“อยากทำสารานุกรมหรือพจนานุกรมเกี่ยวกับวัฒนธรรมไทยและพุทธศาสนา”
“ส.พลายน้อย” ให้สัมภาษณ์นิตยสาร “ศิลปวัฒนธรรม” ฉบับประจำเดือนพฤศจิกายน ปี พ.ศ. 2551

“ผมยังตั้งชื่อไม่ได้เลย จะใช้ชื่ออย่างไร อย่างหนังสือฝรั่งรูปร่างเป็น Encyclopedia เขายังใช้ชื่อว่า Dictionary ผมว่าถ้าเขาแปลว่าพจนานุกรมได้ ทำไมเราจะใช้ว่าพจนานุกรมบ้างไม่ได้ ผมไปซื้อ Dictionary History of India มาเล่มหนึ่ง ใช้คำว่า Dictionary พูดถึงพระเจ้าอัคบาร์ 3-4 หน้าเลย เขายังใช้คำว่า Dictionary ผมก็ว่าเอาอย่างนั้นแหละ แต่มันอาจจะผิดจากที่ราชบัณฑิตย์กำหนดเอาไว้ แต่ช่างมันเถอะผมจะขออนุญาตใช้” (หัวเราะ)
“ยังไม่รู้เลย รวบรวมไปพอสมควร ก็พยายามจะรีบล่ะ อยากจะทำเป็นอนุสรณ์ก่อนตาย รู้สึกว่ามันจะใกล้เต็มทีแล้ว อายุวัยเรา ขัยมันจะบอก กาลเวลาที่เราจะต้องจากไป เวลาดูโทรทัศน์เย็นๆ เขาขึ้นเมรุ (ข่าวงานศพต่างๆ) เขามีประวัติอ่านนะ อย่างเก่ง 96 ปี”
ภาพจากหนังสือพิมพ์บ้านเมือง
“ส.พลายน้อย” นามปากกาของ “สมบัติ พลายน้อย” นักเขียนสารคดีเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ เจ้าของผลงานหนังสือกว่า 100 เล่ม
“ส.พลายน้อย” เกิดเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 ที่อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จบการศึกษาชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนประชาบาลวัดประดู่ทรงธรรม สำเร็จระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนอยุธยาวิทยาลัย และประกาศนียบัตรวิชาครูพิเศษประถม
รับราชการครั้งแรกเป็นเสมียนสรรพากร และเปลี่ยนอาชีพไปรับราชการครูเป็นเวลา 5 ปี มีความสนใจในงานด้านการเขียนมาตั้งแต่ครั้งเรียนชั้นมัธยมศึกษา ทำหนังสือพิมพ์โรงเรียนกับเพื่อนๆ และส่งผลงานไปตีพิมพ์ตามหน้านิตยสารจำนวนมาก พร้อมกับสมัครเรียนวิชาการประพันธ์และการหนังสือพิมพ์ทางไปรษณีย์ของอาจารย์ “เปลื้อง ณ นคร”
ได้รับการชวนจาก อาจารย์ “เปลื้อง ณ นคร” มาเป็นกองบรรณาธิการวารสารกระทรวงศึกษาธิการ ผลิตผลงานเขียนหลากหลายประเภท ทั้งบทความ บทละคร สารคดี และเรื่องสั้น พร้อมจัดรายการวิทยุไปด้วย
“ส.พลายน้อย” เคยดำรงตำแหน่งหัวหน้างานโสตทัศนูปกรณ์และเอกสารสิ่งพิมพ์ กองส่งเสริมและเผยแพร่วัฒนธรรม สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ และเป็นบรรณาธิการวารสารวัฒนธรรมไทย โดยได้ลาออกจากราชการก่อนที่จะเกษียณอายุราชการ 2 ปี เพื่อเขียนหนังสือแต่เพียงอย่างเดียว
ผลงานเขียนเป็นอาชีพชิ้นแรกที่ได้ลงตีพิมพ์คือเรื่องสั้น “คนไม่ใช้ถ่าน” เผยแพร่ในหนังสือพิมพ์โบว์แดง รายสัปดาห์ ฉบับวันที่ 27 มีนาคม ปี พ.ศ. 2492 ได้รับค่าเรื่อง 20 บาท
“โอ้โห! ดีใจ 20 บาท ได้มาก็เลี้ยงข้าวผัดพรรคพวกหมด เลี้ยงเพื่อนได้หลายคน”
“ส.พลายน้อย” ให้สัมภาษณ์นิตยสาร “ศิลปวัฒนธรรม” ฉบับประจำเดือนพฤศจิกายน ปี พ.ศ.2551
