ลองโควิด (Long Covid) หรือ อาการตกค้างหลังฟื้นตัวจากโควิด-19 ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลกระบุว่า อาการลองโควิดมีมากถึง 200 อาการ ที่พบบ่อยที่สุด 3 อันดับแรกคือ หายใจไม่อิ่ม สมองล้า และอ่อนเพลีย ส่วนอาการที่พบไม่บ่อย เช่น เจ็บหน้าอก วิตกกังวล สูญเสียการได้กลิ่น เป็นต้น และยังเสี่ยงเกิดอาการจิตเวช
แต่รู้หรือไม่ว่าอาหารลองโควิดนี้ไม่ได้ส่งผลแค่กับสุขภาพร่างกายของผู้คนแต่เพียงอย่างเดียว ทว่า ยังถือเป็นความท้าทายและภัยคุกคามที่มีส่วนฉุดเศรษฐกิจให้ตกต่ำลงได้อีกด้วย เช่น ในสหรัฐอเมริกามีการศึกษาพบว่า ลองโควิด ส่งผลกระทบในระดับบุคคลจากการสูญเสียรายได้จากการทำงาน การสูญเสียเงินออม และค่าใช้จ่ายในการรักษาตนเอง มีมูลค่ามากกว่า 3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ

ดังนั้น เพื่อชี้แนะแนวทางในการดูแลกายใจให้ห่างไกลจาก ลองโควิด วันนี้เรามีข้อมูลที่จะทำให้ทุกคนเข้าใจอาการนี้มากขึ้น ซึ่งจะนำสู่การดูแลตัวเองและคนรอบข้าง และส่งผลกระทบต่อสังคมและเศรษฐกิจน้อยที่สุดได้
เข้าใจอาการ ลองโควิด ที่เกิดขึ้นได้ต่อเนื่อง
มีการศึกษาพบว่า มากกว่าครึ่งของคนที่หายจากโควิด-19 ยังคงมีอาการในระยะเวลาต่อมาซึ่งอาจจะต่อเนื่องยาวนานถึง 6 เดือน อาจเป็นได้ทั้งอาการใหม่หรืออาการที่เป็นต่อเนื่อง อาจเกิดได้หลายครั้ง รวมทั้งอาการสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนที่ติดเชื้อ
โดยอาการลองโควิดที่เป็นไปได้ เช่น เจ็บหน้าอก หายใจไม่ออก เหนื่อยล้า การรับรู้รสหรือกลิ่นเปลี่ยน มีความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า สับสน เหนื่อยล้าทางจิตใจ มีปัญหาเรื่องสมาธิ หรือที่เรียกว่า “หมอกสมอง” ปวดข้อ อาการแย่ลงหลังจากทำกิจกรรมทางร่างกาย หรือจิตใจ ไอ เจ็บหน้าอกหรือปวดท้อง ปวดศีรษะ หัวใจเต้นเร็ว หรือเต้นแรง (ใจสั่น) ปวดข้อ หรือกล้ามเนื้อ อาการเหน็บชา ท้องเสีย มีปัญหาการนอนหลับ มีไข้ อาการวิงเวียนศีรษะเมื่อยืน มีผื่น อารมณ์เปลี่ยน การเปลี่ยนแปลงของรอบเดือน เป็นต้น

หรือถ้าอ้างอิงตามข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก พบว่าอาการลองโควิดมีมากถึง 200 อาการ โดยอาการที่พบบ่อยที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่ หายใจไม่อิ่ม สมองล้า และอ่อนเพลีย ส่วนอาการที่พบไม่บ่อย เช่น เจ็บหน้าอก มีปัญหาในการพูด วิตกกังวลหรือซึมเศร้า ปวดกล้ามเนื้อ มีไข้ สูญเสียการได้กลิ่นและการรู้รสชาติ เป็นต้น
และรายงานเบื้องต้นระบุว่า ผู้ป่วยโควิด-19 ประมาณร้อยละ 10-20 จะยังคงมีอาการเรื้อรังเป็นเวลาหลายสัปดาห์ หรือหลายเดือนหลังจากการติดเชื้อแบบเฉียบพลัน

