สำนักสถิติแห่งชาติจีน เปิดเผยรายงานที่น่าตกใจจากผลการสำรวจล่าสุดเมื่อปี ค.ศ. 2022 ว่าประชากรจีนลดต่ำลงในรอบ 60 ปี ด้วยอัตราเกิดลดต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ เหลือ 1,411 ล้านคน ลดลง 850,000 คนจากปี ค.ศ. 2021
ทั้งนี้ อัตราการเกิดของจีนลดต่ำลงอย่างต่อเนื่องมาหลายปีแล้ว ส่งผลให้รัฐบาลจีนพยายามออกนโยบายส่งเสริมการมีบุตร เพื่อชะลอไม่ให้อัตราการเกิดลดต่ำลงมากไปกว่านี้อีก
อุปสรรคเดิมที่หลายฝ่ายชี้นิ้วกลับไป คือ “นโยบายลูกคนเดียว” ที่แม้จะยกเลิกมาแล้วนาน 7 ปี ทว่า ผลสะเทือนยังคงอยู่ เพราะจีนในเวลานี้ ได้ก้าวสู่จุดที่ “สี จิ้นผิง” เรียกว่า “ยุคแห่งการเจริญเติบโตประชากรติดลบ”
“นโยบายลูกคนเดียว” หรือ One-Child Policy ที่ใช้ระหว่างช่วงปี ค.ศ. 1980 – ค.ศ. 2015 มีที่มาจากความกังวลด้านเศรษฐกิจ จากการขยายตัวของประชากรที่รวดเร็วเกินไป มีข้อมูลที่ระบุว่า นโยบายดังกล่าว ทำให้อัตราการเกิดลดลงถึง 400 ล้านคนเลยทีเดียว
ในปี ค.ศ. 2021 ทางการจีนประกาศอนุญาตให้คู่สามีภรรยาสามารถมีบุตรได้ถึง 3 คน หวังกระตุ้นจำนวนประชากรให้เพิ่มขึ้น หลังจากผลการสำรวจสำมะโนประชากรบ่งชี้ว่าจีนมีอัตราการเกิดดิ่งฮวบลงเรื่อยๆ

นอกจากมีลูกได้ครอบครัวละ 3 คนแล้ว รัฐบาลปักกิ่งยังผุดนโยบายจูงใจเพื่อกระตุ้นการมีลูกของชาวจีน เช่น ลดหย่อนภาษี มอบหลักประกันสุขภาพสำหรับมารดาที่ดีขึ้น ด้วยเป้าหมายชะลออัตราการเจริญเติบโตของประชากรไม่ให้ลดต่ำลงไปกว่านี้
อีกทั้งยังประกาศเพิ่มวันลาคลอด รวมทั้งเงินอุดหนุนด้านอสังหาริมทรัพย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เพิ่มงบประมาณด้านอนามัยการเจริญพันธุ์ และปรับปรุงบริการดูแลเด็กครั้งใหญ่ทั่วประเทศ
อย่างไรก็ดี ดูเหมือนว่า นโยบายส่งเสริมการมีบุตรต่างๆ นานาข้างต้น กลับไม่สามารถเพิ่มอัตราการเกิดได้ โดยผู้เชี่ยวชาญด้านประชากรศาสตร์ได้ให้เหตุผลว่า เป็นเพราะนโยบายที่ส่งเสริมการมีบุตรนี้ ไม่ได้มาพร้อมกับมาตรการลดภาระการดูแลบุตรที่ดีเท่าที่ควร นั่นคือ ขาดมาตรการช่วยเหลือมารดาที่ต้องทำงานพร้อมเลี้ยงบุตรคนที่ 2 และคนที่ 3 โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเข้าถึงการศึกษาที่ดีขึ้นสำหรับเด็กเล็ก
เมื่อเดือนตุลาคม ปี ค.ศ. 2022 ที่ผ่านมา “สี จิ้นผิง” ได้ประกาศให้ “การเพิ่มอัตราเกิดในประเทศ” เป็น “เป้าหมายสำคัญของประเทศ” และเป็น “ยุทธศาสตร์แห่งชาติเชิงรุก” ระหว่างการประชุมใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน เพื่อรับมือกับประชากรที่สูงวัยขึ้นเรื่อยๆ
พร้อมออกมาตรการใหม่อัดเข้าไปอีกในปีนี้ คือปรับชั่วโมงการทำงานให้ยืดหยุ่นขึ้น เพิ่มทางเลือกในการทำงานจากบ้านสำหรับพนักงานที่มีลูก พร้อมระบุให้ทางการท้องถิ่นจัดหาอยู่อาศัยพิเศษสำหรับครอบครัวที่มีเด็กหลายคน เช่น อพาร์ตเมนต์ขนาดใหญ่

