ความร้อนระอุตามชายแดนยูเครน-รัสเซีย และการซ้อมรบของรัสเซียกับเบโลรุสนั้น เป็นสภาพที่ยูเครนและตะวันตกไม่รู้ว่ารัสเซียจะแผนมีอะไร เนื่องจากคาดการณ์ได้ยากมาก แต่ที่แน่ๆ เมื่อวานไบเดนพูดเรื่องตลกว่ารัสเซียกับสหรัฐนั้นไม่ไ่ด้เป็นศัตรูกัน ซึ่งขัดแย้งกับเอกสารของเพนตากอนที่ระบุว่ารัสเซียคือศัตรูที่คุกคามสหรัฐ
การรุกของปูตินนั้นกำลังเปิดเผยให้เห็นว่า สหรัฐทำได้อย่างมากแค่ส่งอาวุธให้ยูเครนและที่ปรึกษาด้านการทหาร และมีทหารท่องเที่ยวจำนวนหนึ่ง (ทหารดูงาน) หากเป็นเช่นนี้ เท่ากับปูตินไม่จำเป็นต้องสู้รบตามที่สื่อต่างประเทศประโคมข่าวอย่าง Bloomberg เนื่องจากแค่สภาดูม่ารับรองเอกราชให้แก่ภูมิภาคดอนบาสก็น่าจะจบปัญหายูเครน รัสเซียก็สามารถอ้างสิทธิคุ้มครองชาวรัสเซียเพื่อป้องกันการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ (จากตัวเลขประมาณ 800,000 คน) แต่นั้นเป็น Scenario ที่รู้กันล่วงหน้าแล้วว่าจะเป็นแบบนี้ เพียงแต่ Scenario ต้องทำงานให้สอดคล้องกับอารมณ์และเหตุผลของชาวรัสเซีย โดยเฉพาะกองกำลังที่ห้า
สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เราเห็นเหตุผลและขั้นตอนของ Scenario ที่ปูตินและทีมงานกำกับออกมาตามบท นั้นคือประเด็นสำคัญในวันนี้ว่ารัสเซียได้บ่งบอกตนเองว่าไม่ใช่รัฐภูมิภาคอย่างที่โอบาม่านิยามเมื่อปี 2014 แต่กลายเป็นรัฐศูนย์กลางรัฐหนึ่งของจักรวาลที่เปลี่ยนตำแหน่งของตนเองอย่างรวดเร็วในรอบ 15 ปี ซึ่งปรากฎการณ์แบบนี้ สตาลินอดีตผู้นำเคยทำได้มาแล้วในช่วงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จากเศรษฐกิจชาวนาไปสู่เศรษฐกิจอุตสาหกรรมโดยใช้เวลาประมาณ 5-7 ปี มาดูกันว่าจะมีสิ่งใดที่น่ากังวลกว่าการประโคมข่าวด้านสงคราม หลังจากต้องอยู่ในสภาวะที่ไม่มีสงครามแต่ไม่มีสันติภาพ
ถาม: ทำไมบอกว่าในรอบ 15 ปี ที่รัสเซียเปลี่ยนแปลงตำแหน่งไปสู่รัฐศูนย์กลางของโลกรัฐหนึ่ง?
ตอบ: ความจริงตัวเลขนี้วิเคราะห์มาจากการแสดงสุนทรพจน์ของปูตินที่มิวนิคเมื่อปี 2007 อยากให้นักข่าวและผู้เชี่ยวชาญด้านรัสเซียไปอ่านและศึกษาให้มากกว่าอนุมาณ เนื่องจากเป็นครั้งแรกที่ปูตินส่งสัญญาณว่าไม่สามารถรับระเบียบการของโลกในเวลานั้น ที่กำหนดโดยสหรัฐขั้วเดียว และทำการคุกคามประเทศอื่นๆ โดยไม่สนใจกฎหมายระหว่างประเทศ ดังนั้นหากดำเนินการแบบนี้อีกต่อไปโดยไม่มีหลักการคุ้มครองความปลอดภัยให้แก่ประเทศอื่นๆ ก็ไม่สามารถที่จะสร้างดุลยภาพความมั่นคงได้ และการทำสงครามที่ไม่มีการคัดค้านจากยูเอ็นโดยเฉพาะในยูโกสลาเวีย อย่างไรก็ตามสุนทรพจน์ของปูตินแค่ส่งสัญญาณ แต่สหรัฐในเวลานั้นแค่เอามาคิดแต่ไม่ได้ให้ราคาปูติน เนื่องจากรัสเซียแค่เป็นรัฐหนึ่งที่ขายน้ำมันและแก๊ส ไม่ต่างจากอาหรับ ลิเบีย บรูไน มีรายได้กว่าร้อยละ 60
ถาม: ถ้านับดูก็ 15 ปีแล้ว รัสเซียทำอย่างไรเพื่อเปลี่ยนแปลงตำแหน่งตัวเอง?
