จากบทความเรื่อง “หนี้ครัวเรือนไทย : เพราะเหตุใดจึงต้องกังวล?” ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ธนาคารแห่งประเทศไทย ได้ระบุถึงความน่าเป็นห่วงของ ปัญหาหนี้ครัวเรือนไทย ว่ากว่าทศวรรษที่ผ่านมา หนี้ครัวเรือนตกเป็นประเด็นที่หน่วยงานต่างๆ ให้ความสนใจ เนื่องจากหนี้ที่เร่งตัวขึ้นมาก ส่งผลให้สัดส่วนหนี้ครัวเรือนต่อ GDP อยู่ในระดับสูง และเมื่อเทียบกับประเทศที่อยู่ในระดับการพัฒนาเดียวกัน ก็แสดงให้เห็นว่าหนี้ครัวเรือนไทยโตเร็วเป็นลำดับต้นๆ
อย่างไรก็ดี ด้วย ปัญหาหนี้ครัวเรือนไทย ยังอยู่ในภาวะน่าเป็นห่วงดัง ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) จึงได้ติดตามและวิเคราะห์ความเสี่ยงของหนี้ครัวเรือนอย่างใกล้ชิด รวมทั้งพยายามออกมาตรการแก้ไขปัญหาหนี้ครัวเรือนอย่างเป็นระบบและตรงจุด ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องอาศัยความร่วมมือกันของทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชน เพื่อให้การแก้ไขปัญหาหนี้ครัวเรือนเกิดประสิทธิผลได้จริงและยั่งยืน
และเพื่อสร้างความตระหนักรู้ต่อผู้คนในวงกว้างถึงความน่ากังวลและต้นตอของปัญหาหนี้ครัวเรือน การแก้ไขปัญหาและตัวช่วยต่างๆ ธปท. และสถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ จึงได้ร่วมกันสร้างสื่อเว็บไซต์รูปแบบใหม่ที่เรียกกันว่า Data Scrolly telling เรื่อง “หนี้ครัวเรือนไทย วิกฤตแค่ไหน ทำไมถึงไม่ควรมองข้าม?” ขึ้น
แชร์คำตอบของคำถามสำคัญ เพื่อทำความเข้าใจ ปัญหาหนี้ครัวเรือนไทย ให้มากขึ้น
โดยคำถามสำคัญที่จะตอบ คือ เพราะเหตุใดสถานการณ์หนี้ครัวเรือนไทยจึงน่ากังวล? ซึ่งคำตอบเกี่ยวข้องกับเหตุผลสำคัญ 2 ประการ ได้แก่
ประการแรก หนี้ส่วนใหญ่ของคนไทยเป็นสินเชื่อที่อาจไม่สร้างรายได้ในอนาคต (non-productive loan) โดยข้อมูลสินเชื่อในระบบจากเครดิตบูโร ณ ไตรมาส 3 ปี 2565 พบว่า 69% ของบัญชีหนี้ครัวเรือนไทยทั้งหมดเป็นสินเชื่อส่วนบุคคลและบัตรเครดิต ซึ่งมักเป็นหนี้เพื่อการอุปโภคบริโภคที่ใช้แล้วหมดไป ไม่ช่วยให้มีรายได้เพิ่มขึ้นหรือทำให้มีชีวิตที่ดีขึ้นในอนาคต และยังมีระยะผ่อนสั้นแต่ดอกเบี้ยสูง ซึ่งทำให้มีภาระผ่อนต่อเดือนที่สูงตามมา
ขณะที่บางท่านอาจสงสัยว่าแล้วสินเชื่อเพื่อที่อยู่อาศัย (หนี้บ้าน) ซึ่งไม่ได้อยู่ในประเภทนี้ล่ะ? ปรากฏว่า สำหรับไทย คิดเป็น 35% ของสัดส่วนมูลค่าหนี้ทั้งหมด ซึ่งต่างจากกลุ่มประเทศพัฒนาแล้วที่มีสัดส่วนหนี้ต่อ GDP ใกล้เคียงกับไทย เช่น ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ ซึ่งหนี้บ้านคิดเป็น 62% และ 73% ของมูลค่าหนี้รวมทั้งหมดของแต่ละประเทศ ตามลำดับ
