ในวันนี้ หลายคนอาจจะเริ่มได้รู้จักกับการจัดการศึกษารูปแบบใหม่ ที่ให้ความสำคัญกับการผลิตบุคลากรเพื่อตอบโจทย์ความต้องการของภาคอุตสาหกรรม หรือ Demand Driven Education กันมากขึ้นแล้ว ส่วนหนึ่งเป็นเพราะมีการนำเสนอ ต้นแบบความสำเร็จของการจัดการศึกษาในรูปแบบนี้มากขึ้น จากทั้งทางฝั่งสถานศึกษาและสถานประกอบการ ที่จับคู่ความร่วมมือกันมากขึ้นเรื่อยๆ โดยในปัจจุบัน มีการจัดการศึกษา 2 รูปแบบ ที่มุ่งเน้นตอบโจทย์ Demand Driven Education หนึ่ง คือ การศึกษาแบบ CWIE (Cooperative and Work Integrated Education) ซึ่งหมายถึงหลักสูตรการเรียนการสอนในลักษณะร่วมผลิตระหว่างสถาบันอุดมศึกษาและสถานประกอบการ (ภาครัฐ เอกชน ชุมชน) เพื่อให้บัณฑิตพร้อมสู่โลกแห่งการทำงานจริงได้ทันที มีสมรรถนะตรงกับความต้องการของตลาดงาน สามารถพัฒนาอาชีพในปัจจุบันและเตรียมพร้อมรองรับตำแหน่งงานในอนาคต สอง คือ EEC Model Type A เป็นรูปแบบการจัดการศึกษาที่ได้รับการยอมรับและนำไปปรับใช้จริงในพื้นที่ยุทธศาสตร์ของประเทศ อย่าง เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ซึ่งเป็นการจัดการศึกษาด้วยความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษากับภาคอุตสาหกรรม โดยให้ภาคอุตสาหกรรมสนับสนุนทุนการศึกษาและร่วมจัดทำหลักสูตรกับสถาบันการศึกษา ฯ (ทั้งระดับอาชีวะและมหาวิทยาลัย) ร่วมคัดเลือกผู้เรียนเข้าเรียนในหลักสูตรที่ออกแบบร่วมกันให้มีทักษะสมรรถนะการทำงานตามต้องการของสถานประกอบการ ทั้งภาคทฤษฎี-ปฏิบัติ จนจบการศึกษาระดับ ปวช. ปวส. และปริญญาตรีหรือสูงกว่าฯ เป็นการเรียนในห้องเรียนคู่กับในโรงงานจริงจนจบการศึกษา เมื่อเรียนจบจะได้งานทำทันที เป็นเงินเดือนที่สูงกว่าปกติร้อยละ 25 ถึง 30 รศ.ร.อ.ดร.กนต์ธร ชำนิประศาสน์ ประธานหลักสูตรวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี และในวันนี้ มีการจัดการศึกษาด้วยการนำเอา 2 ต้นแบบของความร่วมมือกันสถาบันการศึกษากับสถานประกอบการข้างต้นนี้มาผนวกกัน และเกิดผลลัพธ์เป็นการพัฒนาบุคลากรตอบโจทย์ภาคอุตสาหกรรมอย่างน่าพึงพอใจแล้ว โดย รศ.ร.อ.ดร.กนต์ธร ชำนิประศาสน์ ประธานหลักสูตรวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ได้มาแชร์ประสบการณ์และแนวทางที่ตัวอย่างของการจัดการศึกษายุคใหม่นี้ให้ฟังกันใน การประชุมสัมมนาแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและประสบการณ์ในประเด็นการผลิตกำลังคนให้ตรงตามความต้องการของผู้ประกอบการในพื้นที่อีอีซี