ตอบ: อย่างที่อธิบายก่อนหน้านี้ คือถ้าเป็นรัฐปั๊มน้ำมันหรือขายแก๊สนั้น จากประสบการณ์ก็จะเต็มไปด้วยการคอร์รัปชั่นและไม่สามารถพัฒนาไปสู่อุตสาหกรรมแปรรูปได้ เนื่องจากตกอยู่กับดักความมั่งคั่ง และถ้าผู้นำไม่ได้มีวิสัยทัศน์ก็จะเห็นความเดือดร้อนอย่างชัดเจน ในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจหรือการบอยคอตจากสหรัฐและตะวันตก นี้คือจุดอ่อนและชะตากรรมที่คล้ายกันในแต่ละประเทศ แม้แต่อิหร่านที่แข็งแกร่งก็เจอปัญหานี้บ่อย ซึ่งมักจะเรียกว่าภาคการผลิตที่ถูกสาบแช่งจากทรัพยากร คืออยู่ได้จากการเก็งกำไรและราคาล่วงหน้าในช่วงขาขึ้น ดังนั้นสหรัฐเลยไม่ให้ราคาปูตินและคิดว่ารัสเซียไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว แต่ปูตินในช่วงอีกหนึ่งปีต่อมาได้พิสูจน์ในสงครามกับจอร์เจียซึ่งเป็น Scenario คล้ายกับยูเครน คือการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ และทหารรัสเซียที่ดูแลสันติภาพถูกสังหารกว่า 2,000 คน ตั้งแต่การแบ่งแยกการปกครองปี 1991 ทำให้เป็นครั้งแรกที่รัสเซียทำตามกฎหมายระหว่างประเทศโดยตนเอง
ในขณะที่การจะต่อสู้เพื่อไม่ให้ถูกคุกคามรายได้หลักนั้น เหมือนประเทศต่างๆ ที่ตกกับดักความมั่งคั่งจากน้ำมันจนกลายเป็นภาคต้องคำสาบ นั้นมีแผนงานที่แตกต่างจากรัฐอื่นๆ เพราะถ้าหากสหรัฐบอยคอตรัสเซียก็จะมีชะตากรรมเหมือนกับอิหร่าน
ถาม: แล้วรัสเซียทำอย่างไรเพื่อไม่ให้เหมือนกับอิหร่าน?