ประการที่สอง หนี้ส่วนใหญ่อยู่กับกลุ่มผู้กู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับความสามารถในการชำระหนี้ โดย 1 ใน 5 ของคนไทยที่มีหนี้นั้น กำลังมีหนี้เสีย หรือคิดเป็นกว่า 5.8 ล้านคน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสินเชื่อส่วนบุคคล ทั้งนี้ กลุ่มวัยเริ่มทำงาน (20-35 ปี) มีสัดส่วนสินเชื่อที่อาจไม่สร้างรายได้เป็นสัดส่วนสูงที่สุดและมีสัดส่วนของผู้กู้ที่มีหนี้เสียสูงที่สุดถึง 1 ใน 4 อีกด้วย! ซ้ำร้าย กลุ่มเกษตรกรและกลุ่มผู้มีรายได้น้อยมีสัดส่วนภาระหนี้ต่อรายได้ (debt service ratio) สูงที่สุด และสุ่มเสี่ยงที่จะชำระหนี้ไม่ได้ หรือชำระได้เพียงดอกเบี้ยหรือบางส่วน อันทำให้เป็นการยากที่จะหลุดพ้นจากวังวนปัญหาหนี้ไปได้

ส่วนปัญหาที่สอง คือ แล้วปัญหาสำคัญ 2 ประการข้างต้นจะส่งผลกระทบอย่างไร? บทความเรื่องเดียวกันนี้ ให้คำตอบว่า
ปัญหาประการแรก ภาระหนี้ที่อยู่ในระดับสูงอาจฉุดรั้งการขยายตัวของเศรษฐกิจ เพราะรายได้ส่วนใหญ่ต้องเอาไปจ่ายคืนหนี้แทนการเอาไปใช้จ่ายซื้อสินค้าและบริการหรือลงทุน
ขณะที่ ปัญหาประการที่สอง ยังมีความเสี่ยงต่อเสถียรภาพระบบการเงิน กล่าวคือ หากลูกหนี้จำนวนมากชำระหนี้ไม่ได้พร้อมๆ กัน ก็อาจกระทบฐานะการเงินของเจ้าหนี้ ทำให้เกิดปัญหาหนี้เสียในวงกว้างจนกลายเป็นวิกฤตได้ ทั้งนี้ ปัญหาทั้งสองประการอาจลุกลามไปสู่ปัญหาอื่นๆ ตามมา เช่น ปัญหาสุขภาพจิตของลูกหนี้ ปัญหาสังคมที่คนถูกกดดันจากภาระหนี้ อาจเริ่มก่ออาชญากรรม จนทำให้ชีวิตและทรัพย์สินของคนในสังคมไม่ปลอดภัย
นอกจากนี้ ปัญหาหนี้จะยิ่งรุนแรงขึ้น เมื่อไทยเข้าสู่สังคมสูงอายุ เพราะค่าใช้จ่ายในการดูแลสุขภาพสูงขึ้น สวนทางกับรายได้ของครัวเรือนที่ลดลงตามจำนวนคนทำงานหารายได้
ชี้ทางออกของปัญหาหนี้ครัวเรือน ต้องแก้พร้อมกันในหลากมิติ
ส่วนทางออกของ ปัญหาหนี้ครัวเรือนไทย รองศาสตราจารย์ ดร.ณดา จันทร์สม คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ ได้เคยเผยแพร่บทความเพื่อแนะนำในประเด็นนี้ไว้อย่างน่าสนใจว่า
“สถานการณ์หนี้ครัวเรือนของไทยยังอยู่ในระดับสูงอย่างต่อเนื่อง ถือเป็นจุดเปราะบางสำคัญของระบบเศรษฐกิจการเงินและสังคมไทย และยังคงเป็นประเด็นที่ต้องกล่าวย้ำกัน โดยเฉพาะในช่วงบรรยากาศการเลือกตั้ง ที่จะมีการนำเสนอนโยบายเศรษฐกิจจากพรรคการเมืองต่างๆ การกระตุ้นให้เกิดการตระหนักถึงปัญหาหนี้ครัวเรือนของไทยจึงเป็นเรื่องจำเป็นและคาดหวังนโยบายที่เป็นรูปธรรมในการจัดการกับปัญหาดังกล่าว”

“จากข้อมูลของธนาคารแห่งประเทศไทย และสถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า หนี้ครัวเรือนของไทยปรับตัวสูงขึ้นอย่างมากในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา เปรียบเทียบข้อมูลในปี พ.ศ. 2553 หนี้สินครัวเรือนจากระดับ 60% ต่อ GDP มาอยู่ที่ประมาณ 90% ต่อ GDP ในปี พ.ศ. 2563 และรักษาระดับสูงไว้อย่างต่อเนื่อง ล่าสุด ณ สิ้นไตรมาส 3/2565 หนี้สินครัวเรือนไทยมีจำนวน 14.9 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 86.8% ต่อ GDP”
“อย่างไรก็ดี สถานการณ์หนี้สินระดับบุคคลมีความแตกต่างกันในทุกมิติ เพื่อให้เกิดความเข้าใจต่อสภาพหนี้ครัวเรือนได้ดียิ่งขึ้น จำเป็นต้องใช้ข้อมูลที่ครอบคลุมระบบสินเชื่อของประเทศ การกำหนดนโยบายที่ดี ควรคำนึงถึงความสมดุลของทุกมิติ ไม่ว่าจะเป็นการเข้าถึงสินเชื่อ และเสถียรภาพทางการเงินของครัวเรือนไทย โดยนโยบายเพื่อแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนควรครอบคลุมคนทุกกลุ่มทั่วประเทศ และเน้นการป้องกันและแก้ไขปัญหาในทุกระยะของการก่อหนี้ ตั้งแต่ก่อนครัวเรือนจะมีหนี้ เมื่อมีหนี้ และเมื่อติดอยู่ในวงจรหนี้”
“นอกจากการมีนโยบายที่ดูแลในแต่ละช่วงของการก่อหนี้ของภาคครัวเรือนดังกล่าวข้างต้นแล้ว การให้ความสำคัญกับความรู้ทางด้านการเงินก็เป็นปัจจัยที่มีความสำคัญมาก เพราะความรู้ด้านการเงินจะทำให้ประชาชนมีภูมิคุ้มกัน สามารถประเมินศักยภาพของตนเองต่อการสร้างหนี้ว่ามีความเหมาะสมเพียงใด ทั้งความสามารถในการชำระหนี้ วิธีการคิดคำนวณดอกเบี้ย ตลอดจนแนวทางที่เป็นการสร้างรายได้เพิ่มเพื่อชดเชยกับรายจ่าย”

“ทั้งนี้ ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่างๆ ควรเร่งให้ความรู้ทางการเงินกับประชาชนทุกระดับ เนื่องจากการส่งเสริมความรู้ทางด้านการเงินจะช่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและทัศนคติทางการเงินของประชาชนได้ นำไปสู่การวิเคราะห์ถึงสิ่งที่จำเป็นที่ควรใช้จ่ายเงิน และนำไปสู่วินัยทางการเงินระดับบุคคล”
และทางออกสุดท้ายที่ รองศาสตราจารย์ ดร.ณดา เน้นย้ำ คือ การวางนโยบายหรือมาตรการในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโดยให้เศรษฐกิจในระดับฐานรากเป็นตัวขับเคลื่อนอย่างรัดกุม
“โดยระบบเศรษฐกิจฐานรากที่จะมีความเข้มแข็งนั้นต้องมีการรวมกลุ่มการทำงาน เพื่อเพิ่มอำนาจในการต่อรองกับภายนอก และควรมีการจัดการระบบการเงินของชุมชนอย่างบูรณาการร่วมกับกองทุนอื่น ๆ ภายใต้กลไก กฎ กติกาการอยู่ร่วมกัน ซึ่งในปัจจุบันแหล่งเงินทุนฐานรากส่วนใหญ่มาจากการรวมตัวกันทั้งจากการจัดตั้งโดยภาครัฐหรือจากกลุ่มประชาชนจัดตั้ง เช่น กองทุนหมู่บ้านฯ กลุ่มออมทรัพย์ต่าง ๆ เป็นต้น ดังนั้น การเข้ามาของภาครัฐด้วยการส่งเสริมและสนับสนุนความมั่นคงให้แก่กลุ่มด้วยการออกกฎหมายสนับสนุน เพื่อให้เป็นแหล่งเงินทุน/เงินออมของกลุ่มประชาชนฐานราก จะช่วยให้กลุ่มดังกล่าวมีการเรียนรู้ในการบริหารจัดการเงิน สร้างดอกผลให้งอกเงย รวมถึงอาจเป็นกลไกในการสนับสนุนให้ครัวเรือนมีรายได้หลากหลาย ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพารายได้แหล่งเดียวและสามารถมีรายได้ที่มั่นคงเพียงพอต่อการใช้จ่ายในครอบครัวและการชำระหนี้ในอนาคต”
บอกข่าวดีกับต้นแบบความสำเร็จ เมื่อ อีอีซี สร้างรายได้ครัวเรือนต่อเดือนโตปีละ 5%
และนับเป็นแสงสว่างที่เกิดขึ้นแล้วที่ปลายอุโมงค์ เมื่อมีการเผยแพร่รายงานจากสำนักงานยุทธศาสตร์องค์กร สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.) ระบุว่าการพัฒนาโครงการ EEC ตั้งแต่ปี 2562-2564 ส่งผลให้ภาพรวมรายได้เฉลี่ยต่อครัวเรือนรายปีของประชากรในพื้นที่เพิ่มขึ้น 5% ต่อปี หรือเพิ่มขึ้นปีละ 2,605 บาท
โดยครัวเรือนในจังหวัดระยองมีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนเพิ่มขึ้นมากที่สุด 7.7% รองลงมาคือขลบุรีโต 6.2% และฉะเชิงเทรา 0.7%
ทั้งนี้ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลสำรวจการทำงานประชากรปี 2563 พบว่าคนทำงานในภาคการผลิตที่จบการศึกษาในระดับปวส.และอนุปริญญา ได้รับค่าจ้างเฉลี่ยอยู่ที่ 20,368 บาทต่อเดือน ซึ่งอุตสาหกรรมที่ได้รับค่าจ้างสูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ ปิโตรเลี่ยม ได้ค่าจ้าง 36,187 บาท เคมีภัณฑ์และยา 25,636 บาท และการผลิตอโลหะ 23,535 บาท



ขณะที่จำนวนคนทำงานในพื้นที่อีอีซีตั้งแต่ปี 2559-2564 เพิ่มขึ้น 8.5% หรือ 527,453 คน โดยส่วนมากเป็นจำนวนคนทำงานในจังหวัดระยอง ที่เพิ่มขึ้นกว่า 24.4% ซึ่งเป็นคนที่ทำงานในภาคการผลิตโดยเฉพาะอุตสาหกรรมยานยนต์และชิ้นส่วน ผลิตโลหะ แปรรูปและเครื่องดื่ม ธุรกิจขายส่ง และธุรกิจก่อสร้าง ส่วนในจังหวัดฉะเชิงเทรามีคนทำงานเพิ่มขึ้น 8.9% หรือ 124,497 คน และจังหวัดชลบุรี -0.1% ภาพรวมลดลง 3,044 คน จากภาคการผลิตและบริการภาคการท่องเที่ยว ซึ่งได้รับผลกระทบโดยตรงจากโควิด-19
สำหรับสถานประกอบการในพื้นที่อีอีซีปี 2559-2564 เติบโตเฉลี่ย 3.2% ต่อปี หรือ 19,746 แห่ง โดยส่วนใหญ่จะเป็นสถานประกอบการภาคการผลิตที่ขยายตัว 8.4% ภาคบริการ 2.7% และภาคการค้า 1.7% โดยจำนวนสถานประกอบการในระยองเพิ่มขึ้นมากที่สุด 5.5% หรือ 8,782 แห่ง ส่วนใหญ่เป็นภาคการผลิต ขณะที่สถานประกอบการในชลบุรี เฉพาะภาคการท่องเที่ยว ลดลง 0.9% หรือ 1,249 แห่ง
จากตัวเลขทางสถิตินี้เอง จึงเป็นสิ่งที่บ่งชี้ได้ว่า นโยบายส่งเสริมและพัฒนาพื้นที่ EEC มีส่วนในการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับประชากรในพื้นที่ 3 จังหวัด อย่างมีนัยสำคัญ
ที่มา :
- บทความเรื่อง “บทความเรื่อง “หนี้ครัวเรือนไทย : เพราะเหตุใดจึงต้องกังวล?” โดย สุพริศร์ สุวรรณิก สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ คอลัมน์ “บางขุนพรหมชวนคิด” นสพ.ไทยรัฐ เผยแพร่ในเว็บไซต์ธนาคารแห่งประเทศไทย
- บทความเรื่อง “หนี้ครัวเรือน : ความเปราะบางทางเศรษฐกิจและสังคมสู่ความไม่ยั่งยืน” โดย รองศาสตราจารย์ ดร. ณดา จันทร์สม คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
- รายงานข่าวเรื่อง “อีอีซี สร้างรายได้ครัวเรือนต่อเดือนโตปีละ 5%” จากเว็บไซต์กรุงเทพธุรกิจ
แชร์แนวทางแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนไทยในหลากหลายแง่มุม
ระดมสมองเร่งแก้ ‘ปัญหาหนี้ครัวเรือนไทย’ ตัวชี้วัดสำคัญ พลิกชะตาเศรษฐกิจไทยครึ่งปีหลัง 2563












