์ไฟฟ้าด้วย

อย่างไรก็ตาม จำเป็นต้องสร้างระบบบริหารจัดการ เพื่อสร้างมาตรฐานการให้บริการ มาตรฐานความปลอดภัย โดยใช้คู่มือการติดตั้ง คู่มือการทดสอบ และระบบควบคุมคุณภาพ quality inspection and control เพื่อให้ผู้บริการเกิดความมั่นใจ และยกระดับความสามารถของผู้ประกอบการในเวลาเดียวกัน
ที่สำคัญ จำเป็นต้องมีการสร้างระบบเครือข่ายเชื่อมโยงผู้ประกอบการอู่ให้บริการเหล่านี้เข้าด้วยกัน โดยใช้หลัก sharing economy เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลทั้งด้านเทคนิคและด้าน demand, supply และการโอนถ่าย หยิบยืม stock ร่วมกัน มีการส่งต่อลูกค้าระหว่างกัน ในช่วงเวลาที่มีผู้ข้อใช้บริการเกินกำลังการให้บริการ (service capacity) เพื่อหลีกเลี่ยงการลงทุนขยายกิจการเกินความสามารถ เกิดเป็นความสี่ยงด้านธุรกิจและการลงทุน
การโอนถ่าย หยิบยืม stock ร่วมกัน ยังเป็นการจำกัดความต้องการเงินทุนหมุนเวียน ลดความจำเป็นในการก่อหนี้เพิ่ม การแลกเปลี่ยนข้อมูลทางเทคนิคทำให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกัน การแลกเปลี่ยนข้อมูลด้าน demand, supply ทำให้ตัดสินใจการลงทุนได้ตรงตามสถานการณ์ และทำให้ผู้ประกอบการผลิตชิ้นส่วนต่างๆเข้าร่วมอุตสาหกรรมได้ เกิดเป็น supply chain
โดยการดำเนินงานลักษณะนี้ จะทำให้แต่ละอู่ใช้เงินลงทุนไม่มาก โดยเฉลี่ยอู่ละ 3-5 ล้านบาท เพื่อปรับปรุงพื้นที่และจัดหาอุปกรณ์เพิ่มเติมที่จำเป็น
เมื่อการลงทุนไม่มาก และมีระบบจัดการความเสี่ยงที่เกี่ยวข้ออย่างเป็นรูปแบบ ธุรกิจมีความเสี่ยงด้านการลงทุนน้อย สถาบันการเงินที่จะให้ความช่วยเหลือก็จะมีความมั่นใจในการปล่อยสินเชื่อ สอดคล้องกับนโยบายสนับสนุนสินเชื่อรายย่อย SME และสินเชื่อเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน green fund ซึ่งเป็นกระแสโลกในปัจจุบัน


segment ที่ 3 เป็นกลุ่มผู้บริโภคที่มีความต้องการใหญ่ขึ้นมา ตัวอย่างเช่นผู้ประกอบการที่ให้บริการขนส่งที่มีรถขนส่งในบริษัทจำนวนมาก หรือ ผู้ให้บริการที่ไปรับสัมปทานขนส่งพนักงานตามโรงงานต่างๆ ซึ่งรถกลุ่มนี้จะมีลักษณะเฉพาะที่เหมือนกัน เป็นกลุ่ม low variety และมีจำนวนมากในผู้ประกอบการเดียวกัน เป็น high volume ทำให้เกิดเป็นลักษณะ low variety and high volume ซึ่งเหมาะกับการดำเนินการแบบ mass production
ถ้าเรานำผู้ประกอบการบริการดัดแปลงกลุ่ม micro factory ไปให้บริการผู้บริโภคกลุ่มนี้จะมีปัญหา เพราะผู้ประกอบการกลุ่มดังกล่าวมีขีดจำกัดทางธุรกิจ ถ้าเขาต้องขยายกิจการมาให้บริการผู้บริโภคกลุ่มนี้ ต้องใช้เงินจำนวนมากในการลงทุน ซึ่งผิดลักษณะการลงทุน เนื่องจากเป็นการลงทุนที่สูงเกินไป กลายเป็นความเสี่ยง เพราะลักษณะทางธุรกิจของเขาไม่สามารถรองรับความต้องการของลูกค้าขนาดใหญ่ได้ ลองนึกภาพว่าอู่ที่มีพนักงานแค่ 5 คน ดัดแปลงรถได้อาทิตย์ละ 3-5 คัน เดือนหนึ่งไม่เกิน 10 คันจะต้องไปดัดแปลงรถเป็นร้อยคัน เขาต้องใช้เงินมากขนาดไหนในการขยายกิจการ ขยายอู่ เพิ่มพนักงาน อาจจะเสี่ยงเกินไป เพราะฉะนั้นความต้องการของผู้บริโภคใน Segment ที่ 3 นี้ ผู้ประกอบการกลุ่ม micro factory รองรับไม่ได้ เราก็ต้องมีผู้ประกอบการขนาดกลางเข้ามาให้บริการ แต่อาจจะทำงานร่วมกับเครือข่ายกลุ่ม micro factory ได้ หรือ เปิดเป็นแฟรนไชส์ให้กลุ่ม micro factory ร่วมบริหารจัดการ เป็นธุรกิจในรูปแบบ EV conversion Service Provider

