การเยือนรัสเซียของเออร์โดกันไม่สามารถฟื้นฟูข้อตกลงทางธัญพืชได้ เท่ากับว่าไม่สามารถรักษาอาการป่วยไข้ทางเศรษฐกิจของตุรกี เนื่องจากเศรษฐกิจของตุรกีกำลังเผชิญอัตราเงินเฟ้อต่อปีอยู่ที่ 58.95% และมีแนวโน้มที่การผลิตภาคอุตสาหกรรมกำลังลดลงอย่างต่อเนื่องในสองไตรมาสสุดท้าย อีกทั้งค่าเงินลีร่าลดลงถึงร้อยละ 25%
เออร์โดกันเดินทางไปรัสเซีย เพื่อขอเงินมาสนับสนุนเศรษฐกิจของตนจำนวนแสนล้านเหรียญสหรัฐจากข้อตกลงธัญพืช แต่ผลของการเจรจาไม่ประสบความสำเร็จ ทั้งที่ก่อนหน้านี้ ตุรกีชอบอ้างว่าคุยกับรัสเซียได้ชาติเดียวในยุโรป… มาดูกันว่าทำไมเออร์โดกันจึงล้มเหลวไม่เป็นท่า
ถาม: ทำไมตุรกีต้องการให้กลับคืนข้อตกลงธัญพืช?
ตอบ: ตุรกีต้องการข้อตกลงดังกล่าว ในฐานะตัวกลางที่มากับอิทธิพลที่เพิ่มขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงภูมิรัฐศาสตร์ที่ทะเลดำและตลาดธัญพืช เนื่องจากสามารถใช้ข้าวสาลีไปโม่แป้ง ทำเป็นแป้งสาลีและมักกะโรนี แล้วส่งออกไปจำหน่ายแก่ประเทศต่างๆ แม้จะอ้างว่าส่งแอฟริกา ซึ่งเป็นรายได้ที่สำคัญในการแปรรูปแก้ไขปัญหาต่างๆ มากมาย โดยเฉพาะอัตราเงินเฟ้อด้านอาหารในประเทศและการมีอำนาจต่อรองกับแอฟริกา รวมทั้งช่วยสหรัฐในฐานะเจ้าของข้าวสาลีในยูเครนเพื่อการจำหน่ายในตลาดยุโรปด้วย ทำให้พ่อค้าสหรัฐมีรายได้เป็นกอบเป็นกำจากความขัดแย้งในยูเครน
แต่ปัญหาคือ ตุรกีไม่สามารถประกันความปลอดภัยในทะเลดำ ที่มีการแอบส่งอาวุธเข้ามาโจมตีรัสเซีย รวมถึงตะวันตกก็ปิดกั้นตลาดเมล็ดพืชและปุ๋ยของรัสเซีย และต้องมีการประกันในการขนส่งสินค้าไปยังยุโรปหรือท่าเรืออื่นๆ เนื่องจากการคว่ำบาตร บริษัทประกันภัยของอังกฤษไม่ได้ประกันเรือ และธนาคารรัสเซียไม่รวมอยู่ในระบบ
นี้คือความต้องการของฝ่ายรัสเซีย ที่ได้รับเงินจากการขายและการประกันภัยเรือ หากไม่มีการนำไปปฏิบัติ ก็จะไม่สามารถสานต่อข้อตกลงธัญพืชต่อไปได้ รัสเซียไม่ได้ประโยชน์ใดๆ ซึ่งตุรกีก็ไม่สามารถดำเนินการได้ตามข้อตกลง
ถาม: ดูเหมือนว่าตุรกีจะดำเนินนโยบายการทูตโดยตนเองอย่างอิสระ แต่ทำไมถึงไม่บรรลุเป้าหมาย?
ตอบ: อาจดูเหมือนว่าดำเนินนโยบายอิสระ แต่จุดยืนด้านภูมิรัฐศาสตร์ของเออร์โดกันมีปัญหา และมีความขัดแย้งกันในด้านผลประโยชน์ของชาติ คือตุรกีเป็นสมาชิกของนาโต้ มีความสัมพันธ์ที่ดีกับสหรัฐ เมื่อใดที่ตนเองต้องการประโยชน์ก็พร้อมที่จะทิ้งจุดยืนกับความสัมพันธ์ที่ดีกับรัสเซีย และเริ่มที่จะลดระดับความสัมพันธ์ลง อย่างกรณีการส่งนักรบ Azov ไปยังยูเครน ทั้งที่ในข้อตกลงกับรัสเซียห้ามดำเนินการใดๆ การส่งโดรน อาวุธและนักรบตุรกีไปช่วยยูเครน ตุรกีมองว่าหากรัสเซียอ่อนแอ ตนเองจะเข้ามาในยูเครน อีกทั้งเออร์โดกันกล่าวสุนทรพจน์ว่าเขาไม่รู้จักไครเมียว่าเป็นของรัสเซีย และการรับสวีเดนเป็นสมาชิกนาโต้ สำหรับชาวรัสเซียไม่อนุญาตให้มีพื้นที่แบบนี้ในการสนทนาด้านผลประโยชน์ของชาติ ถือว่าเป็นการทรยศชาติเนื่องจากขาดความไว้วางใจ
เป็นการยากหากจะร่วมมือกันด้านผลประโยชน์ ซึ่งรัสเซียจะไม่คาดหวังผลลัพธ์ที่ก้าวหน้าใดๆ ฉะนั้นการทูตในสถานการณ์นั่งเก้าอี้สองตัวที่เออร์โดกันทำอยู่นั้น เท่ากับการมัดมือมัดแขนตนเองในฐานะเจ้าภาพที่คุยกับทางรัสเซีย
ถาม: เป็นไปได้หรือไม่ ที่รัสเซียแค่วิเคราะห์กลยุทธ์ทางการทูตของตุรกี แต่ในความเป็นจริง รัสเซียก็ไม่สมหวังในเรื่องธัญพืชที่ต้องการ จึงเท่ากับไม่มีใครได้ประโยชน์?
