จากการรายงานสถิติล่าสุดของปริมาณ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ของไทย โดย กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พบว่าในปี 2564 มีปริมาณขยะซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและขยะอิเล็กทรอนิกส์ 435,187 ตัน (คิดเป็นร้อยละ 65 ของของเสียอันตรายทั้งหมด) และมีการกำจัดอย่างถูกต้องเพียงร้อยละ 20 ส่วนที่เหลือถูกนำไปกองรวมกับขยะมูลฝอยอื่นๆ เพื่อรอการฝังกลบ หรือมีบางส่วนถูกกระจายไปยังร้านรับซื้อของเก่า
โดย ขยะอิเล็กทรอนิกส์ หรือ E-Waste (Electronic Waste) ในที่นี้ หมายถึง ซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ชนิดต่างๆ ที่หมดอายุการใช้งาน ล้าสมัย หรือที่ผู้บริโภคไม่ต้องการใช้งานแล้ว และถูกทิ้งเป็นขยะ ซึ่งชิ้นส่วนหลายชิ้นไม่สามารถย่อยสลายตามธรรมชาติได้ และมีสารประกอบที่เป็นพิษ
ดังนั้น การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่เหมาะสม ย่อมจะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพอนามัย โดยสารอันตรายจากขยะอิเล็กทรอนิกส์ เช่น โลหะหนัก เมื่อนำไปฝังกลบสารเคมีจะปนเปื้อนในดิน แหล่งน้ำผิวดิน และแหล่งน้ำใต้ดิน สารพิษจะเข้าสู่ระบบนิเวศและห่วงโซ่อาหาร ซึ่งก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพอนามัย โดยเฉพาะความเป็นพิษของตะกั่ว จะมีผลทำลายระบบประสาท ระบบโลหิต การทำงานของไต ระบบสืบพันธุ์ เป็นต้น

ขณะเดียวกัน ถ้านำไปเผาก็จะเกิดกลิ่นเหม็น และเกิดสารมลพิษทางอากาศต่างๆ ได้แก่ ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ คาร์บอนมอนอกไซด์ สารไดออกซิน และฟิวแรน ซึ่งเป็นสารก่อมะเร็งอีกด้วย
และยิ่งในยุคที่ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและพัฒนาอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างรวดเร็ว ทำให้มีเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ใหม่ๆ เกิดขึ้นมากมาย ระยะเวลาในการใช้งานของผู้บริโภคจึงใช้ในช่วงเวลาสั้นๆ แล้วเปลี่ยนเครื่องใหม่ ซึ่งทำให้เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ถูกทิ้งมีปริมาณเพิ่มสูงขึ้นทุกปีๆ
กอปรกับประเทศไทยยังไม่มีการบริหารจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ถูกต้องและมีประสิทธิภาพ รวมถึงประชาชนส่วนใหญ่ยังไม่มีความเข้าใจว่าขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นของเสียอันตรายที่ต้องมีการจัดการอย่างถูกวิธี และได้ทิ้งรวมกับขยะทั่วไป จึงทำให้ “ขยะอิเล็กทรอนิกส์ หรือ E-Waste” เป็นขยะใกล้ตัวที่รอการแก้ไขและได้รับการบริหารจัดการอย่างถูกต้อง
ด้วยความตระหนักถึงการมีส่วนร่วมในการลดปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ หรือ E-Waste AIS จึงมุ่งพัฒนา Ecosystem ในการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ ตั้งแต่การสร้างองค์ความรู้ให้ตระหนักถึงปัญหา สร้างการมีส่วนร่วมกับทุกภาคส่วน สร้างกระบวนการจัดเก็บและรีไซเคิลแบบ Zero Landfill ตามมาตรฐานสากล ภายใต้ภารกิจ “คนไทยไร้ E-Waste” ซึ่งที่ผ่านมาทาง AIS ได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง
สานต่อความสำเร็จจากโครงการ “คนไทย ไร้ E-Waste” สู่การเพิ่มประสิทธิภาพให้การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ของไทยตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
ย้อนเวลาไปในปี 2019 AIS ได้เปิดตัว โครงการ “คนไทย ไร้ E-Waste” ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่แสดงถึงความตั้งใจของ AIS ที่จะมอบองค์ความรู้ให้คนไทยได้เห็นถึงผลกระทบจากการทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์ถูกวิธี โดยลักษณะการทำงานที่ผ่านมาจะทำในรูปแบบของการร่วมมือกับพันธมิตรทุกภาคส่วนทั้งภาครัฐ และภาคเอกชนในการสร้างความตระหนักรู้ในการทิ้งขยะ และเปิดจุดบริการฝากทิ้ง หรือ Drop point ทั่วประเทศ ซึ่งสามารถรวบรวมขยะอิเล็กทรอนิกส์จำนวนมากให้เข้าสู่การกำจัดอย่างถูกวิธีผ่านการจัดกิจกรรมต่างๆ สร้างรากฐานสิ่งแวดล้อมที่ดีและสร้างการเติบโตอย่างยั่งยืน ยกตัวอย่างเช่น
ในวันที่ 14 ตุลาคม 2564 (International E-Waste Day 2021) AIS ได้สร้างความตระหนักรู้ผ่าน การสื่อสาร กิจกรรม และโครงการต่างๆ ทำให้สามารถเก็บ E-Waste เข้าสู่กระบวนการจัดการที่ถูกต้องได้แล้วกว่า 223,807 ชิ้น ซึ่งสามารถดูดซับปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ถึง 2,238,070 กิโลกรัมคาร์บอนสมมูลย์ เทียบเท่ากับต้นไม้ขนาดใหญ่ 248,674 ต้น
ในวัน Earth Day 22 เมษายน 2565 AIS ได้จับมือ 5 หน่วยงาน ขยายจุดรับทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์ ครอบคลุมทุกไลฟ์สไตล์ พร้อมขยายความร่วมมือกับ ลาซาด้า แพลตฟอร์มช้อปปิ้งออนไลน์ชั้นนำ จัดกิจกรรม “ทิ้งรับ Code” เพื่อเชิญชวนคนไทยมาทิ้งขยะ E-Waste ผ่านจุดรับทิ้งเอไอเอสช้อปทุกสาขา โดยทุกการทิ้ง 1 ชิ้น จะได้รับ Code ส่วนลดไปใช้จ่ายซื้อสินค้าได้ผ่านร้านค้าบน ลาซาด้า
เอไอเอส กับ ไปรษณีย์ไทย นำเสนอแคมเปญดีๆภายใต้ โครงการ “ฝากทิ้ง E-Waste กับพี่ไปรษณีย์” ช่วยให้คนไทยทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) ได้สะดวกขึ้น โดยมารับถึงหน้าบ้านเลย และไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย
เอไอเอสจับมือกับพาร์ทเนอร์อย่าง TOYOTA และ บริษัท เวสท์ แมเนจเม้นท์ สยาม จำกัด ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการขยะทุกประเภทด้วยเทคโนโลยีระดับโลก เสริมขีดความสามารถในการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ ที่รับจากประชาชนมาเข้าสู่กระบวนการจัดการ รีไซเคิลแบบ Zero Landfill อย่างถูกต้อง สอดคล้องกับมาตรฐานสากล

เปิดตัว ‘E-Waste+’ แพลตฟอร์มจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ ด้วยเทคโนโลยี บล็อกเชน เป็นแห่งแรกใน SEA ผลผลิตจากความมุ่งมั่นร่วมลด E-waste ให้สังคมไทย
ต่อมา สายชล ทรัพย์มากอุดม หัวหน้าฝ่ายงานประชาสัมพันธ์ AIS ให้ข้อมูลภาพกว้างเพิ่มเติมว่าทำไม AIS จึงเข้ามามีบทบาทในการร่วมลดปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ หรือ E-Waste อย่างจริงจังและต่อเนื่อง กล่าวว่า
“จากการที่ AIS เป็นผู้นำด้าน Digital life service provider เพราะฉะนั้นเราจึงมุ่งมั่นทำธุรกิจบนหลักการที่ให้ความสำคัญกับเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะในเรื่องของสิ่งแวดล้อม ซึ่งเวลาที่ AIS พูดถึงบทบาทในด้านสิ่งแวดล้อม เราให้ความสำคัญกับ 2 เรื่อง”
“เรื่องแรก คือ การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในการทำธุรกิจของเรา การส่งเสริมการใช้พลังงานหมุนเวียน อย่างที่ผ่านมา AIS ได้ปรับเอาเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาให้บริการ เช่น E-bill คือ การลดการใช้ใบแจ้งหนี้ที่เป็นกระดาษและใช้ใบแจ้งหนี้อิเล็กทรอนิกส์แทน โดยส่งเสริมให้ลูกค้าไปใช้บริการบน My AIS Application เพื่อช่วยลดปริมาณขยะใบแจ้งหนี้ และลดการเดินทางของลูกค้าที่จะต้องเข้าไปที่ช้อปของ AIS ซึ่งเท่ากับเป็นการช่วยลดการใช้รถยนต์ในการเดินทางมาที่ช้อป ลดปริมาณการใช้น้ำมัน และในที่สุดก็เป็นการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก นั่นเอง”
“และอีกเรื่องหนึ่ง ที่ AIS ดำเนินการอย่างต่อเนื่องเพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดี นั่นคือ ความมุ่งมั่นที่จะลดขยะจากกระบวนการให้บริการของเรา ซึ่งมีภารกิจสำคัญ คือ การสร้างการรับรู้และตระหนักถึงโทษภัยของขยะ E-Waste ในขณะเดียวกันก็เข้าไปเป็นส่วนหนึ่งในการขับเคลื่อนการจัดเก็บและทำลาย E-Waste อย่างถูกวิธี ทั้งการทำงานร่วมกับพาร์ทเนอร์ตั้งจุดรับทิ้งและนำไปเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล และนี่เป็นเหตุผลสำคัญให้เราคิกออฟโครงการ คนไทย ไร้ E-waste ตั้งแต่ปี 2019”

“แต่จากการดำเนินโครงการอย่างต่อเนื่อง ทำให้เราเห็นว่าแค่การให้ความรู้ สร้างความตระหนัก ไม่เพียงพอต่อการลดปริมาณ E-waste อย่างเป็นรูปธรรมได้ นี่จึงเป็นที่มาให้ AIS ตั้งใจขับเคลื่อนในเรื่องของการลด E-waste เป็นอีโคซิสเตม เมื่อผู้คนมีความรู้เรื่อง E-waste แล้ว AIS ก็ขยับมาอีกขั้นโดยร่วมมือกับพาร์ทเนอร์ สร้าง Drop Point หรือจุดทิ้ง E-waste ให้กับผู้คน โดยเชื่อมั่นว่าถ้าจัดให้มีจุดทิ้งที่มากพอ ผู้คนก็จะมีความสะดวกในการนำ E-waste ไปทิ้งได้แบบง่ายๆ”
“และเรายังจัดการไปถึงระบบโลจิสติกส์ ขนส่งขยะอิเล็กทรอนิกส์นี้ไปจัดการที่โรงงานกำจัดขยะ E-waste โดยเฉพาะ เพื่อนำขยะนี้เข้าไปสู่กระบวนการรีไซเคิลอย่างถูกวิธี”
นอกจากนั้น อีกหนึ่งเป้าหมายสำคัญของเราคือการสร้าง Green Partnership เพื่อขยายโครงการดีๆ นี้ไปสู่องค์กรต่างๆ ชักชวนคนมาทำสิ่งดีๆ ร่วมกัน ซึ่งเรามองว่านี่คือผลจากการขับเคลื่อนจากจุดเริ่มต้น ตั้งแต่การสร้างความตระหนัก หรือ Awareness สู่ การสร้างการมีส่วนร่วม Engagement และต่อยอดสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม หรือ Behavior ในการทิ้งขยะ E-waste อย่างถูกวิธีในที่สุด”
“มาในวันนี้ AIS ภาคภูมิใจที่จะกล่าวว่า จากการขับเคลื่อนตั้งแต่ปี 2019 ปัจจุบันเรามีพาร์ทเนอร์ร่วมอุดมการณ์แล้วกว่า 142 แห่ง และมี Drop point ทั้งหมดถึง 2484 แห่งทั่วประเทศ และณ ปัจจุบัน เราจัดการกับ E-waste ไปได้ทั้งหมดแล้วถึง 372,942 ชิ้น (ข้อมูลอัปเดต เดือน ส.ค. 2565)”