ที่จัดขึ้นโดย คณะทำงานประสานงานการพัฒนาบุคลากรและการศึกษาในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC HDC) เมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา ความจำเป็นเร่งด่วนในการปรับเปลี่ยนการศึกษาไทย ด้วยแนวทาง Demand Driven Education “ประเทศไทยติดกับดักรายได้ปานกลางมานาน และอัตราการเกิดของไทยก็ลดลงเรื่อยๆ เรามีเด็กเกิดต่ำกว่า 5 แสนคนต่อปีมาตั้งแต่ปี 2564 และอัตราการเกิดก็ไม่เพิ่มขึ้น นั่นหมายความว่าคนที่จะมาทำงานแทนคนในวัยทำงานตอนนี้ กำลังส่อเค้าขาดแคลน ประเทศไทยมีคนที่อยู่ในวัย 25-54 ปี ประมาณ 45 เปอร์เซ็นต์ และมีคนที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไปเกิน 13 เปอร์เซ็นต์และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ” รศ.ร.อ.ดร.กนต์ธร เกริ่นถึงสถานการณ์และความท้าทายในการเปลี่ยนแปลงไปของโครงสร้างประชากรที่ส่งผลโดยตรงกับฐานทรัพยากรมมนุษย์ของไทย “ยิ่งเมื่อเทียบกับประเทศที่อยู่ในภูมิภาคเดียวกันกับเรา และเป็นประเทศที่อยู่ในฐานะคู่แข่งของเราในหลายเรื่องอย่าง ประเทศเวียดนาม เห็นได้ชัดว่า ฐานคนในวัยทำงานจะมีมากกว่าประเทศไทยมาก และนี่ก็เป็นจุดที่นักลงทุนต่างประเทศที่ต้องการหาแหล่งลงทุนนำไปพิจารณา นั่นคือ บุคลากรหรือคนทำงาน” “และในช่วงก่อนโควิด ประเทศไทยมีผู้ว่างงานอยู่ประมาณ 4 แสนคน ขณะที่มีผู้ที่เรียนจบและยังว่างงานประมาณ 1 แสน 7 หมื่นคน โดยในจำนวนนี้ครึ่งหนึ่ง คือ ผู้ที่จบปริญญาตรี” VIDEO
“เพราะฉะนั้น จากประสบการณ์การสอนในระดับอุดมศึกษาของตัวผมเอง นั่นเท่ากับว่า ผมสอนคนให้ออกมาตกงานที่อยู่ในสถิติข้างต้นด้วย เพราะจากการสำรวจคนที่ตกงานน้อยที่สุด คือ ผู้ที่จบมาจากวิทยาลัยอาชีวศึกษา ทั้ง ปวช. ปวส. ที่มีอัตราการได้งานทำสูงที่สุด” “ในปี 2566 ตามคาดการณ์จะมีคนเข้าสู่ระบบแรงงานใหม่ประมาณ 38,000 คน ซึ่งข้อมูลนี้ทำให้มาคิดย้อนกลับไปว่า ถ้าคนไทยจบการศึกษา แล้วยังตกงาน ในความเป็นจริงก็ไม่ควรมีแรงงานต่างชาติมาอยู่ในประเทศไทย แต่ทุกวันนี้ภาคอุตสาหกรรมก็ยังต้องการแรงงานต่างชาติมากมาย เพราะฉะนั้น หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่อธิบายปรากฎการณ์นี้ได้ คือ สถาบันการศึกษาไทยผลิตบุคลากรออกมาไม่ตรงกับความต้องการของภาคอุตสาหกรรมหรือไม่ ทั้งที่ภาคอุตสาหกรรมก็มีความต้องการคนที่มีความรู้ไปทำงาน” “ดังนั้น ถ้าเราเพิ่มประสิทธิภาพให้เด็กไทย ให้มีทักษะที่สถานประกอบการต้องการ เช่นนี้ก็ย่อมตอบสนองกับปัญหาการตกงานของบัณฑิตที่จบมาได้ไม่มากก็น้อย และ EEC Model Type A ก็เป็นหนึ่งในรูปแบบการจัดการศึกษายุคใหม่ที่เกิดขึ้น เพื่อเป็นทางออกของปัญหาเรื้อรังในวงการศึกษาไทยนี้ ด้วยการการันตีว่าเมื่อเด็กนักศึกษาเข้าระบบนี้และจบการศึกษามา จะได้งานทำแน่นอน” “เพราะที่ผ่านมา ตัวผมในฐานะอาจารย์ผู้สอนจะรู้สึกเสมอว่า โดยปกติถ้าเด็กจบ ปวช. แล้วไปทำงานเลย พวกเขาจะมีโอกาสได้งานสูง แต่พอเขาตัดสินใจมาเรียนปริญญาตรี เมื่อจบมาแล้วกลับตกงาน นี่เป็นสิ่งที่เป็นปัญหามาโดยตลอด แต่ทันทีที่มีการปรับเอาแนวทาง CWIE + EEC Model Type A มาใช้ ปัญหานี้ก็ได้รับการแก้ไข” รศ.ร.อ.ดร.กนต์ธร ชำนิประศาสน์ ประธานหลักสูตรวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี แชร์ประสบการณ์จริง การจัดการศึกษา CWIE + EEC Model Type A ในหลักสูตรวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ @ ม.สุรนารี และเพื่อให้เห็นถึงการใช้ CWIE + EEC Model Type A จัดการศึกษาตามแนวทาง Demand Driven Education รศ.ร.อ.ดร.กนต์ธร ได้บรรยายโดยแชร์ประสบการณ์จริงในการนำแนวทางข้างต้นนี้ไปใช้ในปรับสร้างหลักสูตร วิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ ที่ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ว่า “สิ่งที่เราเคยคิดว่ามันได้ อดีต มันใช้ไม่ได้ใน ปัจจุบัน และไม่มีทางเป็นไปได้ใน อนาคต ” คำกล่าวนี้ตรงกับประสบการณ์ตรงจากประสบการณ์การสอนของผมในด้านวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ โดยขอย้อนเวลาไปเมื่อตอนผมเรียนประมาณปี 2525-2526 เมื่อเปิดฝากระโปรงรถมา อาจารย์ก็จะสอนว่าเครื่องยนต์รถมีอะไรบ้าง พอจบปริญญาเอกกลับมา ได้มาเป็นอาจารย์ สอนเด็ก ก็ด้วยครุภัณฑ์ชุดเดิมที่ผมเคยเรียน ซึ่งในตอนนั้น ผมก็ยังคงคิดว่ามันยังใช้ได้อยู่นะ” “แต่ต้องยอมรับว่าในวันนี้ เมื่อเปิดฝากระโปรงรถยนต์ขึ้นมา กลับไม่รู้แล้วว่าอะไรคืออะไร มันเปลี่ยนไปหมดแล้ว ละที่น่าแปลกใจ คือ ชุดการเรียนการสอนเครื่องยนต์ของรถยนต์นั้น กลับยังอยู่ในมหาวิทยาลัย และขั้นตอนการจัดซื้อครุภัณฑ์ก็ใช้เวลายาวนานเป็นหลายปี ถ้าเป็นช่วงที่ผมยังเรียน สถานการณ์ที่กล่าวมานี้ไม่มีปัญหา เพราะโลกยังเปลี่ยนแปลงช้า แต่ถึงวันนี้ สถานการณ์มันต่างกันโดยสิ้นเชิง” “นี่เป็นต้นสายปลายเหตุ ให้มาคิดว่าต่อจากนี้ไป สถาบันการศึกษาและภาคเอกชน จำเป็นต้องทำงานร่วมกันอย่างจริงจัง เพื่อเปลี่ยนระบบการศึกษาของประเทศ เราจะสอนแบบเดิม คิดแบบเดิม ทำแบบเดิม ไม่ได้อีกแล้ว และปัญหานี้ อาศัยแต่คนพูดไม่ได้ ต้องอาศัยคนทำ และที่ผ่านมา หลักสูตรวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ ม.สุรนารี ก็ได้ขับเคลื่อน เพื่อเปลี่ยนระบบการศึกษาไทย โดยเฉพาะในระดับอุดมศึกษาแล้ว”
“เพราะแม้ว่าผมจะทำงานอยู่ใน มหาวิทยาลัยสุรนารี จ.นครราชสีมา ไม่ได้เป็นสถานศึกษาที่อยู่ในพื้นที่ EEC ก็จริง แต่เด็กที่จบจากมหาวิทยาลัยในนครราชสีมา หรือ ภาคอีสาน ก็เป็นแรงงานกลุ่มสำคัญที่จะเดินทางเข้ามาทำงานในพื้นที่อีอีซี” “ทั้งนี้ ที่ผ่านมา เราพบว่าการกำหนดเวลาที่ส่งนักศึกษาฝึกงานไปฝึกงานที่สถานประกอบการ ซึ่งเป็นการกำหนดของทางฝั่งสถาบันการศึกษาแต่ฝ่ายเดียว โดยที่ไม่ได้พูดคุยกับทางสถานประกอบการว่าในช่วงนั้นเขาต้องการเด็กฝึกงานหรือไม่ ซึ่งความไม่สะดวกของสถานประกอบการ อาจจะเป็นช่วงที่ต้องเร่งกระบวนการผลิต จนไม่มีพนักงานมาสอนเด็กฝึกงานก็ได้” “นี่เป็นจุดเริ่มต้น ให้เรามาทบทวนนโยบายการส่งเด็กฝึกงานใหม่ โดยกำหนดว่าเด็กจะไปฝึกงานเดือนไหนก็ได้ เพื่อเอื้อกับทางภาคอุตสาหกรรมที่จะแจ้งมาด้วยว่าสะดวกรับเด็กฝึกงานในเวลาช่วงไหน สะดวกรับเด็กฝึกงานเป็นระยะเวลานานเท่าไร โดยเด็กจะอยู่มากกว่า 4 เดือน ก็ได้” “ดังนั้น มาในยุคนี้เราต้องขอความร่วมมือจากภาคอุตสาหกรรม ต้องรู้ทิศทางการพัฒนาของภาคอุตสาหกรรม รู้ว่าโรดแมปของบริษัทเป็นอย่างไร โดยยกตัวอย่าง หลักสูตรที่จัด คือ หลักสูตรวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ ทางบริษัทบอกมาเลยว่า ในโรดแมปของเขา ในปี 2024 จะใช้ IIoT สมบูรณ์แบบ ด้วยการใช้ Big data analysis, Cloud Computing เมื่อรู้ว่าบริษัทนี้วางแผนเช่นนี้แล้ว ก็ต้องมาปรับหลักสูตรการสอน ว่าจะปรับหลักสูตรอย่างไรเพื่อตอบสนองโรดแมปของทางภาคอุตสาหกรรม และจัดทำเป็นแผนการสร้างบุคลากรร่วมกัน”
“เพราะฉะนั้น ภาคมหาวิทยาลัย ถ้าจะทำ EEC Model Type A ให้ประสบผลสำเร็จ ต้องวางแผนพูดคุยกับทางบริษัท เพราะแต่ละบริษัท ทิศทางหรือโรดแมปที่เขาวางไว้ย่อมไม่เหมือนกัน ที่ผ่านมา เราได้ส่ง นักศึกษา ไปฝึกงานหลายที่ ในแต่ละที่ก็ที่ละไม่น้อยกว่า 10 คน” “ที่ผ่านมา เราได้ปรับเปลี่ยนกฎเกณฑ์ ให้เอื้อกับการจัดหลักสูตร ตามแนวทาง Demand Driven Education (CWIE + EEC Model Type A) โดยวางหลักเกณฑ์หลักว่า สำหรับผู้เรียนที่จบ ม.6 มา สามารถเรียนและทำงานไปด้วยได้ นี่เป็นผลจากการได้การอนุเคราะห์จาก สกอว. ให้เข้าโครงการหลักสูตรพันธุ์ใหม่แบบดีกรี เพราะทาง ม.สุรนารี เองมีศักยภาพที่จะส่งนักศึกษาไปฝึกงานกับภาคอุตสาหกรรมมาติดต่อกันเป็นเวลา 4 ปีแล้ว” “และความพิเศษของการจัดภาคการศึกษาที่ ม.สุรนารี คือ การจัดการเรียนการสอนที่ไม่มีภาคการศึกษา โดยเฉพาะในภาควิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์ ซึ่งนี่เป็นเพราะรายวิชาในหลักสูตรนี้ไม่มีรายวิชาไหนที่มีหน่วยกิตเกิน 2 หน่วยกิตเลย ส่วนใหญ่เป็นวิชา 1 หน่วยกิตแทบทั้งสิ้น มาจากแนวความคิดที่เรียกว่า Micro Credential เมื่อมาบวกกับระบบการเรียนแบบไตรภาคที่ ม.สุรนารี กำหนด จำนวนหน่วยกิตที่เรียนจะมากกว่าจำนวนหน่วยกิตปกติ แต่วิชาที่นักศึกษาต้องลงทะเบียนเรียนมีกว่า 100 รายวิชา” “โดยใน ปีการศึกษาแรก และปีการศึกษาที่ 2 จะเป็นการเรียน และมีการอบรมที่มหาวิทยาลัยในวิชาพื้นฐานที่จำเป็นต้องใช้ในการทำงานต่อไป พอขึ้นปีที่ 3 เด็กจะได้ทำงาน เรียน อบรม ไปพร้อมกัน เช่นกันกับปีที่ 4 โดยจะทำงาน จันทร์-ศุกร์ และมาเรียนในวันเสาร์-อาทิตย์” “ขณะที่ สำหรับผู้ที่จบ ปวส.มา ถ้ามีประสบการณ์การทำงานในโรงงาน ก็จะให้เขาได้ทำงานต่อเนื่องไปเลย แต่ถ้ายังไม่มีประสบการณ์ทำงาน ปีแรกก็จะให้มาเรียนที่มหาวิทยาลัย และพอปีที่สอง ก็จะส่งออกไปยังโรงงาน โดยเขาจะได้ทำงานและอบรมไปด้วย และช่วงนี้นี่เองที่เราเรียกว่า CWIE และตรงนี้ก็จะเชื่อมเข้ากับ EEC Model Type A ” เสริมแกร่งให้การศึกษาแบบใหม่ ด้วยนวัตกรรม “ Bite size Subject ” แบ่งรายวิชาให้ “พอดีคำ” ต่อมา รศ.ร.อ.ดร.กนต์ธร ยังได้เล่าถึงการคิดค้นนวัตกรรมในภาคการศึกษา เพื่อเอื้อให้ผู้เรียนสามารถนำประสบการณ์การทำงานมาเทียบโอนในรูปแบบของ Credit Bank ได้ด้วย “นอกจากนั้น การเทียบโอนหน่วยกิต ยังเป็นไปได้ในรูปแบบของการเทียบโอนความรู้ ประสบการณ์ในการทำงาน มาเป็นหน่วยกิต ซึ่งตอนนี้มีระบบ Credit Bank รองรับ และตอนนี้เราได้จัดการศึกษาเป็นโมดูลแล้ว” “แต่ที่ผ่านมา ก็จะเจอกับปัญหาว่าประสบการณ์ที่เด็กได้เรียนรู้จากภาคสถานประกอบการ จะเป็นทักษะเป็นด้านๆ ที่ไม่ได้ครอบคลุมรายวิชาที่กำหนดทั้งหมด การเทียบโอนจึงเป็นไปได้ยาก และเพื่อแก้ปัญหานี้ ผมก็ได้นำเสนอการแบ่งรายวิชาออกเป็นรายวิชาที่อยู่ในนิยามว่า “พอดีคำ” เป็นที่มาของชื่อรายวิชาที่คิดค้นขึ้นมานี้ว่า Bite size Subject ที่อยู่ในหลักสูตรวิศวกรรมเมคคาทรอนิกส์” “และจากการแตกวิชาเป็นรายวิชาย่อยๆ แบบ Bite size Subject เราก็พบปัญหาเพิ่มเติมด้วยว่าหลักสูตรของเราเรียนซ้ำซ้อนกันมาก ดังนั้น เมื่อเราปรับและทบทวนหลักสูตรใหม่ จึงทำให้เราจัดการเรียนการสอนได้ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะการเทียบโอนประสบการณ์ไปเป็นรายวิชาในหลักสูตรได้ด้วย”
“เพราะฉะนั้น ถ้าทำได้ดังที่กล่าวมา ก็จะทำให้เกิดระบบในการถ่ายโอนความรู้จากภาคการฝึกงานในสถานประกอบการมาสู่หน่วยกิตในหลักสูตรที่เข้าเรียนในสถานศึกษาได้อย่างเป็นรูปธรรม” “และตรงนี้ จะเกิดประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น ถ้าทางสถานประกอบการ สามารถระบุได้ชัดว่า ในระหว่างที่เด็กฝึกงานที่สถานประกอบการ เด็กได้เรียนรู้ในทักษะหรือเทคโนโลยีการผลิตด้านไหนบ้าง ซึ่งก็จะช่วยให้เขาสามารถเอาประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้และฝึกงานในสถานประกอบการมาเทียบโอนเป็นหน่วยกิตในหลักสูตรของเขาได้ นักศึกษาก็ไม่ต้องเสียเวลามาเรียนอีก และการที่เด็กมีโอกาสได้เรียนรู้ในสถานประกอบการ ย่อมทำให้เด็กได้เรียนกับเครื่องจักร หรือเทคโนโลยีล้ำสมัยจริง ที่ในภาคการศึกษาไม่มีอีกด้วย” “ทั้งนี้ การปรับเปลี่ยนหลักสูตร ยังได้อานิสงส์ในส่วนของการกำหนดชื่อรายวิชาใหม่ตามโปรแกรมที่สอน ยกตัวอย่างรายวิชาที่เกี่ยวกับการเขียนแบบ ก็จะกำหนดไปเลยว่าเป็นการสอนเขียนแบบในโปรแกรมอะไร ซึ่งก็จะชัดเจน และตอบโจทย์ความต้องการของภาคอุตสาหกรรมที่ในภาคการผลิตอาจใช้โปรแกรมเขียนแบบไม่เหมือนกัน เด็กที่จะไปฝึกงานที่บริษัทไหน ก็จะได้เรียนในรายวิชาที่สอนโปรแกรมที่ใช้จริงในการทำงานกับบริษัทนั้นไปเลย” เพราะฉะนั้น ระบบการเรียนตามแนวทาง Demand Driven Education (CWIE + EEC Model Type A) จึงเป็นความร่วมมือของ 3 ฝ่าย มหาวิทยาลัย สถานประกอบการ และของนักศึกษา ซึ่งผมเชื่อมั่นว่าจะตอบโจทย์ความต้องการแรงงานทักษะ ที่แม้เราจะตอบโจทย์ในด้านปริมาณไม่ได้ แต่จะตอบโจทย์ในด้านคุณภาพได้ ด้วยความร่วมมือกันอย่างจริงจังของสถาบันการศึกษาและสถานประกอบการ ที่ต้องพูดคุยกันให้มากกว่าเดิม เพื่อให้ได้ข้อตกลงที่เป็นประโยชน์สูงสุดกับนักศึกษา หรือว่าที่บุคลากรคุณภาพในภาคอุตสาหกรรมในอนาคต” เปิดโปรไฟล์ EEC Model Type A & B ต้นแบบการจัดการศึกษายุคใหม่ “สร้างคนอย่างไรให้โดนใจภาคอุตสาหกรรมไทย?”
3 วิทยาลัยอาชีวศึกษา & สถานประกอบการ ต้นแบบ ใช้ EEC Model Type A ผลิตบุคลากรคุณภาพ ตอบโจทย์อุตสาหกรรม 4.0
ปฏิบัติการ EEC โมเดล: ปรับฐานสมรรถนะการพัฒนาคน-สร้างการศึกษาตอบโจทย์โลกที่เปลี่ยนไป-เพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันของประเทศ
Views: 3,615