หลายคนอาจไม่รู้ว่าปัจจุบันประเทศไทยมีเขตเศรษฐกิจพิเศษกระจายอยู่ทั่วประเทศ แต่คนจำนวนมากมักเข้าใจว่ามีอยู่เพียงแห่งเดียวคือ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัดคือ ฉะเชิงเทรา-ระยอง-ชลบุรี เพราะมีการเดินหน้าโครงการต่างๆ มากมาย
ไม่ว่าจะเป็นโครงการพัฒนารถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบิน โครงการพัฒนาสนามบินอู่ตะเภา โครงการขยายท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง-มาบตาพุด ในขณะที่ด้านสังคมและชุมชนก็มีโครงการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก สร้างระเบียงผลไม้ภาคตะวันออก มีห้องเย็นเก็บผลไม้ไว้ขายได้ตลอดทั้งปี มีการปรุงตลาดสด แหล่งท่องเที่ยว ดึงเยาวชนคนรุ่นใหม่ร่วมพัฒนาบ้านเกิด ดูแลสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่น มีหน่วยงานพัฒนาทักษะแรงงาน อัพสกิล-รีสกิล ปรับระบบการศึกษาแบบอีอีซีโมเดล ผลักดันเศรษฐกิจในพื้นที่แบบตัว K ให้ความสำคัญทั้งขาบนคือการลงทุนในกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย และ ขาล่างยกระดับเศรษฐกิจฐานรากไปพร้อมๆ กัน
ในความเป็นจริง ก่อนหน้าจะเกิดโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ในปี 2561 ประเทศไทยได้ประกาศจัดตั้งเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดน 10 แห่ง เมื่อปี 2557 เพื่อสร้างฐานการผลิตเชื่อมโยงกับกลุ่มประเทศอาเซียน และพัฒนาเมืองชายแดนให้มีความเจริญทัดเทียมกับเขตเมือง กำหนดพื้นที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตามหลักเกณฑ์และจัดลำดับความสำคัญของพื้นที่ชายแดนที่มีศักยภาพ เหมาะสมพัฒนาเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษ จำนวน 10 จังหวัด แบ่งเป็น 2 ระยะ คือ
ระยะแรก 5 จังหวัด ได้แก่ ตาก มุกดาหาร สระแก้ว ตราด และ สงขลา (10 อำเภอ 36 ตำบล) เริ่มดำเนินการได้ในปี 2558
ระยะที่สอง 5 จังหวัด ได้แก่ หนองคาย นราธิวาส เชียงราย นครพนม และกาญจนบุรี (12 อำเภอ 55 ตำบล) เริ่มดำเนินการในปี 2559
แต่การพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษชายแดนทั้ง 10 แห่ง ก็ไม่สามารถดำเนินการได้โดยง่าย มีความท้าทาย ปัญหา อุปสรรค มากมาย ไม่ว่าจะเป็นการต่อต้านจากองค์กรภาคประชาสังคม ชุมชน และหน่วยงานท้องถิ่นที่ระบุว่า นโยบายที่ประกาศใช้ส่วนใหญ่เอื้อต่อความต้องการของนักลงทุน มากกว่าความต้องการของคนในท้องถิ่น ปัญหาแรงงานที่อาจเปิดช่องให้นำเข้าแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านที่มีราคาถูก มากกว่าจะสนับสนุนแรงงานท้องถิ่น หรือการนำสินค้าข้ามชายแดนในปริมาณที่เพิ่มขึ้นซึ่งอาจกระทบต่อกลไกการตลาดให้เกิดผลเสียต่อเศรษฐกิจของทั้งสองประเทศ นโยบายการใช้ประโยชน์ที่ดิน ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ปัญหาการจัดการน้ำ อากาศ ขยะและอีกมากมาย ทำให้การพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดนไม่โลดแล่นเท่าที่ควร

นั่นทำให้ การประชุมคณะกรรมการนโยบายการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ (กพศ.) ครั้งที่ 1/2565 เมื่อวันที่ 5 พ.ค. 2565 ที่มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ได้หยิบยกเรื่องนี้มาพิจารณา และเห็นชอบขยายระยะเวลาสิทธิประโยชน์การยกเว้นค่าเช่าที่ดินราชพัสดุในพื้นที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ ตาก หนองคาย มุกดาหาร นครพนม และ กาญจนบุรี จากเดิม ระยะเวลาสิ้นสุดภายในปี 2563 เป็น ให้สิ้นสุดภายในปี 2566 เพื่อเร่งรัดการลงทุนในพื้นที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษชายแดน โดยหากเอกชนลงทุนภายในปี 2565 จะได้รับการยกเว้นค่าเช่าเป็นเวลา 2 ปี และหากเอกชนลงทุนภายในปี 2566 จะได้รับการยกเว้นค่าเช่า 1 ปี พร้อมมอบหมายให้กรมธนารักษ์ดำเนินการเปิดประมูลที่ราชพัสดุในเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก หนองคาย และมุกดาหาร ตามกรอบเวลาที่ได้กำหนดไว้
ในด้านการลงทุนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดน พบว่าด่านศุลกากรมีความก้าวหน้ากว่าร้อยละ 89 คาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จในปี 2570 โดยโครงการที่ก่อสร้างเสร็จแล้ว เช่น ทางหลวงหมายเลข 12 ตาก-แม่สอด สะพานข้ามแม่น้ำเมยแห่งที่ 2 ด่านพรมแดนแม่สอดแห่งที่ 2 อาคารท่าอากาศยานแม่สอด (เขตฯ ตาก) ด่านศุลกากรสะเดาแห่งใหม่ (เขตฯ สงขลา) ศูนย์เปลี่ยนถ่ายรูปแบบการขนส่งสินค้าเชียงของ (เขตฯ เชียงราย) นิคมอุตสาหกรรมสระแก้ว (เขตฯ สระแก้ว) และนิคมอุตสาหกรรมสงขลา (เขตฯ สงขลา) เป็นต้น และกระทรวงคมนาคมอยู่ระหว่างเร่งรัดการดำเนินโครงการตามมติ กพศ. เช่น การก่อสร้าง ทล.3646 อ.อรัญประเทศ–ชายแดนไทย/กัมพูชา (บ.หนองเอี่ยน – สตึงบท) ช่วงแยก ทล.33 บรรจบ ทล.3586 ให้เป็นขนาด 4 ช่องจราจร การก่อสร้างถนนแยก ทล.4 – ด่านสะเดา แห่งที่ 2 การพัฒนาถนนเข้าพื้นที่พัฒนาเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษหนองคายและมุกดาหาร

กพศ. ยังเห็นชอบการปรับปรุงแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพิ่มเติม ประกอบด้วย โครงข่ายทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองและระบบราง (MR – Map) จำนวน 10 เส้นทาง มีระยะทางรวม 6,530 กิโลเมตรเพื่อรองรับการพัฒนาและเชื่อมโยงฐานการผลิตและบริการกับพื้นที่เศรษฐกิจหลักของประเทศ และโครงการถนนสาย ทล. 2 – สถานีรถไฟนาทา อ.เมืองหนองคาย จ.หนองคายเพื่อสนับสนุนการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษหนองคาย และรองรับการขนส่งสินค้าทางรถไฟ รวมถึงเห็นชอบแผนการตลาดและประชาสัมพันธ์เขตเศรษฐกิจพิเศษ โดยมุ่งเน้นการตลาด การประชาสัมพันธ์ และ Roadshow เพื่อสร้างโอกาสของประเทศไทยในการดึงดูดนักลงทุนจากต่างประเทศในช่วงที่เศรษฐกิจของโลกเผชิญกับความผันผวน และห่วงโซ่อุปทานเกิดความเปลี่ยนแปลงในแต่ละภูมิภาค
นอกเหนือจากเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดน 10 แห่งดังกล่าวแล้ว ภายหลังการเกิดขึ้นของเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ที่ประสบความสำเร็จอย่างมากมาย รัฐบาลได้เกิดแนวความคิดสร้างระเบียงเศรษฐกิจพิเศษ 4 ภาค (ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง-ตะวันตก และภาคใต้) ประกอบด้วย

(1) จังหวัดเชียงราย จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดลำพูน และจังหวัดลำปาง เป็นระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ หรือ Northern Economic Corridor : NEC – Creative LANNA เพื่อยกระดับให้เป็นพื้นที่ลงทุนด้านการพัฒนาให้เป็นฐานเศรษฐกิจสร้างสรรค์หลักของประเทศอย่างยั่งยืน
