ส่องไอเดีย “ห้องน้ำสาธารณะ” ในกรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น กับการใช้ศิลปะการออกแบบแสงเพิ่มสีสันและคุณค่าให้กับ Public Space

“ญี่ปุ่น” เป็นประเทศที่ให้ความสำคัญกับพื้นที่สาธารณะมาก โดยเฉพาะห้องน้ำสาธารณะ (ห้องส้วม/ห้องสุขาสาธารณะ) ก็เช่นกัน นับเป็นสัญลักษณ์ของวัฒนธรรมการต้อนรับที่มีชื่อเสียงระดับโลกของญี่ปุ่น


ซึ่งหนึ่งในโครงการที่น่าสนใจคือ The Tokyo Toilet ที่เริ่มต้นเมื่อปี 2020 ด้วยการการออกแบบห้องน้ำสาธารณะใหม่ใน 17 แห่ง ทั่วเขตชิบูย่าของกรุงโตเกียว จากการรังสรรค์ของนักออกแบบ 16 คน ที่ได้รับเชิญจากทั่วโลก หนึ่งในนั้นคือ โทโมฮิโตะ อุชิโระ ดีไซเนอร์จาก White Design ที่ออกแบบห้องน้ำสาธารณะใน Hiroo East Park ให้ล้ำหน้าไปอีกขั้น เพราะไม่ใช่แค่ที่ปลดทุกข์ที่สะอาดสะอ้านเท่านั้น เพราะยังเป็น “งานศิลปะสาธารณะ” ที่ควรค่าแก่การเชยชมอีกด้วย
โทโมฮิโตะ อุชิโระ ดีไซเนอร์จาก White Design
อุชิโระหวังว่าห้องน้ำสาธารณะที่เขาออกแบบจะทำหน้าที่เป็นงานศิลปะสาธารณะและดึงดูดให้ผู้คนสนใจโครงการ Tokyo Toilet โดยรวมที่ประกอบด้วยห้องน้ำ 17 ห้อง ในเขตชิบูย่า ใจกลางกรุงโตเกียว ซึ่งออกแบบโดยสถาปนิกและนักออกแบบชั้นนำจากทั่วโลก
เบื้องหลังแนวคิดการออกแบบผลงานนี้นับว่าลุ่มลึกเป็นอย่างมาก โดยอุชิโระบอกว่า “ผมต้องการออกแบบห้องน้ำสาธารณะที่ไม่เพียงปลอดภัย แข็งแรง และสะอาด แต่ยังใช้งานง่ายสำหรับทุกคนด้วย เนื่องจากอยู่ในสวนสาธารณะที่รายล้อมไปด้วยต้นไม้เขียวขจี มีผู้อยู่อาศัยและผู้มาติดต่อจำนวนมาก ผมจึงออกแบบห้องน้ำนี้ให้เป็นเหมือนงานศิลปะสาธารณะที่เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน โดยมีแพทเทิร์นแสง 7.9 พันล้านรูปแบบ เท่ากับจำนวนประชากรโลก ตลอดทั้งวันจะมีการเปลี่ยนแปลงของแสงอย่างต่อเนื่องตามช่วงเวลาที่แตกต่างกัน ตั้งแต่แสงแดดส่องผ่านต้นไม้ในตอนกลางวัน ไปจนถึงแสงจันทร์นวลผ่องที่ส่องกระทบ กระทั่งแสงไฟที่เริงระบำเหมือนหิ่งห้อยล่องลอยในยามค่ำคืน”