รัฐบาลจีนได้ออกมาเผยว่า จีนกำลังเผชิญกับวิกฤตทางประชากรศาสตร์ ซึ่งจะส่งผลกระทบทำให้จำนวนแรงงานจีนหดตัวลง และเพิ่มภาระให้ระบบสาธารณสุข รวมถึงรัฐต้องแบกรับค่าใช้จ่ายด้านประกันสังคมอื่นๆ เพิ่มขึ้น
ผลสำรวจสำมะโนครัวประชากร ที่จัดทำทุกๆ 10 ปี ที่ประกาศออกมาเมื่อปี ค.ศ.2021 (ผลสำรวจระหว่างปี ค.ศ. 2010 – ปี ค.ศ. 2020) ชี้ให้เห็นว่า ประชากรจีนเติบโตด้วยอัตราช้าที่สุดในรอบหลายสิบปี
“หน่วยงานวิเคราะห์เศรษฐกิจ” หรือ Economist Intelligence Unit คาดการณ์ว่า ประชากรจีนจะหดตัวลงมากกว่านี้อีกในปี ค.ศ. 2023 จากปัญหา COVID เงินเฟ้อ อัตราการว่างงาน จะทำให้คนจีนชะลอการแต่งงาน และเลื่อน หรือยกเลิกแผนการมีบุตร ซึ่งจะยิ่งทำให้จำนวนเด็กเกิดใหม่ลดลง
ทั้งนี้ พัฒนาการทางประชากรศาสตร์ของจีนในช่วงหลายปีมานี้ เป็นผลพวงจาก “นโยบายลูกคนเดียว” โดยครอบครัวที่ละเมิดนโยบายลูกคนเดียวจะถูกปรับ และเผชิญบทลงโทษรุนแรงอื่นๆ ความกลัวนี้ฝังหัวคนจีนมาหลายสิบปี

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความเชื่อโบราณที่ติดตัวคนจีนมานับพันปี คือนิยมมีลูกผู้ชายมากกว่าผู้หญิง “นโยบายลูกคนเดียว” จึงเป็นการโหมกระพือไฟแห่งปัญหา เช่น มีการทำแท้งเพื่อเลือกเพศบุตร เพราะครอบครัวหนึ่งจะมีประชากรได้เพียงคนเดียว
การที่ประชากรจีนลดดต่ำลงเป็นครั้งแรกในรอบ 60 ปี ด้วยอัตราเกิดน้อยที่สุดเป็นประวัติการณ์ คือลดเหลือเด็กเกิดใหม่ 6.77 คน ต่อประชากร 1,000 คน
แสดงถึงแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นต่อความพยายามของรัฐบาลปักกิ่งในการกระตุ้นเศรษฐกิจ
เพราะการขยายตัวทางเศรษฐกิจของจีนเมื่อปี ค.ศ. 2022 อยู่ที่ 3% ถือว่า เป็นตัวเลขที่ย่ำแย่ที่สุดอันดับสองตั้งแต่ยุคทศวรรษที่ 1970 เป็นอย่างน้อย
โดยครั้งสุดท้ายที่จีนประสบกับจำนวนประชากรที่ลดลงคือในยุคนโยบาย Great Leap Forward ของ “เหมา เจ๋อตุง” ที่ทำให้เกิดความอดอยากและมีประชาชนเสียชีวิตหลายสิบล้านคน ในปลายทศวรรษที่ 1950










