เมืองแห่งอนาคต ต้องโตอย่างมีคุณภาพด้วย TOD

เห็นได้ชัดเจนว่าปัจจุบัน มหานครหลายแห่งทั่วโลกกำลังพัฒนาเร็วกว่าที่แผนที่วางไว้ตั้งแต่แรก เป็นผลให้ถนนแคบเกินไปและที่จอดรถไม่เพียงพอ และก่อเกิดปัญหามลพิษต่างๆ ตามมามากมาย ทั้งฝุ่นและควันพิษ รวมถึงมลภาวะทางเสียง การจราจรติดขัดและการเดินทางทางไกลกินพลังงานและเป็นอันตรายต่อสุขภาพของประชาชน ทางออกที่พึงทำคือการขับเคลื่อนเมืองแห่งอนาคตให้เติบโตอย่างมีระบบและมีแบบแผนด้วย TOD หรือ Transit Oriented Development


อย่างที่ทราบกันดีว่าเมืองสมัยใหม่ประสบปัญหามากมาย ไม่ว่าจะเป็นการจราจรติดขัด การเดินทางที่ต้องใช้เวลานานจากที่อยู่อาศัยและที่ทำงานที่อยู่ไกลกัน สภาพแวดล้อมในเมืองที่มีมลพิษ ชุมชนที่ห่างไกลผู้คน และอื่นๆ การออกแบบเมืองและการวางผังเมืองในอดีตไม่ได้มองการณ์ไกลในการเตรียมเมืองให้พร้อมรับมือกับสารพันปัญหาเหล่านี้ ไหนจะความไม่แน่นอนต่างๆ ที่รออยู่ในอนาคตข้างหน้า
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
ทั้งนี้ Transit Oriented Development (TOD) เป็นหนึ่งในแนวคิดในการพัฒนาเมือง และชุมชนเมืองควบคู่ไปกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนส่ง โดยเน้นการพัฒนาพื้นที่บริเวณรอบสถานีขนส่งสาธารณะที่เป็นศูนย์กลางเชื่อมต่อการเดินทางประเภทต่างๆ มีการกำหนดรูปแบบการใช้ที่ดินให้เกิดประโยชน์สูงสุด เพื่อสร้างชุมชนรอบสถานีให้เป็นชุมชนคุณภาพในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นชุมชนที่น่าอยู่อาศัย น่าใช้ชีวิต น่าลงทุนทำธุรกิจ TOD ยังมีวัตถุประสงค์ เพื่อส่งเสริมให้เกิดกิจกรรมการเดินทาง ทั้งเข้า-ออกพื้นที่ด้วยระบบขนส่งสาธารณะที่มีประสิทธิภาพ และส่งเสริมการเดินทางในพื้นที่ด้วยการเดินทางด้วยเท้า และรถจักรยาน
TOD ได้รับการหมายมั่นปั้นมือว่าจะเป็นทางออกของปัญหาเมืองในปัจจุบันที่จะนำพาไปสู่เมืองแห่งอนาคตที่ส่งเสริมคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน
Transit-Oriented Development หรือ TOD หมายถึงการพัฒนาพื้นที่รอบขนส่งมวลชน กำลังเป็นหัวข้อและทิศทางการพัฒนาโครงสร้างเมืองในฝันมากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อออกแบบพื้นที่ในเมืองใหม่ หากดำเนินการได้ดี จะเป็นหนทางสู่การพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืนและมีประสิทธิภาพ TOD ในอุดมคติจะจัดพื้นที่ที่อยู่อาศัย พื้นที่เชิงพาณิชย์ สันทนาการ พื้นที่การศึกษา และอื่นๆ ที่จำเป็นสำหรับชีวิตประจำวันรอบๆ ทางผ่านหรือเส้นทางที่สำคัญ