ทั้งนี้ ไม่เพียงผลทางด้านร่างกายเท่านั้น ลองโควิดยังเสี่ยงเกิดอาการจิตเวช เครียด หรือซึมเศร้าได้ โดย รศ.นพ.ธีระ วรธนารัตน์ อาจารย์คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้โพสต์ผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว โดยอ้างอิงผลวิจัยจากประเทศญี่ปุ่นและสวีเดน ในปี 2564 พบว่า ผู้ที่เคยติดเชื้อโรคโควิด-19 มาก่อน และประสบปัญหาลองโควิดมีความเสี่ยงต่อการเกิดอาการผิดปกติทางจิตเวช เช่น เครียด ซึมเศร้า ฯลฯ มากกว่าทั้งกลุ่มที่เคยติดเชื้อแต่ไม่มีลองโควิด และกลุ่มที่ไม่เคยติดเชื้อถึง 2.44-3.48 เท่า
นอกจากนั้น ผลกระทบของโควิดระยะยาวยังมีผลกระทบร้ายแรงต่อความสามารถของผู้คนในการกลับไปทำงาน หรือมีชีวิตทางสังคม ส่งผลกระทบทางเศรษฐกิจที่สำคัญต่อทั้งครอบครัวและสังคมด้วย
รู้ทันอาการลองโควิด ก่อนพ่นพิษ ฉุดเศรษฐกิจร่วง
ดังที่เกริ่นตั้งแต่ต้นว่าลองโควิดไม่ใช่แค่ความท้าทายด้านการดูแลสุขภาพ แต่ยังเป็นความท้าทายสำหรับสังคมและเศรษฐกิจด้วย
เพราะความสูญเสียทางเศรษฐกิจจากปัญหาลองโควิดในอเมริกาได้มีการศึกษาพบว่า อเมริกามีผู้ป่วยที่ประสบปัญหาลองโควิดอย่างน้อย 22 ล้านคน โดยมีถึง 7 ล้านคนที่ส่งผลบั่นทอนสมรรถนะในการดำรงชีวิต ส่งผลกระทบทางเศรษฐกิจในระดับบุคคลจากการสูญเสียรายได้จากการทำงาน การสูญเสียเงินออม และค่าใช้จ่ายในการรักษาตนเองมีมูลค่ามากกว่า 3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ
ตามรายงานของไฟแนนเชียลไทม์ส พบว่า ลองโควิดนั้นยังมีผลกระทบต่อระบบแรงงานและเศรษฐกิจใน สหราชอาณาจักร ส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน การเรียน การดูแลครอบครัว และที่สำคัญคือ การทำงาน ซึ่งทำให้เกิดปัญหาการขาดแคลนแรงงานในระบบอย่างมาก

ด้าน สำนักงานสถิติแห่งชาติ (ONS) สหราชอาณาจักร แสดงให้เห็นว่ามีผู้คนประมาณ 1.7 ล้านคนหรือร้อยละ 2.7 ของประชากรทั้งหมด กำลังประสบกับอาการลองโควิดแบบรายงานตนเองหลังจากติดเชื้อมานานกว่าสี่สัปดาห์
โดยทาง สถาบันวิจัยนโยบายสาธารณะ (IPPR) พบว่า จะส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจเพราะทำให้เกิดการสูญเสียในการผลิต มีคนงานมากกว่า 1 ล้านคน ที่หายไปจากแรงงานของสหราชอาณาจักร เมื่อเทียบกับก่อนเกิดโรคระบาด โดยประมาณ 4 แสนคนไม่มีงานทำอีกต่อไปเนื่องจากสุขภาพไม่ดี ตามมาด้วยวิกฤตค่าครองชีพที่รุนแรง ส่วนหนึ่งจากภาวะเงินเฟ้อที่เกิดจากการระบาดใหญ่ และปัญหาการขาดแคลนแรงงานจากสุขภาพที่ย่ำแย่เป็นปัจจัยฉุดรั้งเศรษฐกิจ
นอกจากนี้ ในการรับมือกับลองโควิด ทุกสังคมต้องมีค่าใช้จ่ายในอีกหลายปีข้างหน้า ไม่แตกต่างจากผลกระทบจากการระบาดใหญ่ที่มีต่อเศรษฐกิจและการเงิน ซึ่งทำให้เศรษฐกิจตกต่ำ มีการปิดกิจการและการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน และระดับหนี้พุ่งสูงขึ้นทั่วโลก
ทำอย่างไรให้อยู่ไกลจาก ลองโควิด !?
ในวันที่ยังต้องมีการศึกษาค้นคว้าและเรียนรู้เกี่ยวกับลองโควิดให้มากขึ้น ดังนั้น การป้องกันอาการลองโควิดที่ดีที่สุดก็คือ การป้องกันไม่ให้ติดเชื้อโควิด-19 แม้จะเป็นคำตอบแบบกำปั้นทุบดิน แต่เป็นความจริง ขณะเดียวกันทุกคนควรฉีดวัคซีนป้องกันติดเชื้อไวรัสโควิด-19 เพราะถือเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันการติดเชื้อ และยังช่วยปกป้องคนรอบข้างได้ด้วย
ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มคนที่ได้รับวัคซีนแล้ว และต่อมาติดเชื้อ พบภาวะผลกระทบระยะยาวหรือลองโควิดร้อยละ 5 ขณะที่กลุ่มคนซึ่งไม่ได้รับวัคซีนและติดเชื้อ พบภาวะลองโควิดร้อยละ 11