(2) จังหวัดขอนแก่น จังหวัดนครราชสีมา จังหวัดอุดรธานี และจังหวัดหนองคายเป็นระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือ Northeastern Economic Corridor : NeEC – Bioeconomy เพื่อพัฒนาให้เป็นฐานอุตสาหกรรมชีวภาพแห่งใหม่ของประเทศ ด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ ตลอดห่วงโซ่การผลิตเชื่อมโยงการเกษตรและอุตสาหกรรมชีวภาพ
(3) จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดนครปฐม จังหวัดสุพรรณบุรี และจังหวัดกาญจนบุรี เป็นระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคกลาง – ตะวันตก หรือ Central – Western Economic Corridor : CWEC เพื่อพัฒนาให้เป็นฐานเศรษฐกิจชั้นนำในด้านอุตสาหกรรมเกษตรการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมไฮเทคมูลค่าสูงระดับมาตรฐานสากล เชื่อมโยงกรุงเทพฯ พื้นที่โดยรอบ และ อีอีซี
(4) จังหวัดชุมพร จังหวัดระนอง จังหวัดสุราษฎร์ธานี และจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ หรือ Southern Economic Corridor : SEC เพื่อพัฒนาให้เป็นศูนย์กลางของภาคใต้ในการเชื่อมโยงการค้าและโลจิสติกส์กับพื้นที่เศรษฐกิจหลักของประเทศและประเทศในภูมิภาค ฝั่งทะเลอันดามัน เป็นฐานอุตสาหกรรมชีวภาพและการแปรรูปการเกษตรมูลค่าสูง รวมทั้งเป็นพื้นที่การท่องเที่ยวระดับนานาชาติ
การจัดตั้งระเบียงเศรษฐกิจพิเศษ 4 ภาค ก็เพื่อกระจายความเจริญไปทั่วประเทศและเชื่อมโยงกับเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ซึ่ง กพศ. เร่งรัด เดินหน้า อย่างเต็มที่ เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม ฟื้นฟูประเทศจากสถานการณ์โควิด-19 ไปสู่เป้าหมายการพัฒนาประเทศไทยให้เจริญเติบโตอย่างยั่งยืน เรื่องใดที่ติดขัดอุปสรรค ข้อกฎหมาย หรือกติกาในพื้นที่ ให้หาแนวทางแก้ปัญหาอย่างถูกต้องตามกฎหมายที่มีอยู่ การพิจารณาให้สิทธิประโยชน์กับนักลงทุน รวมทั้งการพัฒนาจัดเตรียมแรงงานทั้งในประเทศและต่างประเทศให้เพียงพอ
เมื่อนับรวมเขตเศรษฐกิจพิเศษทั้งหมดแล้ว ประเทศไทยมีเขตเศรษฐกิจพิเศษไม่น้อยกว่า 15 แห่ง หากทำได้ตามเป้าหมาย บรรยากาศการลงทุนของประเทศหลังโควิด-19 คงคึกคักหลายเท่าตัว อย่างไรก็ตาม ยังมีปัญหา อุปสรรคต่างๆ รอการบริหารจัดการอีกมาก ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องง่าย แม้กระทั่งเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี กว่าจะผ่านมาถึงจุดนี้ได้ก็สาหัสสากรรจ์ แต่ด้วยมีเจ้าภาพคือ สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ สกพอ. รับผิดชอบเต็มตัว มีพระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ พ.ร.บ.อีอีซี ควบคุมการบริหารจัดการ มีอำนาจการตัดสินใจได้แบบเบ็ดเสร็จ ทำให้นักลงทุนมีความเชื่อมั่นที่จะเข้าไปลงทุน มีผู้นำชุมชน สถาบันการศึกษา คณะทำงาน คอยประสานงานการพัฒนาร่วมกับชุมชน ร่วมจัดสรรผังเมืองแบ่งโซนพื้นที่อุตสาหกรรม ชุมชน ป่าไม้ ฯลฯ อย่างชัดเจน สร้างสรรค์เทคโนโลยียกระดับคุณภาพชีวิต หากทุกพื้นที่ทำได้เช่นนี้ เขตเศรษฐกิจพิเศษต่างๆ คงบรรลุผลอย่างแน่นอน













