แม้การคว่ำบาตรรัสเซียจะไม่ได้ทำให้รัสเซียเพลี่ยงพล้ำอย่างที่คิด เพราะผู้ที่ได้รับผลกระทบชัดเจนคือประชาชนชาวยุโรป ที่กำลังเผชิญปัญหาราคาพลังงานที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง และท่ามกลางสถานการณ์ปัจจุบันที่สหภาพยุโรปกำลังพิจารณาการยกระดับมาตรการคว่ำบาตรรัสเซียเพิ่มเติมขึ้นจากเดิม Malcolm Melville ผู้จัดการกองทุนของ Schroders หนึ่งในบริษัทด้านการบริหารจัดการสินทรัพย์ที่ใหญ่ที่สุดในทวีปยุโรปตามมูลค่าสินทรัพย์ภายใต้การบริหารจัดการ ได้ให้มุมมองเกี่ยวกับนัยยะสำคัญและแนวโน้มของเหตุการณ์อันน่าประหวั่นพรั่นพรึงที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต
ปัจจุบันสถานการณ์ของปฏิบัติการพิเศษทางทหารของรัสเซียในยูเครนได้ก้าวเข้าสู่เดือนที่สามแล้ว และไม่มีทีท่าว่าจะยุติลง แม้จะมีรายงานข่าวทางรัสเซียได้รุกคืบและยึดเมืองสำคัญไว้ได้หลายเมืองแล้วก็ตาม ขณะที่บรรดาชาติตะวันตกขู่จะเพิ่มมาตราการคว่ำบาตรรัสเซียให้เข้มข้นยิ่งขึ้น ในขณะที่ประธานาธิบดี Vladimir Putin ของรัสเซียก็ใช้ทรัพยากรที่แดนหมีขาวมีอยู่อย่างมหาศาล โดยเฉพาะ “น้ำมันและก๊าซ” เป็นอาวุธสำคัญในต่อรองทางการเมือง และดูเหมือนว่ารัสเซียจะมีแต้มต่ออยู่ไม่น้อย เพราะส่งผลให้อุปทานของแหล่งพลังงานสำคัญทั้งสองยังมีโอกาสเสี่ยงที่จะเผชิญกับภาวะหยุดชะงักหรือขาดแคลนพลังงานได้

ในการประชุมครั้งสำคัญของสหภาพยุโรป ที่กลุ่มเอกอัครราชทูตยุโรป 27 ประเทศ ได้หารือถึงการคว่ำบาตรรัสเซียที่ต้องยกระดับความรุนแรงขึ้นไปอีกขั้น ซึ่งอาจครอบคลุมถึงการนำเข้าถ่านหิน ภายหลังจากที่ Emmanuel Macron ประธานาธิบดีฝรั่งเศสซึ่งเพิ่งรับตำแหน่งผู้นำประเทศเป็นสมัยที่ 2 ได้ประกาศห้ามนำเข้าน้ำมันและถ่านหินจากรัสเซีย (แต่ยังคงนำเข้าก๊าซ) เพื่อตอบโต้รัสเซีย กระนั้น ฮังการี เช็ก และสโลวาเกีย ก็ฝ่ามติอียู นี่จึงเป็นเงื่อนไขหลักที่ทำให้การยกระดับมาตรการคว่ำบาตรรัสเซียต้องพบกับอุปสรรค เพราะต้องได้รับการอนุมัติอย่างเป็นเอกฉันท์จากประเทศในสหภาพยุโรปก่อนจึงจะผ่านได้
อย่างไรก็ตามผู้นำสหภาพยุโรปจะจัดการประชุมสุดยอดพิเศษที่กรุงบรัสเซลส์ เบลเยี่ยม ในวันที่ 30-31 พฤษภาคม นี้ โดยคาดว่ามาตรการคว่ำบาตรจะได้รับการอนุมัติอย่างเป็นทางการ

แม้ยุโรปจะแสดงท่าทีอหังการ์เพียงใด แต่ในทางปฏิบัติแล้ว ก๊าซธรรมชาติและน้ำมันของรัสเซียยังคงถูกลำเลียงส่งไปยังยุโรปอยู่ โดยนับตั้งแต่รัสเซียเริ่มต้นปฏิบัติการพิเศษทางทหารในยูเครน หลายประเทศในยุโรปได้ประกาศแผนการเตรียมลดการพึ่งพาสินค้าโภคภัณฑ์ของรัสเซีย อย่างไรก็ตาม กลับไม่ได้ประกาศห้ามการนำเข้าก๊าซจากรัสเซียอย่างชัดเจน เนื่องจากในระยะสั้นทางยุโรปยังคงขาดตัวเลือกด้านแหล่งพลังงานอื่นๆ อยู่ โดยล่าสุดประกาศมาตรการคว่ำบาตรจากรัสเซียชุดที่ 6 ว่าจะห้ามนำเข้าน้ำมันทั้งหมดทั้งทางทะเลและทางท่อ น้ำมันดิบ และการกลั่นจากรัสเซียภายใน 6-8 เดือน นับจากนี้
ด้าน Ursula von der Leyen ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป ยอมรับว่าคำสั่งห้ามดังกล่าวนั้นไม่สามารถดำเนินการได้ง่าย เพราะประเทศสมาชิกบางประเทศต้องพึ่งพาน้ำมันของรัสเซียอย่างยิ่ง
“แต่เราต้องทำมัน” เธอกล่าวเสริม โดยกล่าวว่ามาตรการดังกล่าวจะกีดกันเศรษฐกิจของรัสเซียจากเงินทุนที่ใช้ในการปฏิบัติการพิเศษทางทหารในยูเครน
เพื่อลดผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคม Ursula von der Leyen กล่าวว่าการเลิกใช้น้ำมันของรัสเซียจะดำเนินการ “อย่างเป็นระบบระเบียบ ในลักษณะที่ช่วยให้มีเส้นทางการจัดหาพลังงานทางเลือกอื่นๆ และนี่คือเหตุผลที่เราจะยุติการจัดหาน้ำมันดิบของรัสเซียภายใน 6 เดือน และผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการกลั่นต่างๆ ภายในสิ้นปีนี้” โดยกล่าวว่าสิ่งนี้จะเพิ่มแรงกดดันสูงสุดต่อรัสเซีย ในขณะเดียวกันก็เป็นการลดความเสียหายและเป็นหลักประกันต่อเศรษฐกิจยุโรปด้วย
จนถึงขณะนี้ มีเพียง “ลิทัวเนีย” เพียงประเทศเดียวในสหภาพยุโรปและเป็นหนึ่งในสมาชิกนาโต้ที่ประกาศไม่นำเข้าก๊าซของรัสเซียอย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด ขณะที่ “เยอรมนี” นำเข้าน้ำมันดิบ 35% จากรัสเซียในปี 2021 แต่ล่าสุดลดลงเหลือ 12%
แม้จะถูกรุมกินโต๊ะกดดันเพียงใด แต่เมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา ผู้นำรัสเซียก็หาได้อินังขังขอบใดๆ ไม่ แถมโต้กลับอย่างดุเดือด โดยกล่าวว่ารัสเซียจะเรียกร้องให้กลุ่มประเทศผู้ซื้อก๊าซในยุโรปจ่ายค่าก๊าซเป็นสกุลเงินรูเบิลของรัสเซียเท่านั้น โดยย้ำว่าการชำระเงินเป็นสกุลเงินยูโรหรือดอลลาร์สหรัฐฯ จะถือว่าเป็นการผิดสัญญาโดยผู้ซื้อ และอาจส่งผลให้สัญญาการซื้อขายนั้นถูกระงับในที่สุด นั่นหมายความว่าหากประเทศยุโรปใดที่ไม่ยอมทำตามเงื่อนไขนี้ของรัสเซีย จนเป็นเหตุให้ไม่สามารถนำเข้าก๊าซจากรัสเซียมาให้ประชาชนในประเทศของตัวเองใช้ได้ หรือไม่สามารถหาแหล่งพลังงานอื่นมาทดแทนได้ทันท่วงที หายนะย่อมตกอยู่กับประเทศนั้น หาใช่รัสเซียแต่อย่างใด เพราะเชื่อว่าการคว่ำบาตรครั้งนี้จะมีผลช้าเกินไป และทำให้รัสเซียมีเวลาในการหาลูกค้าใหม่เพื่อส่งออกน้ำมันของตนเองได้ก่อนสิ้นปีนี้

ทั้งนี้ สหภาพยุโรปได้ส่งเงินเข้ารัสเซียจำนวน 50,000 ล้านยูโรสำหรับการนำเข้าพลังงานตั้งแต่ปฏิบัติการพิเศษทางทหารของรัสเซียในยูเครนเริ่มต้นขึ้น ซึ่งมากกว่าความช่วยเหลือของอียูในยูเครนถึง 4 เท่า และกว่าถึงเวลาการคว่ำบาตรน้ำมันทั้งหมดจากรัสเซีย รัสเซียจะได้รับรายได้มากกว่า 100 พันล้านยูโร เลยทีเดียว