โตเกียว
สถานีชิบูย่า โตเกียว
ธนาคารโลกชี้ว่า TOD เป็นกลยุทธ์การวางแผนและการออกแบบที่ประกอบด้วยการส่งเสริมการพัฒนาเมืองที่มีขนาดกะทัดรัด ให้มีการใช้งานแบบผสมผสาน เป็นมิตรกับคนเดินเท้าและจักรยาน รวมถึงบูรณาการอย่างใกล้ชิดกับระบบขนส่งมวลชนด้วยการจัดกลุ่มที่ทำงาน ที่อยู่อาศัย บริการ และสิ่งอำนวยความสะดวก รอบสถานีขนส่งมวลชน
TOD ไม่เพียงแต่สร้างคอมเพล็กซ์ที่เข้าถึงฮับการขนส่งได้ทันที เลย์เอาต์แนวนอนและแนวตั้งของพื้นที่ใช้งานต้องอิงตามระบบขนส่ง เพื่อให้เข้าถึงฟังก์ชันของระบบขนส่งสาธารณะทั้งหมดได้โดยง่ายด้วยการเดินหรือขี่จักรยาน
ในท้ายที่สุด การเดินทางในแต่ละวันควรอยู่ในกรอบเวลาที่เหมาะสมโดยไม่ต้องใช้ยานพาหนะส่วนตัว ด้วยการใช้ระบบขนส่งสาธารณะให้เกิดประโยชน์สูงสุดแทนรถยนต์
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
เป้าหมายของ TOD คือ ความยั่งยืน เน้นการแก้ปัญหาสภาพแวดล้อมในเมืองให้มีมลพิษลดลง โดยคำนึงถึงคนเดินเท้าเป็นศูนย์กลาง
กรณีศึกษา TOD ที่คลาสสิกและน่าสนใจคือ “ชิบูย่า ฮิคาริเอะ” ที่กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น
เนื่องจากโตเกียวมีประชากรหนาแน่นมากและมีระบบขนส่งมวลชนที่ซับซ้อน หลายปีที่ผ่านมา มหานครแห่งนี้ได้พัฒนาโครงการอาคารสูงระฟ้าที่เน้นการขนส่งและการเดินทางที่สะดวกสบาย ภายใต้ชื่อ “ชิบูย่า ฮิคาริเอะ” ในย่านที่พลุกพล่านที่สุดแห่งหนึ่งของโตเกียวอย่างชิบูย่า
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ ที่ซับซ้อนแห่งนี้ สร้างเสร็จในปี 2555 ตั้งอยู่ติดกับศูนย์กลางการคมนาคมขนส่งของชิบูย่า โดยอยู่ที่ทางออกทิศตะวันออกของสถานีชิบูย่า ซึ่งเป็นเทอร์มินอลที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่ง มีรถไฟ/รถไฟใต้ดิน 9 สายวิ่งเข้ามาจอดในอาคารที่สูง 34 ชั้น เหนือพื้นดิน และมีชั้นใต้ดิน 4 ชั้น ขณะที่นอกคอมเพล็กซ์แห่งนี้ มีศูนย์การค้าหลายแห่งอยู่ห่างออกไปเพียงไม่กี่นาที และมีสถานีรถไฟอีกประมาณ 10 สถานี ภายในระยะทาง 1 ไมล์ (ราว 1.6 กิโลเมตร)
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ
10 ชั้นแรกเมื่อนับจากด้านล่าง ยังเป็นศูนย์การค้าที่คลาคล่ำไปด้วยร้านอาหารและร้านกาแฟต่างๆ มากมาย ด้านบนสุดของแหล่งช้อปปิ้งและรับประทานอาหารแห่งนี้ คือพื้นที่กิจกรรม โรงละคร และสำนักงาน แม้ว่าจะไม่รองรับที่พักอาศัย แต่ระบบขนส่งสาธารณะที่เชื่อมโยงกันเป็นใยแมงมุมสามารถพาผู้คนไปยังย่านที่พักอาศัยนอกศูนย์กลางเมืองได้ภายในระยะเวลาเพียงครึ่งชั่วโมงเท่านั้น
ชิบูย่า ฮิคาริเอะ จึงเชื่อมต่อเมืองและความมีชีวิตชีวาของผู้คนได้อย่างลงตัว ดังนั้นหากมหานครแห่งใด หรือแม้แต่เมืองรองต้องการจะเติบโตเป็นเมืองแห่งอนาคต ควรใช้แนวคิดการออกแบบสถานที่ใหม่ในใจกลางเมืองที่อิ่มตัวอยู่แล้ว เช่นเดียวกับโครงการนี้ของชิบูย่า เพราะการเปลี่ยนแปลงสิ่งอำนวยความสะดวกที่มีอยู่มีความสำคัญมากกว่าการพยายามรวมฟังก์ชันต่างๆ ให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
จากการที่ TOD อาศัยระบบขนส่งสาธารณะที่สะดวกสบาย การใช้ที่ดินที่หลากหลาย และเอื้ออำนวยต่อรูปแบบการชีวิตในระยะทางที่เดินได้ ดูเหมือนจะเป็นวิธีแก้ปัญหาสามารถนำไปสู่โครงสร้างเมืองที่ยั่งยืนได้
รีบทำ ก่อนที่จะสายเกินไป

ที่มา : The Future of Cities Should be Transit-Oriented