นอกจากนี้แล้ว การปฏิบัติตนตามมาตรการป้องกันการติดเชื้อโควิด-19 อย่างเคร่งครัด ไม่ว่าจะเป็นการสวมหน้ากากอนามัยเพื่อช่วยป้องกันตนเองและผู้อื่น หลีกเลี่ยงฝูงชนและพื้นที่ในร่มที่มีการระบายอากาศไม่ดี อยู่ห่างจากผู้อื่นที่ไม่ได้ใช้ชีวิตร่วมกัน ล้างมือบ่อย ๆ ด้วยสบู่และน้ำ หรือใช้เจลทำความสะอาดมือ เหล่านี้ยังคงเป็นการป้องกันที่ดีที่สุด
อย่างไรก็ดี โควิด-19 ยังคงเป็นโรคที่ค่อนข้างใหม่และต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อให้ทราบว่า ผู้ป่วยกลุ่มใดที่เสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบระยะยาว และเพื่อให้เข้าใจสาเหตุ รวมทั้งหนทางการรักษา ซึ่งอาการลองโควิดยังไม่มีการรักษาเป็นการเฉพาะ ยังไม่เข้าใจสาเหตุและการก่อตัวของอาการ อย่างไรก็ตาม หากมีความรู้และสามารถเข้าใจกลไกของโรคได้ดีขึ้นก็จะสามารถพัฒนาวิธีการรักษาที่ตรงจุดได้
ผลกระทบระยะยาวต่อสุขภาพคนไทยและวิธีการรับมือหรือป้องกันในเรื่องนี้ ต้องเน้นการดูแลสุขภาพตัวเองให้แข็งแรงมากขึ้น ไม่ให้เสี่ยงต่อการเป็นโรคกลุ่มเสี่ยง คือ โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (กลุ่มโรค NCDs) ผู้ป่วยกลุ่มอาการลองโควิด ควรหมั่นสังเกตอาการ และเฝ้าระวังภาวะลองโควิดของตนเองอยู่เสมอ หากมีอาการแย่ลงควรรีบกลับมาพบแพทย์ เพื่อตรวจหาสาเหตุ และวิธีรักษาต่อไป
แชร์เคล็ดลับดูแลสุขภาพสู้ลองโควิด
นพ.สุวรรณชัย วัฒนายิ่งเจริญชัย อธิบดีกรมอนามัย แนะนำให้ผู้ป่วยที่เพิ่งหายป่วยจากโควิด-19 ควรดูแลสุขภาพร่างกายให้แข็งแรง การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอเหมาะสม และปฏิบัติตามแนวทางดูแลสุขภาพ ต่อไปนี้