segment ที่ 4 รถยนต์ของหน่วยงานรัฐ ถ้าเราลองดูตัวเลขในกลุ่มนี้ ส่วนใหญ่เป็นรถกระบะกับรถตู้ ซึ่งรัฐบาลประกาศออกมาแล้วว่าอยากให้รถยนต์ในหน่วยงานภาครัฐที่จะจัดซื้อจัดจ้างล็อตใหม่เป็นรถยนต์ไฟฟ้า ถือเป็นเรื่องดีในการกระตุ้นอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า แต่ขณะเดียวกันรถเดิมที่มีอยู่แล้ว หรือผู้ที่ไปรับสัมปทานของรัฐที่มีอยู่แล้ว ถ้าเราไม่ทำอะไรก็เป็นการเสียโอกาส เพราะฉะนั้น Segment นี้สามารถนำมาทำ EV conversion ได้ แต่ระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐอาจมีเงื่อนไขที่ไม่ตอบโจทย์กลุ่ม micro factoring หรือผู้ประกอบการขนาดกลาง เพราะฉะนั้น เราก็จะเกิดผู้ประกอบการอีกกลุ่มที่ให้บริการดัดแปลงรถยนต์หน่วยงานของรัฐในแต่ละพื้นที่
เมื่อเรามองเป็น segment แบบนี้ จะสามารถกำหนดลักษณะความต้องการรถยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงออกมาได้อย่างละเอียด ภาครัฐสามารถกำหนดนโยบายการสนับสนุนได้ตรงตามเงื่อนไข ผู้ประกอบการชิ้นส่วนสามารถวางแผนการลงทุนได้ชัดเจน สถาบันการเงินเข้าใจความเสี่ยงและการเติบโตของอุตสาหกรรมได้ สามารถระดมสภาพคล่อง และออกผลิตภัณฑ์ทางการเงินได้ตรงกลุ่ม ทำให้เข้าถึงผู้ประกอบการดัดแปลงได้ทั่วถึงในต้นทุนทางการเงินที่ไม่สูงนัก
ถ้าทำลักษณะแบบนี้เราจะขับเคลื่อนอุตสาหกรรม EV conversion ได้อย่างรวดเร็ว รักษาธุรกิจดั้งเดิมให้มีเวลาปรับตัว รักษาการจ้างงาน และ สร้างเศรษฐกิจฐานรากทั่วประเทศ

เรื่อง : ปริพัตร บูรณสิน ที่ปรึกษาสถาบันยานยนต์ไฟฟ้าและนวัตกรรม (Institue for Electric Vehicle Innovation) และที่ปรึกษาคณะอนุกรรมาธิการยานยนต์ไฟฟ้า สภาผู้แทนราษฎร คณะทำงานพัฒนาอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าและบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)