อย่างไรก็ตาม ขณะที่แผนการจัดหาแหล่งพลังงานของยุโรปยังคงดำเนินต่อไป เราลองมาพิจารณาประเด็นสำคัญต่อไปนี้เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนขึ้นว่าอุปทานแหล่งพลังงานของรัสเซียนั้นมีบทบาทสำคัญต่อตลาดน้ำมันและก๊าซทั่วโลกอย่างไรบ้าง และการเปลี่ยนแปลงด้านอุปทานพลังงานนี้ อาจจะส่งผลกระทบที่รุนแรงต่อเศรษฐกิจโลกอย่างไร
ในปี 2021 น้ำมันของรัสเซียคิดเป็นสัดส่วน 12.4% ของปริมาณน้ำมันทั้งหมดทั่วโลก ซึ่งมากกว่าซาอุดิอาระเบียและเทียบเท่ากับสหรัฐอเมริกา โดยรัสเซียผลิตน้ำมันได้ประมาณ 11.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่งเกือบ 4.3 ล้านบาร์เรลของปริมาณการผลิตดังกล่าวมีจุดหมายปลายทางที่ยุโรปและสหรัฐอเมริกา
โลกอ่วม! สูญเสียน้ำมัน 4.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน
Malcolm Melville ผู้จัดการกองทุนพลังงานของ Schroders กล่าวว่า “ตัวเลขคาดการณ์ของแต่ละตลาดอาจแตกต่างกันออกไป แต่คาดว่าโลกจะสูญเสียปริมาณน้ำมันมากถึง 4.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือประมาณ 4% ของอุปทานน้ำมันทั้งหมดทั่วโลก ในระหว่างที่ปฏิบัติการพิเศษทางทหารของรัสเซียในยูเครนยังไม่สิ้นสุด”
“ก่อนที่วิกฤตยูเครนจะเกิดขึ้น มีการคาดการณ์ว่ากำลังการผลิตน้ำมันของรัสเซียจะเพิ่มขึ้น เพื่อช่วยแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำมันทั่วโลกอันเนื่องมาจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 อย่างไรก็ตาม ตอนนี้ตลาดคาดว่ารัสเซียจะลดกำลังการผลิตลง ซึ่งจะทำให้เกิดภาวะการขาดแคลนน้ำมันทั่วโลกอย่างรุนแรง”

เขาวิเคราะห์เพิ่มเติมอีกว่า “หากรัสเซียเริ่มลดกำลังการผลิตน้ำมันลง ผลกระทบอาจรุนแรงและส่งผลเสียหายหนักอย่างถาวร เพราะตอนนี้โลกกำลังเผชิญปัญหาการขาดแคลนน้ำมันประมาณ 2.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่งจะเปิดโอกาสให้สหรัฐอเมริกาสามารถเพิ่มกำลังการผลิตน้ำมันได้ แต่การผลิตน้ำมันของสหรัฐอเมริกาก็เพิ่งถูกขัดขวางจากหลายปัจจัย ได้แก่ มาตรการควบคุมเงินทุนเคลื่อนย้าย (Capital Controls) ปัญหาการดำเนินธุรกิจที่ต้องคำนึงถึงสิ่งแวดล้อม สังคม และบรรษัทภิบาล (Environmental, Social, Governance : ESG) และปัญหาด้านกำลังการผลิต”

“อย่างไรก็ตาม ยังมีความหวังว่ามาตรการคว่ำบาตรอิหร่านบางส่วนจะถูกยกเลิกไป และอิหร่านอาจสามารถผลิตน้ำมันได้เพิ่มอีก 1 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่โลกเราจะยังคงขาดแคลนน้ำมันอยู่ดี โดยยังต้องการอย่างน้อยอีก 1.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน ด้วยสถานการณ์การขาดแคลนน้ำมันนี้ ประกอบกับปัญหามูลค่าสินค้าคงคลังที่ต่ำลงจนทุบสถิติ อาจส่งผลให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นจนแตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ก็เป็นได้”