พัฒนากล้ามเนื้อที่ช่วยในการหายใจ ด้วยการฝึกหายใจเข้าและออก ซึ่งจะช่วยเพิ่มความสามารถในการหายใจให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ลดอาการเหนื่อย หายใจลำบาก ช่วยขับเสมหะ และป้องกันการเกิดภาวะปอดแฟบ
ออกกำลังกายแบบแอโรบิก หรือคาร์ดิโอ เช่น เดินเร็ว ย่ำเท้าอยู่กับที่ เต้นแอโรบิก ฯลฯ วันละ 30 – 60 นาที 3 – 5 วันต่อสัปดาห์ เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของระบบหายใจ การไหลเวียนของเลือด การทำงานของหัวใจและปอด ทำให้ไม่เหนื่อยง่าย
ยืดเหยียดกล้ามเนื้อบริเวณกล้ามเนื้อหลังส่วนบนสะบักและลำตัวด้านข้าง เพราะเป็นกลุ่มกล้ามเนื้อที่ช่วยขยายกระบังลมและซี่โครง ทำให้หายใจได้ดีขึ้น เพื่อให้ปอดแข็งแรง ควรทำเป็นประจำเพื่อฟื้นฟูร่างกายและสร้างสุขภาพที่ดี
รับประทานอาหารที่ดีมีประโยชน์ครบ 5 หมู่ ปรุงสุก สะอาด เน้นอาหารย่อยง่าย เนื่องจากอาจมีความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร และหากมีอาการเบื่ออาหาร ควรแบ่งอาหารเป็นมื้อย่อย ๆ หลาย ๆ มื้อ เพื่อรักษาระดับน้ำตาลในเลือดให้คงที่ตลอดวัน ไม่ให้ร่างกายอ่อนล้า อ่อนเพลีย

เลือกรับประทานโปรตีน เช่น เนื้อสัตว์ ไข่ นม เนยแข็ง ถั่ว เต้าหู้ ฯลฯ อาหารที่มีจุลินทรีย์สุขภาพหรือโพรไบโอติกส์ เช่น โยเกิร์ตหรือนมเปรี้ยว โดยเฉพาะชนิดน้ำตาลน้อย กินร่วมกับอาหารใยอาหารสูง เช่น ธัญพืช ถั่ว กล้วย เป็นต้น ซึ่งจะช่วยเรื่องระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย หลีกเลี่ยงอาหารประเภทอาหารสำเร็จรูป อาหารแช่แข็ง อาหารหมักดอง อาหารปิ้งย่าง ของทอด ของมัน หรืออาหารรสจัด ย่อยยาก รวมทั้งควรงดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพราะมีผลทำให้ภูมิคุ้มกันในร่างกายลดต่ำลง
รับประทานอาหารที่มีวิตามินและแร่ธาตุที่ช่วยให้ร่างกายฟื้นฟู แข็งแรง และสร้างภูมิคุ้มกัน รวมถึงวิตามินซีจากผักและผลไม้สด วิตามินเอ เช่น เครื่องในสัตว์ ไข่แดง นม ผลิตภัณฑ์จากนม ผักใบเขียวเข้ม ผักและผลไม้สีเหลืองและสีส้ม วิตามินดี จากปลา เห็ด ไข่แดง เป็นต้น วิตามินอี จาก ไข่ ผัก ถั่วต่าง ๆ แร่ธาตุสังกะสี ในเนื้อสัตว์ เครื่องใน ตับ หอยนางรม ข้าวกล้อง เป็นต้น
รู้ทัน 10 ความจริง ชี้ชัดอาการลองโควิดและวิธีป้องกัน
และล่าสุด ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้โพสต์ข้อมูลจากงานวิจัยและพัฒนาเชิงรุก ชี้ให้เห็นถึงผลกระทบลองโควิด ของศูนย์วิทยาศาสตร์สุขภาพโรคอุบัติใหม่คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช) ว่า ‘ลองโควิด’ เป็นกลุ่มอาการที่เกิดขึ้นหลังจากที่การติดเชื้อได้จบสิ้น (เชื้อไม่พบแล้ว) โดยมี 10 ความจริงที่ทุกคนควรรู้ และนำไปปรับใช้ ดังนี้

