จับตาประชุม Belt and Road Initiative (BRI) ครั้งที่ 3 ครบรอบ 10 ปี โครงการเส้นทางสายไหมแห่งศตวรรษที่ 21 ของจีน ที่อาจไร้เงา “อิตาลี”

ในขณะที่ BRICS กำลังร้อนแรง Belt and Road Initiative (BRI) หรือโครงการเส้นทางสายไหมแห่งศตวรรษที่ 21 ของประเทศจีน ที่เกิดจากดำริของสี จิ้น ผิง ผู้นำแดนมังกร ก็ยังคงเดินหน้าต่อ ล่าสุดจีนยืนยันว่าขณะนี้มีอย่างน้อย 90 ประเทศ ตอบรับเข้าร่วมประชุม BRI ครั้งที่ 3 ในเดือนตุลาคมนี้ ซึ่งเป็นวาระครบรอบ 10 ปี ของโครงการ แต่อาจไร้เงา “อิตาลี”


กระทรวงการต่างประเทศ สาธารณรัฐประชาชนจีนให้ข้อมูลว่าการประชุม Belt and Road Forum for International Cooperation (BRF) ครั้งที่ 3 จะจัดขึ้นที่กรุงปักกิ่งในเดือนตุลาคมนี้ ซึ่งจะเป็นวันครบรอบ 10 ปีของโครงการ Belt and Road Initiative (BRI) ด้วย
สี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน และ วลาดิมีร์ ปูติน ประธานาธิบดีรัสเซีย
ประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูตินแห่งรัสเซียก็มีกำหนดเยือนจีนเช่นกันในเดือนตุลาคม ตามรายงานของสำนักข่าว TASS ของรัฐบาลรัสเซีย ทั้งนี้ปูตินเข้าร่วมการประชุมทั้งสองครั้งก่อนหน้านี้ ซึ่งจัดโดยปักกิ่งในปี 2560 และ 2562
นอกจากนี้ ยังคาดว่าจะมีผู้นำต่างประเทศจากทั่วโลกหลายคนเข้าร่วม รวมถึงประธานาธิบดีอเล็กซานดาร์ วูซิช ของเซอร์เบีย และประธานาธิบดีอัลแบร์โต เฟอร์นันเดซ ของอาร์เจนตินา เป็นต้น
กระทรวงการต่างประเทศของจีนกล่าวว่า จีนได้ลงนามในเอกสารความร่วมมือ BRI กับกว่า 150 ประเทศและองค์กรระหว่างประเทศมากกว่า 30 องค์กร แล้ว ตามรายงานของซินหัว
“ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ความร่วมมือ BRI ประสบความสำเร็จอย่างมีประสิทธิผล” หวัง เหวินปิน โฆษกกระทรวงการต่างประเทศของจีนกล่าวเมื่อเร็วๆ นี้ในงานแถลงข่าว พร้อมเสริมว่าได้จัดตั้งโครงการความร่วมมือมากกว่า 3,000 โครงการ และกระตุ้นการลงทุนเกือบ 1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
หวัง เหวินปิน โฆษกกระทรวงการต่างประเทศของจีน
นักวิจารณ์โดยเฉพาะจากตะวันตกมองว่า โครงการ BRI อันทะเยอทะยานซึ่งสร้างตามรอยเส้นทางสายไหมโบราณเพื่อส่งเสริมโครงสร้างพื้นฐานการค้าโลก เป็นเครื่องมือในการแพร่กระจายอิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจของจีน
ตะวันตกหวั่นเกรงว่าจะต้องพึ่งพาทางเศรษฐกิจกับจีนมากจนเกินไป จึงได้พยายามคลายความสัมพันธ์ทางการค้าและการลงทุนระยะยาวกับปักกิ่ง โดยล่าสุดอิตาลี หนึ่งเดียวใน G7 ที่เข้าร่วมจูบปากกับจีน ได้ส่งสัญญาณบอกลา BRI แม้นักการทูตระดับสูงของอิตาลีพยายามสร้างความมั่นใจให้กับจีนในเรื่องความสัมพันธ์ ท่ามกลางท่าทีที่ชัดเจนของรัฐบาลอิตาลีที่มีแนวโน้มจะถอนตัวจากโครงการนี้ก็ตาม เพราะเห็นว่ายังไม่ได้รับผลประโยชน์จาก BRI เพียงพอ และมีเวลาจนถึงเดือนธันวาคมนี้ จึงจะถอนตัวอย่างเป็นทางการ ไม่เช่นนั้นแล้วการเป็นสมาชิกภาพของอิตาลีจะถูกทบต่อไปอีก 5 ปี
ทั้งนี้ ตามข้อมูลที่รวบรวมโดย American Enterprise Institute ระบุว่า จีนลงทุนในโครงการ 24 โครงการในอิตาลีระหว่างปี 2557-2563 ซึ่งมีมูลค่ารวม 22.27 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ นับตั้งแต่หุ้นในสโมสรฟุตบอลเอซี มิลาน และอินเตอร์ มิลาน ไปจนถึงบริษัทโทรคมนาคมและบริการไปรษณีย์
อันโตนิโอ ทาจานี รัฐมนตรีต่างประเทศอิตาลี และ หวังยี่ รัฐมนตรีต่างประเทศจีน
อันโตนิโอ ทาจานี รัฐมนตรีต่างประเทศอิตาลีกล่าวในโพสต์บน X (โซเชียลมีเดียที่ก่อนหน้านี้รู้จักกันในชื่อ Twitter) หลังจากการพบปะกับหวังยี่ รัฐมนตรีต่างประเทศจีน ในกรุงปักกิ่ง เมื่อวันจันทร์ว่าอิตาลีกำลังทำงานอย่างแข็งขันเพื่อส่งเสริมการเจรจาและการแลกเปลี่ยนในสาขาวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และวิทยาศาสตร์ นอกจากนี้เขายังกล่าวอีกว่าการประชุมกับเจ้าหน้าที่นโยบายต่างประเทศอาวุโสที่สุดของจีนคือสิ่งที่ อิตาลีต้องการดำเนินการต่อ
ในปี 2562 ระหว่างการเยือนกรุงโรมของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง อิตาลีสร้างความตกตะลึงให้กับสหรัฐอเมริกาและยุโรปด้วยการกลายเป็นประเทศกลุ่ม G7 ประเทศแรกที่เข้าร่วมโครงการ BRI ซึ่งเป็นการดำเนินการด้านโครงสร้างพื้นฐานระดับโลกที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมา
ไม่ใช่เรื่องยากเลยที่จะเข้าใจว่าทำไม BRI ถึงได้ดึงดูดอิตาลีขนาดนั้น เพราะอิตาลีต้องทนทุกข์ทรมานจากภาวะเศรษฐกิจถดถอยถึง 3 ครั้งภายในหนึ่งทศวรรษ จึงพยายามดึงดูดการลงทุนและขยายการเข้าถึงการส่งออกของอิตาลีเข้าสู่ตลาดขนาดใหญ่ของจีน ในห้วงเวลานั้น ชาวอิตาลีจำนวนมากรู้สึกว่าถูกยุโรปทอดทิ้ง ในขณะที่รัฐบาลประชานิยมไม่เชื่อคำท้วงติงจากสหภาพยุโรป (EU) และเต็มใจหันไปซบอกจีนเพื่อตอบสนองความต้องการด้านการลงทุน ทั้งยังมองเห็นโอกาสในการยกระดับความชื่นชอบทางการเมืองของตนจากการลงนามใน BRI