ตอบ: หลักคิดเริ่มต้นต้องไม่ได้มาจากการค้าขายอย่างที่เราเข้าใจกัน แต่มาจากหลักอธิปไตยก่อน คือสามารถตัดสินใจบนผลประโยชน์ของชาติด้วยตนเอง ดังนั้นต้องหาจุดอ่อนและจุดแข็งของรายได้ประเทศ และงบประมาณแผ่นดิน และทุนสำรองเงินตราต่างประเทศ และมีหนี้สาธารณะของประเทศที่ต่ำต่อ GDP ดังนั้นรัสเซียต้องมีระบบธนาคารและมีสกุลเงินที่มีการจัดการที่ดีและลอยตัว ซึ่งช่วยให้เศรษฐกิจปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ที่ร้ายแรงได้และหาก รัสเซียมีงบประมาณเกินดุลและไม่หันไปดึงดูดนักลงทุนต่างชาติให้ครอบคลุมการใช้จ่ายของรัฐบาลได้ นี้คือหลักคิด ถ้าเราดูตรงนี้ รัสเซียในปัจจุบันมีทุนสำรองเงินตราต่างประเทศจำนวน 635 พันล้านดอลลาร์ ซึ่งใหญ่เป็นอันดับห้าของโลกและกำลังเติบโต หนี้สาธารณะของประเทศอยู่ที่ 18% ของ GDP นั่นคือมันลดลงเป็นอันดับหกของโลก และยังคงลดลงอย่างต่อเนื่อง ลดการพึ่งพารายได้จากน้ำมันของรัฐบาล จึงไม่ต้องวิตกกับการบอยคอตจากตะวันตกหากเผชิญหน้าในเวลานี้
หลังจากนั้นพิจารณาตำแหน่งของตนเองในแนวโน้มฐานเทคโนโลยีลูกที่ 6 ว่าฐานทรัพยากร (ธรรมชาติ แรงงาน) และเทคโนโลยีที่เป็นอิสระจากการควบคุมโดยต่างชาติรัสเซียสามารถทำเทคโนโลยีในภาคการผลิตอะไรได้โดยตนเอง ซึ่งเป็นหลักคิดแบบอธิปไตยทางเศรษฐกิจ

ดังนั้นแพลตฟอร์มของการลงทุนจึงแตกต่างจากแพลตฟอร์มการลงทุนทั่วไปของรัฐอุกกาบาต ที่เป็นแค่การจ้างงานและการแบ่งงานระหว่างประเทศ เมื่อเกิดความอิ่มตัวของทุนก็ต้องถูกทำลาย อุตสาหกรรมที่เคยลงทุนในประเทศโดยทุนข้ามชาติทำให้ไม่มีอิสระและมีความไม่แน่นอนในระยะยาว สรุปตรงนี้รัสเซียดูจุดตั้งของตนเองแล้วอยู่กึ่งกลางทวีป คือ Heartland สามารถเคลื่อนตนเองได้อย่างอิสระสู่แปซิฟิก และภาคพื้นทวีปในยุโรป อยู่ใกล้กับศูนย์กลางการผลิตของโลก (จีน เยอรมนี) รัสเซียมีฐานทรัพยากรแก๊สที่ใหญ่ที่สุดในโลก ประมาณ 20% ของปริมาณสำรองที่พิสูจน์แล้วทั้งหมด ทำให้สามารถส่ง LNG ไปยังผู้บริโภคได้ในเวลาที่สั้นที่สุด
ปูตินเห็นศักยภาพที่ดีในการพัฒนาเส้นทางทะเลเหนือ ซึ่งในอนาคตจะกลายเป็นเส้นทางคมนาคมหลักที่เชื่อมโยงโครงการอาร์กติกของรัสเซียกับตลาดทั้งยุโรปและเอเชีย และหากพิจารณาแล้ว พลังงานสีฟ้าถือว่าเป็นพลังงานที่สะอาดที่สุดที่จะใช้ถึงปี 2050 แทนพลังงานสีเขียวที่มีราคาแพงและไม่เหมาะสมกับการลงทุน รัสเซียจำเป็นต้องเพิ่มการผลิต LNG ความต้องการแก๊สจะเพิ่มขึ้นมากกว่า 40% ภายในปี 2040 และปริมาณแก๊สเหลวอาจเพิ่มขึ้น 70% ส่วนแบ่งของรัสเซียในตลาด LNG ทั่วโลกในปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 5% แต่ภายในปี 2040 มีการวางแผนที่จะเพิ่มเป็นสามเท่า และการผลิตแก๊สเหลวในประเทศเพิ่ม 8 เท่า แต่ข้อเท็จจริงแค่นี้ยังไม่ปลอดภัยหากคิดแค่ความมั่งคั่งธรรมชาติและตำแหน่งต้องกำหนดได้โดยตนเอง ฉะนั้นรัสเซียต้องมีเทคโนโลยีของตนเองเพื่อแข่งขันกับคู่แข่งและสร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน ที่สำคัญต้องลดความผันผวนของราคาจากนักเก็งกำไรและเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ด้วย และมีอำนาจในการต่อรอง
มาดูกันต่อไปว่ารัสเซียจะทำอย่างไร?

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย













