Decoupling สหรัฐฯ กับ จีน ไทยได้หรือเสียประโยชน์

สหรัฐฯ และจีน มีความสำคัญกับไทยทั้งในแง่ของการเป็นตลาดส่งออกและแหล่งนำเข้าที่สำคัญของไทย โดยในปี 2565 สหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทยและเป็นคู่ค้าอันดับ 2 ของไทย ขณะที่จีนเป็นทั้งแหล่งนำเข้าและคู่ค้าอันดับ 1 ของไทย ซึ่งไทยได้ยึดโยงเข้ากับห่วงโซ่อุปทานของทั้งสองประเทศ

ดังนั้น การดำเนินนโยบาย มาตรการ และ กฎหมายต่างๆ ในด้านการค้าการลงทุน การส่งเสริมการพัฒนาเทคโนโลยีและอุตสาหกรรม หรือด้านอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องของสองประเทศนี้ จะส่งผลกระทบต่อไทยด้วยเช่นกัน การแยกห่วงโซ่อุปทานระหว่างสหรัฐฯ และจีน ไทยจึงมีทั้งโอกาสและความท้าทาย ต้องวิเคราะห์ตลาดเชิงลึก พัฒนาคน เพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขัน เร่งเจรจา FTA เกาะเกี่ยวห่วงโซ่อุปทานโลก

งานสัมมนา “Decoupling ระหว่างสหรัฐฯ และจีน ไทยได้หรือเสียประโยชน์” สะท้อนสงครามการค้าและสงครามเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐฯ กับจีนที่เกิดขึ้นและดำเนินมาจนถึงปัจจุบัน ได้เปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ของการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศในหลายมิติ หนึ่งในนั้นคือการแยกตัวของห่วงโซ่อุปทาน (Decoupling) ระหว่างสหรัฐฯ และจีน ซึ่งเกิดจากการที่ทั้งสองประเทศได้ตระหนักถึงความสำคัญของการสร้างความมั่นคงและความยืดหยุ่นให้กับห่วงโซ่อุปทาน (Supply chain) ของตัวเอง ไม่ให้พึ่งพาการเป็นแหล่งผลิตหรือตลาดของอีกฝ่ายมากเกินไป
พูนพงษ์ นัยนาภากรณ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) วิเคราะห์ว่า ปัจจุบันเราได้เห็นการเคลื่อนย้ายทางด้านการค้าและการลงทุนบ้างแล้ว และมีแนวโน้มว่ากระแสการแยกห่วงโซ่อุปทานระหว่างสหรัฐฯ และจีนจะทวีความเข้มข้นเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งผลการแยกห่วงโซ่อุปทานระหว่างสหรัฐฯ กับจีน พบว่าไทยมีทั้งโอกาสและความท้าทาย ซึ่งสามารถสรุปประเด็นสำคัญได้ ดังนี้
พูนพงษ์ นัยนาภากรณ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.)
(1) สหรัฐฯ และจีน มีส่วนแบ่งตลาดในแต่ละฝ่ายลดลง โดยส่วนแบ่งตลาดของจีนในตลาดสหรัฐฯ ลดลงอย่างชัดเจน ในขณะที่ส่วนแบ่งตลาดของสหรัฐฯ ในตลาดจีนลดลงเพียงเล็กน้อยเท่านั้น นอกจากนั้นทั้งสหรัฐฯ และจีนหันไปนำเข้าสินค้าจากประเทศอื่นๆ ทดแทน โดยสหรัฐฯ นำเข้าสินค้าจากแคนาดา อินเดีย ไต้หวัน ไทย เกาหลีใต้ และเวียดนามเพิ่มขึ้น ในขณะที่จีนหันไปนำเข้าสินค้าจากกลุ่มอาเซียนเพิ่มขึ้น ได้แก่ เวียดนาม อินโดนีเซีย และมาเลเซีย
(2) ไทยเป็นประเทศที่ได้ประโยชน์ในตลาดสหรัฐฯ มากเป็นอันดับสองในอาเซียน รองจากเวียดนาม โดยส่วนแบ่งตลาดเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 1.3 เป็นร้อยละ 1.8 ระหว่างปี 2561-2565 ในขณะที่ส่วนแบ่งตลาดของไทยในตลาดจีนไม่เปลี่ยนแปลงมากนักที่ร้อยละ 2.1 ในช่วงเวลาเดียวกัน
(3) สินค้าไทยที่สามารถเข้าตลาดสหรัฐฯ ได้มากขึ้น เช่น เครื่องปรับอากาศ กล้องบันทึกภาพ ตู้เย็น และฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ อุปกรณ์กึ่งตัวนำแบบไวแสง (Photosensitive semiconductor) และวงจรอิเล็กทรอนิกส์อื่น (เช่น image sensor, temperature sensor) และชิ้นส่วนรถยนต์ โดยเฉพาะในส่วนที่เป็น Aftermarket (ซึ่งส่วนใหญ่เป็น REM) รถแทรกเตอร์ และรถจักรยานยนต์ ขณะที่สินค้าไทยที่สามารถเข้าตลาดจีน ได้มากขึ้น เช่น รถจักรยานยนต์
(4) ไทยได้อานิสงส์ในส่วนของการย้ายฐานการผลิตของทั้งบริษัทข้ามชาติและบริษัทจีน โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมเครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ เนื่องจากความต้องการบรรเทาผลกระทบจากการแบ่งแยกห่วงโซ่อุปทาน สำหรับอุตสาหกรรมยานยนต์ มีเม็ดลงทุนในส่วนของชิ้นส่วนรถยนต์และยางรถยนต์จากจีนเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนในช่วงปี 2561-2562
(5) การวิเคราะห์เชิงลึกของอุตสาหกรรมเครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ ชี้ให้เห็นว่า สหรัฐฯ นำเข้าเครื่องปรับอากาศ ตู้เย็น และฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ จากไทยเพิ่มขึ้น และทำให้สหรัฐฯ กลายมาเป็นตลาดส่งออกสำคัญของประเทศ ในกรณีฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์มีการโยกย้ายคำสั่งผลิตฮาร์ดดิสก์ที่สลับซับซ้อนขึ้นมาผลิตในไทยเพิ่มมากขึ้น ซึ่งสะท้อนจากราคาส่งออกต่อหน่วยที่เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนในปี 2565
(6) การวิเคราะห์เชิงลึกของอุตสาหกรรมยานยนต์ ชี้ให้เห็นว่า ชิ้นส่วนรถยนต์ได้ประโยชน์ในการเข้าสู่ตลาดสหรัฐฯ เพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มที่เป็นชิ้นส่วนที่ใช้ในรถยนต์เครื่องสันดาปภายใน ขณะที่การส่งออกชิ้นส่วนของไทยไปตลาดจีนลดลงทั้งมูลค่าและสัดส่วน เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างรถยนต์ในจีนที่มีแนวโน้มการใช้รถยนต์ไฟฟ้าเพิ่มขึ้น

ดร.ชัยชาญ เจริญสุข ประธานสภาผู้ส่งสินค้าทางเรือแห่งประเทศไทย

ต้องเพิ่ม Value Added สินค้าในตลาดจีน

ดร.ชัยชาญ เจริญสุข ประธานสภาผู้ส่งสินค้าทางเรือแห่งประเทศไทย ให้มุมมองที่เป็นประโยชน์ต่อประเด็น Decoupling ว่า การค้าไทย-จีนแม้จะลดลงไปบางช่วง แต่มีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้น อีกทั้งไทยยังมีศักยภาพทางการค้า ไทยควรประเมิน “Supply chain” ว่าในแต่ละอุตสาหกรรม ไทยอยู่ในช่วงใดบ้าง (ต้นน้ำ กลางน้ำ หรือปลายน้ำ) ซึ่งไทยต้องพยายามอยู่ในห่วงโซ่อุปทานให้ได้ โดยอยู่แบบสมาร์ตและยั่งยืน
นอกจากนี้ ควรสร้างศักยภาพทางการแข่งขันของไทยให้มากขึ้นในภาวะ Decoupling ระหว่างสหรัฐฯ และจีน โดยแนะว่าในตลาดจีน ควรเพิ่ม Value Added ของสินค้าให้มากขึ้นแทนที่จะแข่งขันเรื่องต้นทุน ในตลาดสหรัฐฯ ควรเน้นที่สินค้าและบริการด้านนวัตกรรม อีกทั้งในภาพรวมไทยควรลงทุนในเรื่องของ Logistic Infrastructure เพื่อประหยัดต้นทุนด้านการขนส่งและเพิ่มโอกาสทางการค้าของไทยให้มากขึ้น การวาง Position ของไทยควร Balance กับทั้งด้านสหรัฐฯ และจีนอย่างที่เคยทำมา รวมถึงการพัฒนาศักยภาพด้านแรงงาน เพื่อให้สามารถรองรับอุตสาหกรรมในอนาคต