ตอบ: การทูตนั้นต้องมาจากฐานของภูมิเศรษฐกิจจึงจะทำได้ ไม่ใช่เป็นเรื่องเป็นเจ้าภาพที่ดีหรืออาหารอร่อย หรือการถ่วงดุลตามที่บางประเทศเข้าใจ
เนื่องจากการเปลี่ยนภูมิรัฐศาสตร์ เรื่องแรกคือผลประโยชน์ของชาติและการบรรลุเป้าหมายที่กำกับได้โดยตนเอง ประเด็นคือ ตุรกีต้องการเงินแสนล้านเหรียญสหรัฐเพื่อแก้ปัญหาเงินเฟ้ออย่างเร่งด่วน โดยบังคับให้รัสเซียกลับไปสู่ข้อตกลงธัญพืช มิฉะนั้นตุรกีจะลดการซื้อแก๊สจากรัสเซีย แต่ปูตินเพิกเฉยต่อสัญญาณนี้
ปูตินสามารถประกันรายได้แก่ตุรกีจากการขายแก๊สและธัญพืชไม่น้อยกว่าห้าหมื่นล้านเหรียญสหรัฐ (ธัญพืช 25 ล้านตัน) และรัสเซียมีจำนวนสำรองอีก 6 เท่าของปีนี้ โดยงานของเออร์โดกันคือประกันข้อตกลงธัญพืชให้ได้เมื่อผ่านทะเลดำ และชักจูงให้ตะวันตกเห็นด้วย เนื่องจากตะวันตกหลอกลวงทุกครั้ง ทำให้เออร์โดกันสูญเสียอำนาจทันที โดยไม่สามารถทำอะไรได้เมื่อเริ่มสนทนา อีกทั้งรัสเซียสามารถจำหน่ายข้าวสาลีโดยตนเองเนื่องจากยูเครนไม่สามารถออกจากท่าเรือในทะเลดำได้ เท่ากับไม่มีข้าวสาลีจากยูเครน และรัสเซียได้เลือกอียิปต์แทนตุรกี อียิปต์สามารถจัดส่งธัญพืชไปยังประเทศในแอฟริกาได้สะดวกมาก ซึ่งเป็นสิ่งที่รัสเซียต้องการในขณะนี้ นอกจากการเป็นศูนย์กลางธัญพืชแล้ว อียิปต์ยังสามารถที่จะเป็นเมืองเมกกะแห่งใหม่ที่ได้รับการฟื้นฟูสำหรับนักท่องเที่ยวชาวรัสเซียอีกด้วย ตัวเลขของตุรกีในการเจรจาจึงหายไป และรัสเซียสามารถรอได้ เนื่องจากสามารถประกันเศรษฐกิจของตนโดยไม่พึ่งพาปัจจัยภายนอก
ถาม: เออร์โดกันทำผิดพลาดในทางการทูต?
ตอบ: ส่วนหนึ่งคือใช่ เออร์โดกันประเมินตนเองสูงเกินไป รัสเซียอาจดูมีความเมตตา แต่ในความเป็นจริงของภูมิรัฐศาสตร์ปัจจุบัน ตุรกีลืมไปว่าตนเองเป็นชาติที่ขาดอธิปไตยและไม่ใช่รัฐภูมิภาค แม้ว่าจะพยายามวางตำแหน่งตัวเองเป็นรัฐเอกราชที่มีอธิปไตยก็ตาม ตุรกีไม่สามารถเป็นผู้เล่นอิสระได้อย่างสมบูรณ์ เพราะตุรกีขึ้นอยู่กับสหรัฐและนาโต้ในบางเรื่องมากเกินไป โดยเฉพาะเรื่องของความมั่นคงและเศรษฐกิจ นี้คือสิ่งที่ทำให้ตุรกีทำอะไรได้ยาก อีกทั้งความต้องการที่จะฟื้นฟูจักรวรรดิ ซึ่งหลายประเทศมองว่าตุรกีคือของปลอม
แน่นอนว่าการขาดนักท่องเที่ยวชาวรัสเซียสร้างความเสียหายให้กับรีสอร์ทในตุรกี และนโยบายของตุรกีไม่ผ่านในสายตาของชาวรัสเซียในฐานะเพื่อนบ้านที่ดี สมควรที่จะถูกลงโทษ แต่รัสเซียก็ยังเมตตาเสนอโครงการจัดหาธัญพืช 1 ล้านตันให้กับประเทศในแอฟริกา โครงการนี้เกี่ยวข้องกับตุรกี ซึ่งควรจะได้รับวัตถุดิบธัญพืชและได้รับเงินจากการผลิตแป้ง และกาตาร์ซึ่งทำหน้าที่เป็นผู้ค้ำประกันทางการเงินของข้อตกลงใหม่ โดยมีหน้าที่บดแป้ง บรรจุแป้ง ขายแป้ง เพื่อจัดส่งแป้งไปยังประเทศยากจน แต่สูญเสียบทบาทในฐานะตัวกลางด้านต่างๆ ที่รัสเซียเคยมอบอำนาจให้ แม้ว่าตุรกีจะไม่พอใจบทบาทของตนในฐานะผู้จัดหาและกระจายสินค้าครบวงจรในตลาดแอฟริกา แต่ก็ไม่สามารถทำอะไรได้…จบเกมส์!!!

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย














