แผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน และแผนผังการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและระบบสาธารณูปโภค เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2562 หรือรวมเรียกว่า แผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน อีอีซี ประกอบด้วย แผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน และแผนผังการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและระบบสาธารณูปโภค ซึ่งมีทั้งหมด 8 ระบบ ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 9 ธันวาคม 2562 มีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2562 ซึ่งเป็นการดำเนินการ ตาม พ.ร.บ. เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561 ที่กำหนดให้สำนักงานคณะกรรมการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.) ร่วมกับกรมโยธาธิการและผังเมือง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ดำเนินการจัดทำแผนผัง EEC ให้เป็นไปตามหลักวิชาการผังเมือง
โดยกระบวนการจัดทำแผนผัง EEC ได้มีการศึกษาวิเคราะห์ นโยบายการพัฒนาพื้นที่ของ EEC ทบทวนผังเมืองรวมเดิมในพื้นที่ 3 จังหวัด เพื่อใช้เป็นกรอบในการจัดทำ และจะต้องให้สอดคล้องกับ การพัฒนาเมือง ส่งเสริมให้เป็นเมืองที่อยู่อาศัย เมืองอุตสาหกรรม รองรับกลุ่มคนเข้าพื้นที่ในระยะยาว และที่สำคัญต้องรับฟังความเห็นจากทุกภาคส่วน
ทั้งนี้หลังจาก แผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน อีอีซี ประกาศบังคับใช้แล้ว ได้มีการยกเลิกผังเมืองรวมที่บังคับใช้พื้นที่ทั้ง 3 จังหวัด ซึ่งเป็นผลของกฎหมายที่กำหนดไว้ชัดเจนตามมาตรา 32 แห่ง พ.ร.บ. EEC และให้เร่งจัดทำผังเมืองรวมขึ้นใหม่ในพื้นที่ 3 จังหวัด ให้สอดคล้องกับแผนผัง EEC จำนวน 30 อำเภอ (ครอบคลุมพื้นที่ทั้งอำเภอ)
สำหรับขั้นตอนดำเนินการจะเป็นไปตามพระราชบัญญัติการผังเมือง ฉบับใหม่ พ.ศ. 2562 ซึ่งมีวัตถุประสงค์ในการพัฒนาพื้นที่ EEC โดยส่งเสริมการพัฒนากิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ทันสมัยและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม สะสมฐานเทคโนโลยี เพิ่มศักยภาพโครงสร้างพื้นฐานและระบบสาธารณูปโภคให้เชื่อมโยงอย่างเป็นระบบสมบูรณ์ ประชาชนสามารถเข้าถึงได้สะดวก

อีกทั้งยังส่งเสริม พัฒนาเมืองให้น่าอยู่และมีความทันสมัยระดับนานาชาติที่เหมาะสมต่อการอยู่อาศัย ยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน เสริมสร้างบทบาทของประเทศไทยในฐานะประตูของภูมิภาคเอเชียในบริบทโลก โดยมีขั้นตอนหลักในการวางและจัดทำผังเมืองกรณีดำเนินการโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวนทั้งสิ้น 8 ขั้นตอน ได้แก่
ขั้นตอนที่ 1 สำรวจ กำหนดเขตผัง วิเคราะห์และจัดทำร่างผังเมืองรวม (โดยแจ้งกรมโยธาธิการและผังเมืองให้ทราบก่อนวางและจัดทำผังเมือง)
ขั้นตอนที่ 2 ประชุมคณะกรรมการที่ปรึกษาผังเมืองรวม
ขั้นตอนที่ 3 ประชุมรับฟังความคิดเห็นของประชาชน
ขั้นตอนที่ 4 ประชุมความเห็นกรมโยธาธิการและผังเมือง