เมื่อพิจารณาจากอินโฟกราฟิกของ Statista ที่แสดงให้เห็นถึงเส้นทางท่อก๊าซของรัสเซียไปยังยุโรปจะเห็นได้ว่า อุปทานก๊าซของรัสเซียมีความสำคัญอย่างมากที่สุดต่อประเทศในยุโรป โดยก๊าซของรัสเซียคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 40% ของปริมาณการนำเข้าก๊าซทั้งหมดของยุโรป ซึ่งในขณะนี้ระดับปริมาณก๊าซที่ถูกจัดเก็บไว้ในยุโรปมีจำนวนคงเหลือน้อยลงแล้ว โดยปัจจุบันอยู่ที่ปริมาตรความจุเต็มที่ 25% เท่านั้น เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยตามฤดูกาลที่ 38% ดังนั้นจึงถือว่าเหลือให้ใช้น้อยมากเต็มที ขณะที่คณะกรรมาธิการยุโรปยืนยันว่าปริมาณก๊าซที่จัดเก็บจะต้องอยู่ที่ 80% ภายในฤดูหนาวหน้า ยุโรปจึงจะรอดพ้นจากวิกฤตพลังงาน
Malcolm กล่าวอีกว่า “หากก๊าซกลายเป็นเครื่องมือทางการเมืองในภาวะที่มีการห้ำหั่นกันด้วยอาวุธยุทโธปกรณ์เช่นนี้ ก็นับเป็นเรื่องยากที่จะหาแหล่งพลังงานอื่นใดมาทดแทนการนำเข้าก๊าซจากรัสเซียได้ แม้ยุโรปกำลังพยายามกระจายอุปทานและค้นหาแหล่งผลิตก๊าซจากประเทศอื่นๆ โดยตั้งความหวังไว้ที่สหรัฐอเมริกาเป็นหลักก็ตาม แต่ภารกิจเหล่านี้ต้องใช้เวลาและกำลังการผลิตก๊าซของสหรัฐอเมริกาช่วยยุโรปได้น้อยมากเมื่อเทียบกับปริมาณก๊าซที่รัสเซียจัดหาให้”
ปัญหาความกังวลที่เกี่ยวข้องกับอุปทานก๊าซส่งผลให้ราคาก๊าซในยุโรปปรับเพิ่มขึ้นเป็น 120 ยูโรต่อเมกะวัตต์ต่อชั่วโมง ซึ่งพุ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยระยะยาวถึง 6 เท่า เลยทีเดียว แน่นอนว่าค่าครองชีพในสินค้าโภคภัณฑ์ที่พุ่งสูงเกินไปในขณะนี้ ก่อความไม่พอใจให้กับประชาชนของประเทศต่างๆ ในยุโรปเป็นอย่างมาก กระทั่งมีการรวมกลุ่มประท้วงรัฐบาลของตัวเองที่เดินเกมผิดพลาด จนส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตที่ยากลำบากของประชาชน
อย่างไรก็ตาม หากในกรณีที่รัสเซียตัดสินใจปิดวาล์วไม่ส่งก๊าซและน้ำมันให้กับยุโรปอีกต่อไป คณะกรรมาธิการยุโรปอาจหาวิธีการลดอุปสงค์หรือความต้องการพลังงานทั้ง 2 ชนิดให้น้อยลง และมีแนวโน้มสูงที่จะทำให้กลุ่มอุตสาหกรรมที่ไม่ใช่อุตสาหกรรมหลักอาจปิดตัวลง แต่ท่ามกลางสถานการณ์วิกฤตพลังงานนี้ เยอรมนีและออสเตรียได้เริ่มจัดทำแผนฉุกเฉินเพื่อแบ่งสรรปันส่วนการจ่ายก๊าซในกรณีที่เกิดการขาดแคลนแบบฉับพลันเป็นที่เรียบร้อยแล้ว
กล่าวโดยสรุป ด้วยเงื่อนไขต่างๆ ที่มีอยู่ในขณะนี้ หากรัสเซียตัดสินใจหยุดจ่ายก๊าซ ก็มีความเป็นไปได้สูงว่าปริมาณก๊าซที่ยุโรปจัดเก็บไว้ที่มีปริมาณน้อยนิดอยู่แล้ว อาจจะต้องหมดลงภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งเดือน
หากเป็นเช่นนั้น หายนะที่แท้จริงของยุโรป จากการคว่ำบาตรรัสเซียก็จะถึงคราวอุบัติขึ้นอย่างจริงจัง
ที่มา :
- How important is Russian oil and gas as further sanctions loom?
- EU proposes ‘complete ban’ on Russian oil imports within six to eight months