อาการของลองโควิด ไม่ขึ้นอยู่กับความหนักเบาของอาการที่เป็นตอนแรก
เกิดได้ทุกอายุ ได้ทุกเพศ แต่แนวโน้มในต่างประเทศ อาจเจอในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย อายุ 18 ถึง 30 ปี และทุกอายุที่สูบบุหรี่ อ้วน และแน่นอนมีโรคประจำตัวต่างๆ
เกิดอาการได้ตั้งแต่หัวจรดเท้า หลายระบบหรืออวัยวะพร้อมกัน และทางความรู้สึกทางเพศลด หรือหายไป ทั้งชาย หญิง และประจำเดือนผิดปกติ ร่วมเพศมีอาการเจ็บปวด
เป็นอาการเดิมขณะติดเชื้อ ที่สามารถทอดยาวนานกว่าสามเดือน หรือ อาการที่เกิดขึ้นเป็นอาการใหม่
กลุ่มอาการเป็นลักษณะที่เรารู้จักกันดีมานานแล้ว เกือบ 80-90 ปีในรูปของ chronic fatique syndrome หรือ Myalgia encephalomyelitis ในไวรัสต่างๆ แต่โควิดเกิดได้รุนแรง และยาวนานกว่าไวรัสตัวอื่นๆมาก

กลุ่มอาการทางสมองและจิตอารมณ์พบได้ 30% หรือมากกว่า และส่งผลทำให้เฉื่อยชา คิดช้า ความจำสั้น สมองเสื่อม และอารมณ์แปรปรวน โดยเฉพาะคนที่เป็นอยู่แล้วหรือกำลังจะเป็น โรคสมองเสื่อม เช่น อัลไซเมอร์ หรือพาร์กินสัน
หลักในการบำบัด ต้องทำการยับยั้งการอักเสบ โดยคำนึงถึงผลข้างเคียงของยาที่ใช้รักษาด้วย และยังต้องประกอบด้วยการหลีกเลี่ยงที่จะทำให้มีการกระตุ้นการอักเสบในร่างกายเพิ่มขึ้น ได้แก่ หลีกเลี่ยงอาหารร้อนแรงที่ทำให้เกิดการอักเสบ เช่น เนื้อแดง ระวังพืชผักผลไม้ที่ปนเปื้อนด้วยสารเคมีฆ่าหญ้าฆ่าแมลง รวมกระทั่งถึงมลพิษพีเอ็ม 2.5 เป็นต้น
จากปรากฏการณ์นี้อาจเป็นเครื่องเตือนใจว่า ไม่ควรปล่อยตัวให้ติด เพราะอาจเคราะห์ร้ายระยะยาว และยิ่งติดซ้ำ ลองโควิดจะยิ่งรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ
วิธีที่ “อาจ” ป้องกัน การเกิดลองโควิด ได้คือการให้การรักษาเร็วที่สุดเมื่อรู้ว่าติด เพื่อให้ระยะของการติดเชื้อสั้นที่สุด
ตากแดด เดินหมื่นก้าว อบร้อน เข้าใกล้มังสวิรัติ ลดแป้งและท่องไว้ว่าเพียงขยันเท่านั้น ไม่เสียสตางค์ ลดการอักเสบ อัตโนมัติ กินผักผลไม้กากไยให้มาก เท่านี้เอง
อย่าลืมบังคับให้ร่างกายถูกแดดเช้า หรือ บ่าย เย็น และอากาศร้อน อาบน้ำร้อน ซึ่งมีหลักฐานแล้วว่าสามารถลด mitochondrial stress ลดอนุมูลอิสระ จนเพิ่ม innate immunity เดินวันละ 10,000 ก้าว และถึงเวลาแล้วที่ต้องสร้างความแข็งแกร่งทุกระบบของภูมิคุ้มกัน ต่อสู้ การติดเชื้อ เพราะวัคซีนตามไวรัสไม่ทัน และแม้พลาดท่า ติดแล้ว มีลองโควิด ก็เอาอยู่
ที่มา : บทความ เรื่อง “‘ลองโควิด’ สึนามิลูกต่อมา ฉุดเศรษฐกิจและกระทบการใช้ชีวิต” จากเว็บไซต์ resourcecenter.thaihealth.or.th
รู้เท่าทันหลากหลายข้อมูลเพื่อดูแลสุขภาพในยุคนี้
‘ไข้เลือดออก 2022’ มฤตยูเงียบที่ยังคงคร่าชีวิตคนไทย ต้องรู้ทันก่อนซ้ำเติมวิกฤตโควิดให้แย่กว่าเดิม