วิวรรธน์ เหมมณฑารพ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย

พัฒนาการผลิต ส่งเสริมพลังงานสะอาด ยกระดับอุตสาหกรรมไทยสู่ความยั่งยืน

วิวรรธน์ เหมมณฑารพ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย กล่าวในประเด็นดังกล่าวว่า เดิมชาติตะวันตกมีการย้ายฐานการลงทุนเข้าไปในประเทศจีน เช่น สหรัฐฯ เยอรมนี อิตาลี เป็นต้น ต่อมาเมื่อมีสงครามการค้าเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เกิดการย้ายฐานการผลิต ประกอบกับการเกิดโควิด-19 ยิ่งทำให้เกิดการดึงดูดบริษัทข้ามชาติเหล่านั้นกลับเพื่อรักษาความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานของประเทศ ขณะเดียวกันจีนได้ให้ความสำคัญกับความยั่งยืนเช่นเดียวกับชาติตะวันตก ที่เป็นปัจจัยหนึ่งที่กำหนดให้การลงทุนของภาคเอกชนคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมและมีกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดมากขึ้น ซึ่งเป็นความท้าทายที่ทำให้เริ่มเห็นการเคลื่อนย้ายการลงทุนของนักธุรกิจจีนออกนอกจีน และกระจายมายังภูมิภาคอาเซียน อย่างไรก็ตาม จีนมีการลงทุนด้วยเม็ดเงินมหาศาลเพื่อสร้างอุตสาหกรรมผลิตเซมิคอนดักเตอร์ภายในประเทศ เพื่อพึ่งพาตัวเองทดแทนการนำเข้าจากต่างประเทศ อีกทั้งมีนโยบายที่จะพัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงให้เกิดขึ้นภายในประเทศและเกิดเป็นยุทธศาสตร์ Made in China ขึ้นมา โดยมีเป้าหมายคล้ายคลึงกับนโยบาย Industry 4.0 ของเยอรมนี
ปัจจุบันอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ไทยอยู่ในขั้นกลางน้ำและปลายน้ำ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการนำชิ้นส่วนเข้ามาประกอบและส่งออก จึงมองว่าไทยควรส่งเสริมให้เกิดการลงทุนในอุตสาหกรรมต้นน้ำให้มากขึ้น นอกจากนี้ควรพัฒนาห่วงโซ่อุปทาน ส่งเสริมและสนับสนุนการใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม ส่งเสริม BCG Model ยกระดับมาตรฐานฝีมือแรงงานเพื่อดึงดูดการลงทุน ปรับปรุงกฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง เร่งเจรจาข้อตกลงทางการค้า (FTA) พัฒนาและสนับสนุน SMEs และ Startup และส่งเสริมการพัฒนาพลังงานสะอาดปรับกระบวนการผลิตสู่คาร์บอนต่ำ เพื่อยกระดับอุตสาหกรรมไทยสู่ความยั่งยืน

ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร รองประธานและเลขาธิการ หอการค้าไทยในจีน

จะบุกจีนต้องเข้าใจเชิงลึก

ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร รองประธานและเลขาธิการ หอการค้าไทยในจีน แนะนำการบุกตลาดจีนควรทำความเข้าใจเกี่ยวกับจีนในเชิงลึก ทั้งระดับมณฑลและมองในภาพระยะยาวมากขึ้น จีนมีความพยายามเชื่อมโยงกับภายนอก โดยเฉพาะกับอาเซียน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง จีนมีความสัมพันธ์ที่ดีกับไทยที่อยากจะเข้ามาร่วมมือทางการค้าและห่วงโซ่อุปทาน โดยไทยมีความได้เปรียบทางต้นทุนด้านโลจิสติกส์มากกว่าประเทศอื่นในอาเซียน จึงเป็นสิ่งที่ดึงดูดให้นักลงทุนชาวจีนเข้ามาลงทุน ดังนั้น ไทยต้องกำหนด Position ความร่วมมือกับจีนโดยกำหนดอุตสาหกรรมเป้าหมาย (Cluster) ให้ชัดเจนและเป็นรูปธรรมมากขึ้น โดยยกตัวอย่างความร่วมมือในคลัสเตอร์อาหาร ไทยสามารถผลิตและซัพพลายอาหารให้กับจีนได้ เนื่องจากไทยมีความได้เปรียบในการผลิตอาหารของโลก และยังมองว่าไทยสามารถเป็น Twin Cluster ร่วมกับจีนได้มากขึ้น และสามารถร่วมมือกับประเทศในอาเซียนเพื่อต่อยอดทางการค้าได้ 

อภิวัฒน์ ทองประเสริฐ กรรมการผู้จัดการ บริษัท วิสอัพ จำกัด

สร้างขีดความสามารถด้านแรงงานและความรู้เชิงปฏิบัติการ

อภิวัฒน์ ทองประเสริฐ กรรมการผู้จัดการ บริษัท วิสอัพ จำกัด กล่าวเสริมว่า สิ่งสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าของไทย คือ การเสริมสร้างขีดความสามารถ (Capacity Building) โดยต้องให้ความสำคัญกับการพัฒนาแรงงานและความรู้เชิงปฏิบัติการ ซึ่งต้องมีการวางแผนและกลยุทธ์ระยะยาว นอกจากนี้ ไทยควรให้ความสำคัญกับการเคลื่อนย้ายบุคลากรที่มีทักษะความเชี่ยวชาญ (Talent Mobility) รวมถึงควรพิจารณาวางแผนการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับห่วงโซ่อุปทานของไทยอย่างเหมาะสม