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ส.พลายน้อย” เคยได้รับทุนให้ไปอบรมการจัดรายการโทรทัศน์เพื่อการศึกษาที่ NHK ประเทศญี่ปุ่น
ตลอดชีวิตของ “ส.พลายน้อย” มีผลงานเป็นจำนวนมาก ส่วนใหญ่เป็นสารคดีประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม ชีวประวัติบุคคลสำคัญ สารานุกรม นิทานปกิณกะ รวมกว่า 100 เล่ม
อาทิ สารานุกรมประวัติศาสตร์ไทย, เล่าเรื่องบางกอก, เล่าเรื่องพม่ารามัญ, สารคดีน่ารู้สารพัดนึก, คนดังในอดีต, เกิดในเรือ, พระเจ้าอโศกมหาราช พุทธศาสนูปถัมภกผู้ยิ่งใหญ่, เจ้าพระยาวิชาเยนทร์, พระเจ้าตากสินมหาราชแห่งชาติไทย, พระยาพหลฯ นายกรัฐมนตรีผู้ซื่อสัตย์เกร็ดภาษาหนังสือไทย (ฉบับปรับปรุง), เกิดครั้งพุทธกาล, ครัวไทย,กระยานิยาย: เรื่องน่ารู้สารพัดรสจากรอบๆ สำรับ ฯลฯ
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ส.พลายน้อย” มีผลงานเขียนบทความ และคอลัมน์ ในนิตยสาร และวารสาร จำนวนมาก เช่น ศิลปวัฒนธรรม, สารคดี, เมืองโบราณ, วัฒนธรรมไทย, ต่วย’ตูน, ความรู้คือประทีป เป็นต้น
นอกจากนี้ ยังเป็นหนึ่งในคณะกรรมการ “สำนักพจนานุกรมฉบับมติชน” ในโครงการจัดทำ “พจนานุกรมฉบับมติชน” อีกด้วย
ในช่วงท้ายของชีวิต “ส.พลายน้อย” ยังคงมีผลงานอย่างต่อเนื่อง อาทิ คอลัมน์หนุมาน: เทพแห่งสรรพวิทยา ในหนังสือพิมพ์มติชนรายวัน (ฉบับวันอาทิตย์)
ด้านชีวิตส่วนตัว สมรสกับ “นางจงกล พลายน้อย” มีบุตรด้วยกันทั้งหมด 1 คน
รางวัลที่ “ส.พลายน้อย” ได้รับโดยสังเขปมีดังนี้
- พ.ศ. 2517 หนังสือเรื่อง “พฤกษนิยาย” ได้รับรางวัลจากสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย
- พ.ศ. 2532 หนังสือเรื่อง “ยาขอบ ชีวิตและงานของผู้แต่งอมตนิยายผู้ชนะสิบทิศ” ได้รับรางวัลในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ
- พ.ศ. 2536 หนังสือเรื่อง “สัตว์หิมพานต์” ได้รับรางวัลของมูลนิธิธนาคารกรุงเทพฯ
- พ.ศ. 2535 หนังสือเรื่อง “พฤกษนิยาย” ได้รับรางวัลในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ
- พ.ศ. 2538 หนังสือเรื่อง “เกิดในเรือ” ได้รับรางวัลในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ
- พ.ศ. 2539 ได้รับประกาศเกียรติคุณจากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ เป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาวรรณศิลป์ (สารคดี ) ประจำปีพ.ศ. 2539
- พ.ศ. 2551 ได้รับประกาศเกียรติคุณจากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ เป็นผู้ใช้ภาษาไทยดีเด่นประจำปีพ.ศ. 2551
- พ.ศ. 2551 ได้รับรางวัล “นักเขียนอมตะ” คนที่ 4 ประจำปีพุทธศักราช 2551
โดยเมื่อวันพุธที่ 6 กรกฎาคม 2565 “ส.พลายน้อย” ศิลปินแห่งชาติสาขาวรรณศิลป์ประจำปี พ.ศ. 2553 ได้เสียชีวิตลงอย่างสงบ จากการติดเชื้อไวรัส COVID-19 หลังเข้ารับรักษาตัวในโรงพยาบาลราว 3 วัน สิริรวมอายุได้ 93 ปี
“หนังสือคือสมบัติ” คารวาลัย “ส.พลายน้อย” SALIKA ขอแสดงความเสียใจกับครอบครัว “ส.พลายน้อย” มา ณ โอกาสนี้

