ห้องน้ำสาธารณะ

“ผู้ใช้งานจะไม่มีวันเห็นรูปแบบแสงเดิมซ้ำสองในห้องน้ำสาธารณะแห่งเดียวกัน ดังนั้นผมจึงเลือกที่จะนำเสนอแนวคิดนี้ผ่านการติดตั้งแผงไฟขนาดมหึมาไว้ด้านหลัง ซึ่งใช้ทดแทนผนังอิฐบล็อกสีแดงซึ่งเป็นโครงสร้างเดิม”
ทั้งนี้ งานศิลปะที่ถ่ายทอดผ่านห้องน้ำสาธารณะนี้ใช้แสงสีเขียวในตอนกลางวันและแสงสีขาวในตอนกลางคืนเพื่อให้ผู้สัญจรผ่านไปมาเห็นถึงความแตกต่างในแต่ละช่วงเวลา
ห้องน้ำสาธารณะที่ Hiroo East Park เดินจากสถานี Hiroo เป็นระยะทางสั้นๆ เท่านั้น โดยตั้งอยู่ในย่านที่อยู่อาศัยที่รายล้อมไปด้วยต้นไม้เขียวขจี ผนังด้านนอกมีสัญลักษณ์ภาพแสดงให้เห็นว่าห้องน้ำสาธารณะแห่งนี้อำนวยความสะดวกให้กับใครได้บ้าง ขณะเดียวกันนอกจากพื้นที่ใช้สอยภายในและรูปลักษณ์ภายนอกแล้ว ต้นไม้และการจัดวางก็ได้รับการออกแบบอย่างพิถีพิถันเช่นกัน ส่วนโถสุขภัณฑติดตั้งอุปกรณ์ชำระล้างอัตโนมัติตามแบบฉบับญี่ปุ่น ภายในยังมีแท่นเปลี่ยนผ้าอ้อมเด็ก
ห้องสุขาสาธารณะ Hiroo East Park เป็นหนึ่งในห้องสุขาสาธารณะ 14 ห้อง ที่เปิดให้บริการแล้วในขณะนี้ จากจำนวนทั้งหมด 17 ห้อง โดยถือเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ Tokyo Toilet ซึ่งดำเนินการโดยองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไรนามว่า Nippon Foundation

ห้องน้ำสาธารณะ

สำหรับการบำรุงรักษาถือเป็นงานใหญ่เช่นกัน ดังนั้น The Tokyo Toilet ไม่เพียงแต่เกี่ยวกับการออกแบบสิ่งอำนวยความสะดวกใหม่ๆ เท่านั้น แต่ยังเกี่ยวกับการจัดระเบียบทุกด้านของโครงการ เพื่อให้สามารถบำรุงรักษาสิ่งอำนวยความสะดวกได้ดีและทุกคนใช้งานได้อย่างสะดวกสบาย
การทำความสะอาดแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ ทำความสะอาดทุกวันวันละ 3 ครั้ง, ทำความสะอาดเป็นประจำเดือนละครั้ง และทำความสะอาดพิเศษปีละครั้ง ไม่เพียงเท่านี้ห้องสุขายังได้รับการตรวจสอบทุกเดือนโดยที่ปรึกษาด้านห้องน้ำภายนอก รวมถึงยังจัดการประชุมการบำรุงรักษาและการจัดการประจำเดือนเพื่อตรวจสอบการใช้สิ่งอำนวยความสะดวกตามรายงานการทำความสะอาดและการตรวจสอบประจำวัน และเพื่อปรับปรุงการบำรุงรักษาและการจัดการห้องสุขาสาธารณะ
เพื่อให้บรรลุเป้าหมายนี้ ผู้รับผิดชอบโครงการจึงได้จัดตั้งทีมซ่อมบำรุงซึ่งประกอบด้วยองค์กรและบริษัทหลายแห่ง โดยจะปรับปรุงการดำเนินงานให้ดียิ่งขึ้นต่อไป รวมถึงค้นหาประสิทธิภาพและวิธีการทำความสะอาดที่ดีที่สุด จนกว่าการบำรุงรักษาและการจัดการจะถูกถ่ายโอนไปยังเขตชิบูย่า กรุงโตเกียว อย่างสมบูรณ์ภายในสิ้นเดือนมีนาคม 2566

Tokyo Toilet

ด้าน จุนโกะ คานายามะ ผู้อำนวยการองค์การท่องเที่ยวเขตชิบูย่ากล่าวว่า “ชิบูย่าเป็นเหมือนสวนสนุกที่นักท่องเที่ยวสามารถเพลิดเพลินกับกิจกรรมต่างๆ มากมาย ห้องสุขาสาธารณะเป็นสิ่งอำนวยความสะดวกที่จำเป็นที่ช่วยให้นักท่องเที่ยวเพลิดเพลินกับการเยี่ยมชมเมือง โครงการ The Tokyo Toilet นี้ได้รับการออกแบบให้มีมากกว่าสิ่งอำนวยความสะดวกในห้องน้ำ เพราะการออกแบบสะท้อนให้เห็นถึงกลุ่มคนจำนวนมากที่เกี่ยวข้องในโครงการ รวมถึงผู้สร้างสิ่งอำนวยความสะดวก เจ้าหน้าที่บำรุงรักษาและผู้จัดการ ตลอดจนผู้ใช้ที่เป็นทั้งคนในท้องถิ่นและผู้มาเยือน”
“เมืองไม่ได้พัฒนาโดยรัฐบาลเพียงอย่างเดียว หากแต่ทั้งบริษัทเอกชนและประชาชนต่างมีบทบาทสำคัญในชุมชนเช่นกัน โครงการ The Tokyo Toilet สามารถสร้างแรงบันดาลใจให้ทุกคนผ่านการผสมผสานการออกแบบใหม่ๆ ซึ่งจะช่วยเปลี่ยนถนนและภูมิทัศน์เมืองโดยรอบให้น่าอยู่มากขึ้น”

Tokyo Toilet

ห้องน้ำสาธารณะที่สะอาด ปลอดภัย และเข้าถึงได้ทำให้เมืองน่าอยู่ น่าเที่ยว

ห้องน้ำสาธารณะเป็นสิ่งเชื้อเชิญให้ผู้คนเข้ามามีส่วนร่วมในการใช้ชีวิตแบบคนเมือง
คำถามคือเหตุใดรัฐบาลท้องถิ่นจึงควรมีส่วนร่วมในหัวข้อสุขอนามัยนี้? นั่นก็เป็นเพราะการมีห้องน้ำสาธารณะที่สะอาดและปลอดภัยพร้อมใช้ ไม่เพียงแต่เป็นส่วนสำคัญของสุขภาพส่วนบุคคลและสาธารณะเท่านั้น แต่ยังเป็นกุญแจสำคัญในการเสริมสร้างความน่าอยู่ของเมือง
โดยห้องน้ำสาธารณะที่สะอาด สะดวก ปลอดภัย สนับสนุนการออกกำลังกายของผู้คน ทำให้รู้สึกสบายใจในพื้นที่กลางแจ้งที่ห่างไกลจากบ้าน เพราะหากไม่มีห้องน้ำสาธารณะที่ดี จะผลเสียต่อสุขภาพอันเป็นผลมาจากการเก็บปัสสาวะโดยไม่สมัครใจ มิหนำซ้ำสุขภาพจิตจะแย่ลงเมื่อหลายคนเลือกที่จะจับเจ่าอยู่บ้าน แทนที่จะออกไปเที่ยวกับครอบครัวและเพื่อนๆ เพราะกังวลเรื่องการใช้ห้องน้ำสาธารณะ

นอกจากนี้ ห้องน้ำสาธารณะที่ดีและเพียงพอถือเป็นพื้นฐานของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่มีปัญหาในการใช้ห้องน้ำ เช่น ผู้สูงสัย หญิงตั้งครรภ์ ผู้หญิงที่กำลังมีประจำเดือน เด็กเล็ก ผู้พิการ ผู้ป่วยเกี่ยวกับโรคทางเดินอาหารและลำไส้ รวมถึงผู้ที่จำเป็นต้องใช้ห้องน้ำอย่างเร่งด่วน เป็นต้น
ขณะเดียวกัน ห้องสุขาสาธารณะที่หาได้ง่ายยังมีประโยชน์ทางธุรกิจและช่วยส่งเสริมการท่องเที่ยวอีกด้วย เมื่อรู้ว่ามีห้องน้ำสาธารณะที่สะอาด ปลอดภัย ผู้คนจึงนิยมไปสวนสาธารณะ ขี่จักรยาน วิ่งเหยาะๆ และเดินเล่น จึงเป็นเหตุให้หลายเมืองทั่วโลกลงทุนกับโครงสร้างพื้นฐานนี้อย่างจริงจัง

ที่มา :