ในสังคมญี่ปุ่นมีเรื่องที่ชวนตกใจมากคือ ผู้หญิงที่ประสบความสำเร็จในสาขา STEM มีโอกาสน้อยที่จะหาสามีได้ เนื่องจากอาชีพด้าน STEM มักถูกมองว่าเป็นงานที่ต้องใช้ความพยายามและใช้เวลามาก ซึ่งทำให้มีเวลาน้อยลงสำหรับการออกเดตและครอบครัว
ดังนั้นรัฐบาลญี่ปุ่นจึงพยายามที่จะเปลี่ยนแนวคิดและอคิตนี้ เพื่อไม่ให้ขัดขวางเด็กผู้หญิงที่ต้องการจะเรียนด้าน STEM ด้วยการเน้นย้ำให้เห็นว่าผู้หญิงที่ประสบความสำเร็จมากมายในสาขา STEM ในญี่ปุ่น สามารถมีชีวิตการงานที่รุ่งโรจน์ไปพร้อมๆ กับมีชีวิตคู่และมีครอบครัวที่ดีได้ เพื่อเป็นแบบอย่างให้กับเด็กสาวที่มีความฝันจะศึกษาเล่าเรียนในด้านนี้
ตัวอย่างของอคติทางสังคมที่กีดกันไม่ให้ผู้หญิงมีบทบาทในแวดวง STEM คือ เมื่อปี 2561 พบว่าโรงเรียนแพทย์ในโตเกียวแห่งหนึ่งจงใจลดคะแนนสอบเข้าของผู้หญิง เพื่อให้ผู้ชายสามารถสอบผ่านได้แทน โดยเจ้าหน้าที่ของโรงเรียนแพทย์เชื่อว่าผู้หญิงมีแนวโน้มที่จะเลิกทำงาน หลังจากมีลูก ซึ่งถือเป็นความสูญเปล่าทางการศึกษา

กรณีของ Yuna Kato นักศึกษาชั้นปีที่ 3 ของสถาบันเทคโนโลยีแห่งโตเกียว หนึ่งในมหาวิทยาลัยวิศวกรรมชั้นนำแห่งหนึ่งของญี่ปุ่น มีจุดมุ่งหมายในอาชีพการวิจัย แต่ก็กลัวว่าตัวเองอาจมีอายุสั้นลง หากเธอมีลูก
Yuna กล่าวว่าญาติๆ พยายามกีดกันเธอจากการเรียนสาขาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ ด้วยแนวคิดที่ว่าผู้หญิงในสายงาน STEM ยุ่งเกินกว่าจะหาคู่หรือแต่งงานมีครอบครัว ดังนั้นจึงเป็นเรื่องยากในการหาสามี
“คุณย่าและแม่ของฉันมักบอกฉัน ถ้าฉันต้องการมีสามีและเลี้ยงลูก ต้องเรียนและทำงานอื่นที่ไม่ใช่ STEM” เธอกล่าว


กระนั้นเธอก็มาพาตัวเองข้ามผ่านอุปสรรคดังกล่าวจนมาถึงจุดที่เธอได้ทำงานร่วมกับศึกษาชายที่ชมรมของมหาวิทยาลัยโตเกียวเพื่อผลิตเครื่องบินเบาที่ขับเคลื่อนด้วยมนุษย์ แต่อย่างไรก็ดี ในสังคมญี่ปุ่นก็ยังมีวิศวกรหญิงหลายคนเลือกเส้นทางที่แตกต่างออกไป แม้จะมีดีกรีที่เป็นที่ต้องการของตลาดก็ตาม เนื่องจากการตีตราทางสังคมดังกล่าว ซึ่งสร้างความปวดเศียรเวียนเกล้าให้กับรัฐบาลญี่ปุ่นอย่างมาก โดยเฉพาะในด้านไอทีที่ภายในปี 2573 นี้ แดนอาทิตย์อุทัยกำลังจะประสบกับการขาดแคลนแรงงานมากถึง 790,000 คน ซึ่งสาเหตุหลักมาจากการที่ผู้หญิงมีบทบาทน้อยเกินไป
ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าผลกระทบรุนแรงที่จะตามมาคือ การลดลงของนวัตกรรม ผลิตภาพ และความสามารถในการแข่งขันสำหรับประเทศที่เติบโตเป็นประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ 3 ของโลกจากจุดแข็งเหล่านั้นในช่วงศตวรรษที่ผ่านมา

ด้าน Yinuo Li นักการศึกษาชาวจีนที่มีปริญญาเอกด้านอณูชีววิทยา (ชีววิทยาระดับโมเลกุล) และเป็นคุณแม่ลูกสามซึ่งอยู่ในโครงการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมของญี่ปุ่นกล่าวว่า “มันสิ้นเปลืองมากและสร้างความสูญเสียให้กับประเทศชาติ คุณไม่มีความสมดุลทางเพศ เทคโนโลยีของคุณก็จะมีจุดบอดและข้อบกพร่องที่สำคัญ”
ข้อเท็จจริงที่เจ็บปวดคือ ปัญหาดังกล่าวเกิดจาก “อคติโดยไม่รู้ตัว” เป็นเหตุให้ญี่ปุ่นรั้งอันดับสุดท้ายในกลุ่มประเทศที่ร่ำรวย โดยมีนักศึกษาหญิงเพียง 16% ที่เรียนวิชาเอกวิศวกรรม การผลิต และการก่อสร้าง และมีนักวิทยาศาสตร์หญิงเพียง 1 คนในทุกๆ 7 คน แม้ว่าเด็กผู้หญิงญี่ปุ่นจะทำคะแนนสูงสุดเป็นอันดับ 2 ของโลกในวิชาคณิตศาสตร์ และอันดับ 3 ในวิชาวิทยาศาสตร์ก็ตาม ตามข้อมูลขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) และสำหรับความเสมอภาคทางเพศโดยรวม อันดับของญี่ปุ่นในปีนี้ก็ลดลงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์

จากอินโฟกราฟิกด้านบน พบว่าสัดส่วนของผู้หญิงที่สำเร็จการศึกษาในสาขา STEM ของโปแลนด์รั้งอันดับที่ 1 ขณะที่ค่าเฉลี่ยของ OECD อยู่ที่ 32% และแม้กระทั่งชิลียังมีสัดส่วนดังกล่าวสูงกว่าญี่ปุ่น
เพื่อไม่ให้ติดกับดักอคติที่บั่นทอนศักยภาพของประเทศในอนาคต รัฐบาลญี่ปุ่นจึงเดินหน้าปฏิบัติภารกิจเพื่อปิดช่องว่างดังกล่าวให้ได้
สำหรับปีการศึกษา 2567 ที่จะถึงนี้ มหาวิทยาลัยประมาณ 10 แห่ง รวมถึงสถาบันเทคโนโลยีแห่งโตเกียวจะปฏิบัติตามการเรียกร้องของรัฐบาลญี่ปุ่น ในการให้โควตากับนักเรียนหญิงสาย STEM ร่วมกับสถาบันการศึกษาอีกหลายแห่งที่เริ่มให้โควตาแล้วในปีการศึกษานี้
ภารกิจของรัฐบาลญี่ปุ่นซึ่งมีเป้าหมายที่จะเปลี่ยนทัศนคติของผู้คนในสังคมผ่านการกลยุทธ์การสื่อสาร ได้เริ่มขึ้นเมื่อไม่กี่เดือนก่อน ด้วยการผลิตวิดีโอความยาว 9 นาทีครึ่ง เพื่อแสดงให้นักการศึกษาและผู้ปกครองเห็นว่า “อคติโดยไม่รู้ตัว” ได้ขัดขวางเด็กผู้หญิงไม่ให้เรียนสาย STEM อย่างไร

ในสถานการณ์หนึ่งที่ปรากฎในวิดีโอนี้คือ นักแสดงที่เล่นเป็นครูในโรงเรียนกล่าวชื่นชมนักเรียนที่เก่งคณิตศาสตร์ แม้ว่าจะเป็นผู้หญิงก็ตาม ทำให้เธอรู้สึกว่าการเป็นผู้หญิงเก่งคณิตศาสตร์เป็นเรื่องผิดปกติ ขณะที่อีกสถานการณ์หนึ่ง แม่ได้กีดกันไม่ให้ลูกสาวเรียนวิศวกรรมศาสตร์ เพราะความเชื่อที่ว่า “สาขานี้ผู้ชายเป็นใหญ่”
นอกจากนี้ รัฐบาลญี่ปุ่นยังได้ทำงานร่วมกับภาคเอกชน โดยสำนักความเท่าเทียมทางเพศจะจัดเวิร์กช็อปและกิจกรรมด้าน STEM มากกว่า 100 รายการ ที่มุ่งเป้าไปที่นักเรียนหญิงเป็นหลักในช่วงฤดูร้อนนี้ เช่น การเรียนรู้จากวิศวกรรถสปอร์ตของมาสด้า มอเตอร์ คอร์ปอเรชั่น

ไม่มีความหลากหลาย ไม่มีนวัตกรรม
ขณะนี้สถาบันการศึกษาและบริษัทชั้นนำต่างๆ รวมถึงมิตซูบิชิ เฮฟวี่ อินดัสตรี่ส์ และโตโยต้ากำลังเสนอทุนการศึกษาให้กับนักศึกษาหญิงสาย STEM เพื่อดึงดูดนักศึกษาหญิงที่มีความสามารถ
Minoru Taniura เจ้าหน้าที่ฝ่ายทรัพยากรมนุษย์ของมิตซูบิชิ เฮฟวี่ อินดัสตรี่ส์ กล่าวว่า “การขาดแคลนวิศวกรหญิงนั้นผิดธรรมชาติอย่างยิ่ง โดยเฉพาะกับการที่ผู้หญิงมีสัดส่วนครึ่งหนึ่งของสังคม”
“หากสัดส่วนของวิศวกรไม่สอดคล้องกับจำนวนประชากร ญี่ปุ่นจะล้าหลังในการนำเสนอสิ่งที่ลูกค้ากำลังมองหาในอนาคต”
ด้านพานาโซนิคก็มองเห็นประโยชน์จากมุมมองของผู้หญิงสาย STEM เช่นกัน โดย Kyoko Ida วิศวกรอาวุโสของบริษัทฯ กล่าวว่าพวกเธอมีบทบาทสำคัญและมีความเข้าใจในการพัฒนาเครื่องทำขนมปังของบริษัทฯ ซึ่งตอบโจทย์ผู้ใช้ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง

ส่วน Jun-ichi Imura รองผู้อำนวยการสถาบันเทคโนโลยีแห่งโตเกียว กล่าวว่า “การขาดความหลากหลายได้ส่งผลเสียกับญี่ปุ่นแล้ว เพราะความหลากหลายเป็นที่มาของนวัตกรรม และจากการที่เราได้เห็นนวัตกรรมที่แท้จริงในช่วง 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมา ที่สถาบันการศึกษาของเราหรือทั่วทั้งญี่ปุ่นเอง มันดูไม่ดีเอาเสียเลย”
“มองไปข้างหน้าถึงปี 2593 หรืออีก 27 ปีนับจากนี้ เราทุกคนจะต้องขอบคุณกับสิ่งที่รัฐบาลญี่ปุ่นและสถาบันการศึกษาต่างๆ ร่วมมือกันทำในตอนนี้”
เหตุใด STEM จึงมีความสำคัญต่อการสร้างนวัตกรรมและขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ?
การศึกษาและสาขา STEM (วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม และคณิตศาสตร์) มีบทบาทสำคัญในการสร้างนวัตกรรมและขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศด้วยเหตุผลหลายประการ ดังต่อไปนี้
นวัตกรรมและความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี สาขา STEM อยู่ในระดับแนวหน้าของนวัตกรรมและความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี มีส่วนสำคัญในการช่วยพัฒนาเทคโนโลยี ผลิตภัณฑ์ และบริการใหม่ที่ขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจ ความก้าวหน้าในสาขาต่างๆ เช่น วิทยาการคอมพิวเตอร์ ปัญญาประดิษฐ์ เทคโนโลยีชีวภาพ และพลังงานหมุนเวียน มีศักยภาพในการปฏิวัติอุตสาหกรรม สร้างตลาดใหม่ และปรับปรุงประสิทธิภาพการทำงาน
การสร้างงานและการเติบโตทางเศรษฐกิจ อุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับ STEM มีผลกระทบอย่างมากต่อการสร้างงานและการเติบโตทางเศรษฐกิจ สาขาเหล่านี้เสนอโอกาสทางอาชีพที่มีความต้องการสูงและให้ค่าตอบแทนสูง ดึงดูดผู้เชี่ยวชาญที่มีทักษะและผลักดันอัตราการจ้างงาน บุคลากรด้าน STEM ที่มีศักยภาพมีความสำคัญต่อการรักษาความสามารถในการแข่งขันของประเทศในเศรษฐกิจโลก และดึงดูดการลงทุนจากอุตสาหกรรมที่อาศัยความเชี่ยวชาญทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
การแก้ปัญหาและการคิดอย่างมีวิจารณญาณ การศึกษา STEM ปลูกฝังทักษะการแก้ปัญหา ความสามารถในการคิดเชิงวิพากษ์ และความคิดเชิงวิทยาศาสตร์ ทักษะเหล่านี้มีความสำคัญต่อการรับมือกับความท้าทายที่ซับซ้อนและการค้นหาแนวทางแก้ไขที่เป็นนวัตกรรม ผู้เชี่ยวชาญด้าน STEM ได้รับการฝึกอบรมให้วิเคราะห์ปัญหา คิดอย่างมีเหตุผล เพื่อพัฒนาวิธีแก้ปัญหาที่สร้างสรรค์และมีประสิทธิภาพ ซึ่งนำไปสู่ความก้าวหน้าในภาคส่วนต่างๆ รวมถึงการดูแลสุขภาพ พลังงาน การขนส่ง และการสื่อสาร เป็นต้น
การพัฒนาที่ยั่งยืน STEM มีบทบาทสำคัญในการรับมือกับความท้าทายระดับโลกที่เกี่ยวข้องกับความยั่งยืนและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ด้วยการส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาด้านพลังงานทดแทน การจัดการทรัพยากร การบรรเทาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการเกษตรแบบยั่งยืน ด้วยเหตุนี้การศึกษาด้าน STEM จึงมีส่วนสำคัญในการช่วยสร้างอนาคตที่ยั่งยืนและยืดหยุ่นมากขึ้น ส่งผลให้เศรษฐกิจของประเทศมีเสถียรภาพและมั่งคั่งในระยะยาว

ยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันระดับโลก ประเทศที่ให้ความสำคัญกับการศึกษา STEM และลงทุนในการวิจัยและการพัฒนาทางวิทยาศาสตร์มักจะมีความได้เปรียบในการแข่งขันในตลาดโลก ด้วยการส่งเสริมนวัตกรรมและการผลิตแรงงานที่มีทักษะ ประเทศเหล่านี้จึงดึงดูดบริษัทข้ามชาติ กระตุ้นผู้ประกอบการ และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจในระดับโลกได้
การทำงานร่วมกันและแนวทางสหวิทยาการ การศึกษาและการทำงานในสายงาน STEM มักต้องการความร่วมมือระหว่างผู้เชี่ยวชาญจากสาขาวิชาต่างๆ ด้วยการบูรณาการความรู้และความเชี่ยวชาญจากสาขาต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น วิศวกรรมศาสตร์ ชีววิทยา และวิทยาศาสตร์ข้อมูล จึงจะสามารถพัฒนาโซลูชันที่เป็นนวัตกรรมซึ่งส่งผลบวกในวงกว้างได้ โดยวิธีการแบบสหวิทยาการช่วยอำนวยความสะดวกในการผสมผสานมุมมองที่แตกต่างกันและส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ นำไปสู่นวัตกรรมที่ก้าวล้ำนำสมัยและขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจได้อย่างแท้จริง
ที่มา : How Japan is encouraging more women into STEM