“จนกระทั่งในปัจจุบัน AIS ได้ยกระดับภารกิจในการลดปริมาณ E-waste ขึ้นไปอีกหนึ่งระดับ โดยการนำจุดแข็งของ AIS โดยเฉพาะโครงข่ายที่มีศักยภาพ ผนวกเข้ากับเทคโนโลยี Blockchain และการ Redesign Ecosystem เพื่อให้องค์กรต่างๆ สามารถลงมือบริหารจัดการ E-Waste ในองค์กรเองได้อย่างมีประสิทธิภาพผ่านเครือข่ายพนักงานและลูกค้าของแต่ละองค์กร เพื่อให้ทุกคนได้มีส่วนร่วมในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการนำขยะ E-Waste กลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลที่ได้มาตรฐาน ผ่านแพลตฟอร์ม E-Waste+ และแพลตฟอร์มนี้เป็นการสร้างปรากฎการณ์การใช้เทคโนโลยี Blockchain มาบริหารจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ เป็นครั้งแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEA)”
“เทคโนโลยี Blockchain จะทำงานผ่านกระบวนการ Track and Trace ทำให้ขยะ E-waste ทุกชิ้น สามารถตรวจสอบสถานะได้ทั้งกระบวนการ จากนั้นจะคำนวณขยะ E-Waste ที่ได้ออกมาเป็น Carbon Scores เพื่อให้ทราบว่าเราช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเท่าไหร่ ซึ่งนี่เป็นข้อแตกต่างกับแพลตฟอร์ม E-waste เวอร์ชั่นแรก ที่ผู้ทิ้งจะยังไม่รู้ว่าขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ตนเองทิ้งนั้นไปอยู่ไหนแล้ว”
“ทั้งนี้ แพลตฟอร์มนี้จะเริ่มใช้งานจริงกับ 6 องค์กรนำร่อง เพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างยั่งยืน และ AIS ยังทำงานเชื่อมประสานกับ องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) ที่เข้ามาสนับสนุนแนวทางการคำนวณปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ได้จากการรีไซเคิล E-Waste อย่างถูกต้องตามมาตรฐานสากลอีกด้วย”

พร้อมจับมือกับ Green Partners ขยายผล เพิ่มปริมาณการจัดการ E-Waste สานต่อสู่การพิชิตเป้าหมาย Net Zero ของไทย
ด้าน เกียรติชาย ไมตรีวงษ์ ผู้อำนวยการ องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) อธิบายเพิ่มเติมว่า
“การทำงานร่วมกับ AIS ในครั้งนี้ทำให้เห็นว่าเทคโนโลยีสามารถเชื่อมต่อระบบการทำงานและพฤติกรรมของทุกคนให้เห็นถึงปริมาณคาร์บอนที่เกิดขึ้นจากการใช้ชีวิตประจำวันได้ เรารู้สึกดีใจที่จะมีความร่วมมือในการพัฒนาฐานข้อมูล กิจกรรมการลดก๊าซเรือนกระจก และการนำเทคโนโลยีดิจิทัลมายกระดับแพลตฟอร์มการคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์ส่วนบุคคลและกิจกรรมต่างๆ เช่น การคำนวณปริมาณการปล่อยคาร์บอนที่ได้จากการรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์รูปแบบต่างๆ บนแพลตฟอร์ม E-Waste+ ที่องค์กรต่างๆ สามารถเข้ามาใช้เพื่อร่วมกันเป็นส่วนหนึ่งในการแก้ไขปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน”
สายชล กล่าวในช่วงท้ายว่า “จากความมุ่งมั่นตั้งใจของ AIS ที่ลุกขึ้นมาเป็นแกนกลางด้านองค์ความรู้และจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ตั้งแต่ปี 2019 ทำให้วันนี้เราได้ยกระดับไปอีกขั้นด้วยการใช้ความสามารถของดิจิทัลเทคโนโลยีเข้ามาบูรณาการสร้างระบบการจัดการ E-Waste ใหม่ด้วย Blockchain ผ่านการทำงานร่วมกับพาร์ทเนอร์ที่หลากหลายเพื่อจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน และเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยสิ่งแวดล้อมและโลกนี้ให้ดีขึ้น”
โดยในขั้นแรกนี้ เอไอเอสได้ร่วมทำงานกับพันธมิตรเครือข่าย Green Partnership ทั้ง 6 องค์กรที่จะเดินหน้าสร้างมาตรฐานการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งสามารถสร้างการมีส่วนร่วมอย่างโปร่งใสผ่าน Blockchain ประกอบด้วย บริษัท เด็นโซ่ อินเตอร์เนชั่นแนล เอเชีย จำกัด, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, บริษัท เงินติดล้อ จำกัด, ธนาคารออมสิน และธนาคารกสิกรไทย ที่จะเข้ามาเริ่มใช้แพลตฟอร์ม E-Waste+ เพื่อส่งต่อการดูแลสิ่งแวดล้อมและแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ไปยังบุคลากรในองค์กรและสังคมในวงกว้างต่อไป

ไขข้อข้องใจ เทคโนโลยี Blockchain บนแพลตฟอร์ม E-Waste+ ทำงานอย่างไร?ถึงสามารถบริหารจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ต่อมา อราคิน รักษ์จิตตาโภค หัวหน้าฝ่ายขับเคลื่อนนวัตกรรม AIS กล่าวเสริมว่า “การนำเทคโนโลยี Blockchain เข้ามาช่วยบริหารจัดการระบบการจัดเก็บขยะอิเล็กทรอนิกส์นี้ จะช่วยลบข้อจำกัดของแพลตฟอร์มเดิม ที่ไม่สามารถตรวจสอบข้อมูลในแต่ละขั้นตอนของการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ ให้สามารถตรวจสอบได้ด้วยเทคโนโลยี Blockchain ทำให้ระบบมีความโปร่งใส น่าเชื่อถือ น่าไว้วางใจมากขึ้น”
“โดยเทคโนโลยี Blockchain จะช่วยทำให้ผู้ทิ้งมั่นใจว่าขยะ E-Waste จะถูกนำส่งไปยังกระบวนการรีไซเคิลที่ได้มาตรฐานและโปร่งใส ซึ่งจะสามารถตรวจสอบสถานะของกระบวนการนำส่งได้ในแต่ละขั้นตอน เทคโนโลยี Blockchain จะทำงานทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนสถานะของขยะ ตั้งแต่ผู้ทิ้งได้ทิ้งขยะโดยการนำไปส่งให้ที่จุด Drop point และถ่ายรูป / ขยะนี้ถูกขนส่งไปยังโรงงานจัดการขยะโดยไปรษณีย์ไทย / โรงงานจัดการขยะรับจากไปรษณีย์ไทยและตรวจสอบ ประเมินมูลค่าแล้ว ขั้นตอนที่กล่าวมานี้ทั้งหมดจะถูกบันทึกด้วยเทคโนโลยี Blockchain เพื่อนำมาคำนวณปริมาณ Carbon Scores ซึ่งเป็นเครื่องบ่งบอกถึงการลงมือทำในกิจกรรมที่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ที่สามารถแชร์ในโซเชียลและแสดงตัวตนในโลก Metaverse ได้”


“ทั้งนี้ AIS ยังมีแผนพัฒนาให้ Carbon Scores ที่เกิดจากการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการจัดการขยะ E-Waste อย่างถูกต้อง นำไปใช้เป็น Utility Token ที่จะช่วยต่อยอดธุรกิจให้กับองค์กรพันธมิตรที่เข้าร่วมโครงการนี้อีกด้วย โดยทาง AIS ตั้งเป้าว่า ภายในปีหน้าเราจะเก็บขยะอิเล็กทรอนิกส์นี้ให้ได้ถึง 500,000 ชิ้น”
นอกจากนั้น คุณสายชล ยังได้เน้นย้ำเพิ่มเติมถึงการนำเทคโนโลยี Blockchain มาต่อยอดความสำเร็จของโครงการ E-Waste+ อย่างยิ่งยืนอีกด้วยว่า
“ที่สุดแล้ว Blockchain จะเข้ามามีบทบาทให้โครงการนี้มีความยั่งยืนและสร้างอิมแพคกับโครงการนี้ได้เพราะ Blockchain จะช่วยดึงคนให้เข้ามามีส่วนร่วมเพราะเชื่อมั่นว่าแพลตฟอร์มนี้น่าเชื่อถือ โปร่งใส โดย AIS ตั้งเป้าหมายในอนาคตว่าจะเป็น Hub of E-Waste in Thailand ซึ่งจะเป็นบทพิสูจน์ให้เห็นว่าคนไทยมีความตระหนัก และมีจิตสำนึกในการรับผิดชอบร่วมกันด้วยกระบวนการจัดเก็บขยะอิเล็กทรอนิกส์และรีไซเคิลขยะประเภทนี้ตามแนวทาง Zero Landfill ให้ได้มาตรฐานสากล”
หลากหลายนวัตกรรมที่คิดเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมของ AIS