ขั้นตอนที่ 5 ประชุมคณะกรรมการผังเมืองจังหวัด
ขั้นตอนที่ 6 ปิดประกาศพร้อมข้อกำหนด 90 วัน
ขั้นตอนที่ 7 รวบรวม ตรวจสอบ และพิจารณาคำร้อง และแจ้งผลการพิจารณาคำร้อง
ขั้นตอนที่ 8 ออกข้อบัญญัติท้องถิ่น และประกาศในราชกิจจานุเบกษา รวมระยะเวลาในการดำเนินงานทั้งสิ้นประมาณ 72 ถึง 82 สัปดาห์
เป็นที่ทราบกันแล้วว่าประโยชน์จากการมีแผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน อีอีซี จะช่วยให้เกิดการจัดระเบียบการใช้ประโยชน์ที่ดินให้เหมาะสมตามศักยภาพของพื้นที่ รักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ประชาชนเข้าถึงการบริการสาธารณูปโภค – สาธารณูปการได้อย่างสะดวก ประชาชนอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดี มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และ หน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตลอดจนภาคเอกชน สามารถวางแผนการพัฒนาและการลงทุนได้ชัดเจน ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจในพื้นที่

อีกทั้งเป็นการทำจัดทำแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ ครอบคลุมพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญของประเทศ จำนวน 3 จังหวัด EEC คือ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง พื้นที่รวม 8.29 ล้านไร่ และรองรับจำนวนประชากรกว่า 6 ล้านคน ในอีก 20 ปีข้างหน้า พ.ศ. 2580 เพื่อยกระดับการพัฒนาประเทศไปสู่ยุคไทยแลนด์ 4.0 ส่งเสริมอุตสาหกรรมเป้าหมายเพื่อเป็นการยกระดับอุตสาหกรรม เป็นศูนย์กลางการคมนาคมขนส่งโลจิสติกส์ และเน้นการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานที่ทันสมัย ส่งเสริมการลงทุนและการท่องเที่ยว เพื่อเพิ่มความสามารถในการแข่งขันและทำให้เศรษฐกิจของไทยเติบโตได้ในระยะยาวและเป็นเขตเศรษฐกิจชั้นนำของอาเซียน เชื่อมโยงทั้งการพัฒนาภายในประเทศและประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งถือว่าเป็นต้นแบบในการเตรียมพื้นที่เพื่อรองรับนโยบายการพัฒนาพื้นที่ของรัฐ อย่างมีระเบียบเหมาะสมตามศักยภาพของพื้นที่ ที่คำนึงถึงการรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และประชาชนสามารถเข้าถึงการบริการสาธารณูปโภค – สาธารณูปการ และอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดี มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น รวมทั้งหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตลอดจนภาคเอกชน สามารถวางแผนการพัฒนาและการลงทุนได้ชัดเจน

แผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน อีอีซี ประกอบด้วย แผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน และแผนผังการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและระบบสาธารณูปโภค ครอบคลุม 8 ระบบ โดยแผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน อีอีซี กำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดิน ออกเป็น 4 กลุ่มหลัก 11 ประเภท ดังนี้
1. กลุ่มพื้นที่พัฒนาเมืองและชุมชน มีพื้นที่จากเดิม 817,971 ไร่ เพิ่มขึ้นเป็น 1,096,979 ไร่(เพิ่มขึ้น 3.36%)
2. กลุ่มพื้นที่พัฒนาอุตสาหกรรม มีพื้นที่จากเดิม 259,769 ไร่ เพิ่มขึ้นเป็น 424,853 ไร่ (เพิ่มขึ้น 1.99%)
3. กลุ่มพื้นที่พัฒนาเกษตรกรรม พื้นที่เดิม 5,524,574 ไร่ ลดลงเหลือ 4,850,831 ไร่ (ลดลง 8.13%) เนื่องจากได้กำหนดไว้เป็นพื้นที่รองรับการพัฒนาเมือง อุตสาหกรรม และส่วนหนึ่งถูกกำหนดเป็นพื้นที่โล่ง เพื่อการรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม ที่ได้กำหนดไว้บริเวณรอบอ่างเก็บน้ำ ริมแม่น้ำ และคลองที่สำคัญ ซึ่งสามารถทำเกษตรกรรมได้
4. กลุ่มพื้นที่อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พื้นที่เดิม 1,435,526 ไร่ เพิ่มขึ้นเป็น 1,678,753 ไร่ (เพิ่มขึ้น 2.93%)
ทั้งนี้ตลอดระยะเวลา เกือบ 3 ปี หลังประกาศใช้เรื่องแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดินใน อีอีซี พบว่า สัดส่วนการใช้ประโยชน์ในที่ดินในแผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดิน อีอีซี ในแต่ละกลุ่มยังคงมีสัดส่วนเท่าเดิม ถึงแม้จะมีการประกาศเขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษ เพิ่มเติม เนื่องจากเป็นการใช้ที่ดินยังอยู่ในกลุ่มเดิม ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงประสิทธิภาพของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการบริหารจัดการพื้นที่ให้เป็นไปอย่างมีบระเบียบ
สำหรับความคืบหน้าในการจัดทำผังเมืองรวมระดับอำเภอทั้ง 30 อำเภอ ณ เดือนกันยายน 2565 มีดังนี้ การวางผังเมืองรวมเมือง และชุมชน (อำเภอ) ขั้นตอนที่ 4 จำนวน 6 ผัง ประกอบด้วย จังหวัดชลบุรี 3 ผังได้แก่ผังเมืองรวมชุมชนบ้านบึง ชุมชนหนองใหญ่ และผังเมืองรวมเมืองศรีราชา จังหวัดระยอง 3 ผังได้แก่ผังเมืองรวมชุมขนวังจันทน์ ชุมชนนิคมพัฒนา และชุมชนแกลง ขั้นตอนที่ 3 จำนวน 5 ผัง ประกอบด้วยจังหวัดฉะเชิงเทรา 2 ผัง ได้แก่ ผังเมืองรวมชุมชนบ้านโพธิ์ ชุมชนบางปะกง จังหวัดชลบุรี 3 ผังได้แก่ผังเมืองรวมชุมชนเกาะสีชัง และผังเมืองรวมเมืองสัตหีบ เมืองบางละมุง ขั้นตอนที่ 2 จำนวน 2 ผัง คือจังหวัดฉะเชิงเทรา 2 ผัง ได้แก่ผังเมืองรวมชุมชนบางน้ำเปรียว ชุมชนพนมสารคาม ขั้นตอนที่ 1 จำนวน 17 ผัง ประกอบด้วย จังหวัดฉะเชิงเทรา 7 ผังได้แก่ผังเมืองรวมชุมชนคลองเขื่อน ชุมชนแปลงยาว ชุมชนบางคล้า ชุมชนราชสาส์น ชุมชนสนามชัยเขต ชุมขนท่าตะเกียบ และผังเมืองรวมเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดชลบุรี 5 ผังได้แก่ผังเมืองรวมชุมชนเกาะจันทร์ ชุมชนบ่อทอง ชุมชนพานทอง และผังเมืองรวมเมืองชลบุรี เมืองพนัสนิคม จังหวัดระยอง 5 ผังได้แก่ผังเมืองรวมชุมชนบ้านค่าย ชุมชนปลวกแดง ชุมชนเขาชะเมา และผังเมืองรวมเมืองระยอง เมืองบ้านฉาง

บทความ โดย ทัศนีย์ เกียรติภัทราภรณ์
อัปเดตการพัฒนาในพื้นที่ EEC ด้วยยุทธศาสตร์ตอบสนองหลากหลายมิติ
เจาะลึกการพัฒนา เขตเศรษฐกิจพิเศษ ในไทย กุญแจสำคัญขับเคลื่อนเศรษฐกิจชาติได้ครบทุกมิติ











