ถอดรหัสความสำเร็จ “เครือข่ายรถไฟความเร็วสูง” ของ “สเปน” ทำไมถึงรั้งอันดับ 2 ของโลก เป็นรองเพียงแค่ “จีน

ในปี 2020 จีนมีเครือข่ายรถไฟความเร็วสูงที่ยาวที่สุดในโลกด้วยเส้นทางรถไฟความเร็วสูงถึง 35,388 กิโลเมตร รองลงมาคือสเปน ซึ่งมีรถไฟความเร็วสูงกว่า 3,567 กิโลเมตร และญี่ปุ่นตามมาเป็นอันดับ 3 ด้วยเครือข่ายรถไฟความเร็วสูง 3,041 กิโลเมตร อะไรทำให้ “สเปน” ขึ้นแท่นเป็นประเทศที่มีเครือข่ายรถไฟความเร็วสูงมากที่สุดอันดับ 1 ของยุโรป และเป็นอันดับที่ 2 ของโลก รองจากจีน ร่วมค้นหาคำตอบไปด้วยกัน


ในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา สเปนลงทุนหลายพันล้านยูโรเพื่อสร้างทางรถไฟความเร็วสูงสายใหม่จากมาดริด ที่ระยะทาง 3,567 กิโลเมตร เป็นเครือข่ายรถไฟความเร็วสูงที่ยาวที่สุดเป็นอันดับสองของโลก แม้ว่าจะยังน้อยกว่า 10% ของเครือข่ายที่จีนสร้างขึ้นในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา
เมื่อเทียบกับความคืบหน้าอย่างรวดเร็วของจีน การก่อสร้างทางรถไฟความเร็วสูงแห่งใหม่ในสเปนนั้นค่อนข้างจะถูกแช่แข็ง เป็นตัวประกันของการเมืองที่ผันผวนระดับชาติและระดับภูมิภาค และการตัดสินใจที่ไม่สอดคล้องกันของรัฐบาลกลางและรัฐบาลท้องถิ่นของแคว้นอิสระต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากวิกฤตการเงินโลกในปี 2008
รถไฟความเร็วสูง
อย่างไรก็ตาม เส้นทางรถไฟความเร็วสูงของสเปนยังคงเปิดอย่างต่อเนื่องด้วยการสนับสนุนที่สำคัญจากสหภาพยุโรป ในขณะที่สเปนพยายามทำให้ความฝันเป็นจริงในการเชื่อมโยงอย่างรวดเร็วระหว่างมาดริดและเมืองหลวงในภูมิภาค
ตั้งแต่เส้นทางแรก ระหว่างปลายทางสถานีอโตชาของมาดริดและเซบียา ซึ่งเปิดให้บริการในปี 1992 เครือข่ายรถไฟความเร็วสูงของสเปนก็ได้ขยายถึงมาลากาและกรานาดาทางตอนใต้ วาเลนเซีย อาลิกันเต และบาร์เซโลนาบนชายฝั่งตะวันออกและซานติอาโก เด กอมโปสเตลา บีโก และเอ โกหรูนา ในรัฐกาลิเซียทางตะวันตกเฉียงเหนืออันไกลโพ้น ซึ่งจะมีมีกำหนดแล้วเสร็จในปี 2022 นี้
ทั้งหมดนี้ สาเหตุหลักก็เพื่อเชื่อมโยงความเจริญระหว่างมาดริดซึ่งตั้งอยู่ตอนกลางของประเทศและเมืองอื่นๆ ที่กระจายอยู่รอบประเทศ ให้เดินทางไปมาหาสู่กันเพื่อทำกิจกรรมต่างๆ ได้สะดวก เพราะในแถบตอนกลางของประเทศซึ่งถูกขนานนามว่า “Empty Spain” หรือ “สเปนที่ว่างเปล่า” เพราะเป็นภูมิประเทศที่เต็มไปด้วยเทือกเขาและมีผู้อยู่อาศัยน้อย พื้นที่ส่วนใหญ่จึงเป็นชนบท เงียบสงบ แตกต่างจากส่วนที่เหลือของสเปนอย่างสิ้นเชิง
Empty Spain
Empty Spain
รถไฟความเร็วสูงของสเปนยังวิ่งผ่านเมืองประวัติศาสตร์ของเซโกเวีย และบายาโดลิด ไปยังลีออง ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกของประเทศ และในที่สุดจะขยายไปยังแอสตูเรียส และบาสก์ของบิโตเรีย บิลเบา และซาน เซบาสเตียน

การสร้างเครือข่ายรูปตัว “Y” ที่เชื่อมเขตเมืองหลักๆ ของแคว้นบาสก์ซึ่งเป็นหนึ่งในเขตปกครองตนเอง เริ่มขึ้นในปี 2006 แต่ความคืบหน้าดำเนินไปอย่างช้าๆ และโครงการมูลค่า 6.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ยังไม่มีกำหนดจะไปถึงบิลเบาจนกว่าจะถึงปี 2568 เป็นอย่างน้อย

จนถึงปัจจุบัน รถไฟความเร็วสูงในประเทศทั้งหมดดำเนินการโดย Renfe หน่วยงานของรัฐภายใต้แบรนด์ AVE (Alta Velocidad Espana) ด้วยรูปลักษณ์และการให้บริการอันทันสมัย
AVE ประสบความสำเร็จแม้กระทั่งในการดึงธุรกิจบางส่วนออกจากสายการบิน ทำให้คนหันมาเดินทางโดยรถไฟความเร็วสูงมาขึ้น แม้ว่ามาดริดไปยังบาร์เซโลนายังคงเป็นเส้นทางบินระยะสั้นที่พลุกพล่านที่สุดในยุโรปก็ตาม “มาดริดไปบาร์เซโลนาใช้เวลาเพียงสองชั่วโมงครึ่งโดย AVE ซึ่งการเดินทางโดยรถไฟความเร็วสูงน่าจะเร็วพอๆ กับการขึ้นเครื่องบิน ดังนั้นจึงคาดว่ารถไฟจะครองตลาดนั้นได้ หากปรับราคาลงมา”
ทั้งนี้ รถไฟความเร็วสูง AVE มีความเร็วรถไฟสูงสุด 350 กม./ชม. ให้บริการสูงสุด 15 รอบต่อวัน สำหรับเส้นทางรถไฟยอดนิยมสามารถจองล่วงหน้าได้ 1 ปี
นอกเหนือจากเครื่องบิน รถไฟยังเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงในรูปแบบของรถโค้ชด่วนและรถยนต์ส่วนตัว ราคาน้ำมันของสเปนยังค่อนข้างต่ำเมื่อเทียบกับมาตรฐานของยุโรป และมีการเดินทางด้วยรถยนต์ประมาณ 4 ล้านครั้ง ระหว่างสองเมืองที่ใหญ่ที่สุดในปี 2019
ดูเหมือนว่าการเปลี่ยนแปลงกำลังจะเกิดขึ้น หากการดำเนินการรถไฟความเร็วสูงราคาประหยัดใหม่เป็นไปอย่างราบรื่น
AVLO
AVLO มีรูปโฉมและสีสันที่สะดุดตา
โดยเส้นทาง “AVLO” ของ Renfe เปิดตัวเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน ปีที่ผ่านมา มีค่าโดยสารต่ำเพียง 7 ยูโรเท่านั้น สำหรับการเดินทาง 621 กิโลเมตร ระหว่างสองเมืองที่ใหญ่ที่สุดของสเปนนี้ ซึ่งประหยัดกว่าค่าโดยสารมาตรฐาน AVE ซึ่งเริ่มต้นที่ 48 ยูโร ให้บริการไปกลับประมาณ 3 เที่ยวระหว่างมาดริดและบาร์เซโลนาต่อวัน
ในขณะที่รถไฟสีม่วงความเร็วสูงสุด 330 กิโลเมตรต่อชั่วโมงนี้ ได้รับการแก้ไขภายในให้มีที่นั่งชั้นสอง ผู้โดยสารสามารถซื้อบริการอื่นๆ เพิ่มเติมเมื่อทำการจองได้ เช่น สัมภาระเพิ่มเติม ความบันเทิงในที่นั่ง ที่นั่งที่มีพื้นที่วางขากว้างกว่า และบริการอาหารบนรถไฟความเร็วสูง เป็นต้น
ปัจจุบัน Renfe ให้บริการรถไฟ 20 ขบวน ระหว่างมาดริดและบาร์เซโลนา ซึ่งเป็นการเดินทางที่ใช้เวลาเพียงสองชั่วโมงครึ่งบนรถไฟแบบไม่แวะพัก
ปัจจุบันผู้ให้บริการรถไฟแห่งชาติของสเปนทั้งสองรายมีที่นั่งประมาณ 16,000 ที่นั่งต่อวัน สำหรับบริการผู้โดยสาร และวางแผนที่จะเพิ่มที่นั่งให้มากขึ้นตามความต้องการที่ฟื้นตัวหลังการแพร่ระบาดของโควิด-19
AVLO
AVLO ไฮสปีดเทรนคิดค่าโดยสารราคาประหยัดของสเปน // ภาพโดย PERE VIRGILI
อย่างไรก็ตาม นอกเหนือจากเครื่องบิน รถไฟยังเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงในรูปแบบของรถโค้ชด่วนและรถยนต์ส่วนตัว ราคาน้ำมันของสเปนยังค่อนข้างต่ำเมื่อเทียบกับมาตรฐานของยุโรป และมีการเดินทางด้วยรถยนต์ประมาณ 4 ล้านครั้ง ระหว่างสองเมืองที่ใหญ่ที่สุดในปี 2019

นับตั้งแต่การเดินทางครั้งแรกในเครือข่ายของสเปน ผู้คนมากกว่า 400 ล้านคน ได้เดินทางโดยใช้โครงสร้างพื้นฐานความเร็วสูงในระยะทางที่หลากหลาย โดยบรรทุกผู้โดยสารมากกว่า 100,000 คนต่อวัน และเชื่อมต่อ 47 เมือง จำนวนผู้โดยสารที่ใช้เครือข่ายความเร็วสูงในสเปนมีการเติบโตอย่างต่อเนื่องทุกปี โดยแตะ 22.4 ล้านคนในปี 2019 เพิ่มขึ้น 5% เมื่อเทียบเป็นรายปี
การขยายโครงข่ายรถไฟความเร็วสูงที่วางแผนโดยรัฐบาลสเปน จะยังคงเห็นการพัฒนาของโครงข่ายในระยะกลาง เส้นทางใหม่ เช่น ทางตอนเหนือ อยู่ระหว่างการก่อสร้าง และคาดว่าจะมีการพัฒนาสายอื่นๆ เช่นกัน โดยปัจจุบันนี้ 2 ใน 3 ของประชากรสเปนสามารถเข้าถึงการขนส่งความเร็วสูงในจังหวัดของตน เป้าหมายคือการขยายสัดส่วนนี้ให้เป็นจำนวนประชากรมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ โดยรับประกันว่าพลเมือง 9 ใน 10 คนจะอยู่อาศัยในระยะ 30 กิโลเมตรจากสถานีรถไฟความเร็วสูง

รถไฟความเร็วสูง

ทั้งนี้ การลงทุนในรถไฟความเร็วสูงได้เอื้อประโยชน์ต่อเศรษฐกิจสเปนเป็นอย่างมาก โดยช่วยให้ภาคการรถไฟเป็นหนึ่งในตัวขับเคลื่อนหลักของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม การลงทุนที่เพิ่มขึ้นช่วยขับเคลื่อนการสร้างงาน (ทั้งทางตรงและทางอ้อม) ตอกย้ำความสามัคคีในระดับภูมิภาค และเปิดตลาดใหม่โดยเฉพาะในภาคบริการ รถไฟความเร็วสูงถือเป็นตัวเลือกที่ต้องการสำหรับการสัญจรบนเส้นทางระยะกลางและทางไกล และยังช่วยแก้ปัญหาความแออัดของถนนและอากาศที่มีอยู่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยการลดจำนวนรถยนต์บนถนนและเครื่องบินในอากาศ ตลอดจนลดปัญหามลภาวะทางอากาศได้ดีกว่า
ในโลกที่เชื่อมต่อทางดิจิทัลในปัจจุบัน แต่คุณค่าของเวลาที่เกิดจากการเดินทางก็ไม่อาจประเมินค่าต่ำได้ และนี่เป็นเรื่องจริงโดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพูดถึงโครงสร้างพื้นฐานความเร็วสูง ความเร็วเชิงพาณิชย์โดยเฉลี่ยของเครือข่ายความเร็วสูงของสเปนอยู่ที่ 222 กม./ชม. ซึ่งสูงกว่าในประเทศที่บุกเบิกรวมทั้งญี่ปุ่นและฝรั่งเศส นี่เป็นหนึ่งในปัจจัยทางเทคโนโลยีที่สำคัญของการเปลี่ยนแปลงนี้ นับตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษที่ 8 เป็นต้นมา มีการเพิ่มความเร็วขึ้น 160% เน้นที่เส้นทางระหว่างบาร์เซโลนาและมาดริด โดยความเร็วเชิงพาณิชย์เฉลี่ยบนการเดินทางโดยไม่ได้แวะพักคือ 248 กม./ชม. ผลที่ได้คือความเชื่อมโยงระหว่างสองเมืองใหญ่ที่สุดของสเปนที่ใช้เวลาเพียงสองชั่วโมงครึ่งดังกล่าวมาแล้ว
นอกจากนี้ การพัฒนาสายความเร็วสูงมาตรฐานใหม่ในสเปนทำให้ประเทศสเปนมีโอกาสอีกครั้งในการเชื่อมโยงเครือข่ายของตนกับฝรั่งเศส แต่ที่ท้าทายอย่างยิ่งสำหรับสเปนคือ การทำให้คนหันมาเดินทางด้วยรถไฟความเร็วสูงมากขึ้น อย่างน้อยก็ 70% ของความจุที่นั่ง

ที่มา :