ด้านสี จิ้นผิง มีเหตุผลสำคัญที่ต้องการให้อิตาลีเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของ BRI เพราะอิตาลีเป็นปลายทางหลักตามเส้นทางสายไหมโบราณ และการที่อิตาลีรวมอยู่ใน BRI ช่วยให้เขาเชื่อมโยงความคิดริเริ่มด้านนโยบายต่างประเทศอันเป็นเอกลักษณ์ของเขากับยุคทองแห่งความเจริญรุ่งเรืองและอิทธิพลของจีน นอกจากนี้ยังมีความสัมพันธ์ที่ยั่งยืนระหว่างทั้งสองประเทศเข้ามาเกี่ยวข้อง อิตาลีเป็นบ้านของประชากรชาวจีนที่ใหญ่ที่สุดในยุโรป (มีชาวจีนอาศัยอยู่ในอิตาลีมากกว่า 3 แสนคน) และทั้งสองประเทศยังมีความเชื่อมโยงทางการค้าที่ลึกซึ้งในการผลิตผ้า เครื่องหนัง และอื่นๆ
ในขณะที่จีนพยายามเพิ่มอิทธิพลในยุโรป ผลักดันให้เกิด “ลิ่มเลือด” ในสหภาพยุโรป และทำให้เกิดความแตกแยกระหว่างสหรัฐอเมริกากับ EU อิตาลีก็ดูเหมือนจะเป็นจุดอ่อนที่จีนสามารถกดดันได้
นั่นเป็นเหตุให้ความพยายามของนักการทูตระดับสูงของอิตาลีอาจไม่เป็นผล เพราะจาก MOU 5 ปี เพื่อต่ออายุในเดือนมีนาคม 2567 เพราะดูเหมือนว่าอิตาลีพร้อมที่จะถอนตัวจาก BRI แล้ว ซึ่งสะท้อนถึงความไม่พอใจกับคำมั่นสัญญาที่ไม่ได้รับการตอบสนองของโครงการริเริ่มนี้
รอยเตอร์ชี้ว่าการสูญเสียจุดสิ้นสุดของเส้นทางสายไหมเก่าใดๆ ก็ตาม โดยเฉพาะการตีจากของอิตาลี จะสร้างความอับอายทางการทูตให้กับจีน

Belt and Road Initiative

ทั้งนี้ หวัง เหวินปิน โฆษกกระทรวงการต่างประเทศของจีน แถลงข่าวว่า จีนจะเป็นเจ้าภาพจัดการประชุม “หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง” เพื่อความร่วมมือระหว่างประเทศ ครั้งที่ 3 ณ กรุงปักกิ่ง ช่วงเดือนตุลาคมของปีนี้
การประชุมดังกล่าวไม่เพียงแต่เป็นการเฉลิมฉลองอันยิ่งใหญ่ของวาระครบรอบ 10 ปี ของแผนริเริ่มหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทางที่จีน (เรียกจากชื่อเดิมของโครงการ One Belt, One Road) นำเสนอเท่านั้น ทว่ายังเป็นเวทีสำคัญสำหรับการหารือเกี่ยวกับการร่วมก่อสร้างแผนริเริ่มฯ ที่มีคุณภาพสูงสำหรับทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง
เขากล่าวว่า BRI มุ่งเน้นการเชื่อมต่อและการดำเนินงานร่วมกัน โดยมีเป้าหมายสร้างเวทีใหม่สำหรับความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ตลอดจนสร้างแรงขับเคลื่อนใหม่สำหรับการพัฒนาของทุกประเทศและการเติบโตของเศรษฐกิจโลกอย่างแท้จริง
ส่วนในเรื่องประเด็นการตีจากของอิตาลี เหอ หยาตง โฆษกกระทรวงพาณิชย์กล่าวว่า จีนยังคงมีกระตือรือร้นที่จะทำงานร่วมกับอิตาลีในด้านการค้าและการลงทุน แม้จะมีข้อกังวลเรื่องหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทางก็ตาม

Belt and Road Initiative

ประโยชน์และความท้าทายของ Belt and Road Initiative (BRI)  

BRI เป็นโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่และการพัฒนาเศรษฐกิจที่ริเริ่มโดยรัฐบาลจีนในปี 2556 โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อกระชับความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ การค้า และการค้าระหว่างจีนกับประเทศอื่นๆ ในเอเชีย ยุโรป แอฟริกา และภูมิภาคอื่นๆ
BRI ประกอบด้วยสององค์ประกอบหลัก คือ แถบเศรษฐกิจเส้นทางสายไหม (ทางบก) และเส้นทางสายไหมทางทะเลแห่งศตวรรษที่ 21 (ทางทะเล) ซึ่งมีทั้งประโยชน์และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจาก BRI มากมาย โดยสามารถมองได้จากมุมมองที่หลากหลาย ดังนี้
การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน BRI มีศักยภาพในการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานในประเทศที่เข้าร่วม รวมถึงถนน ทางรถไฟ ท่าเรือ และสิ่งอำนวยความสะดวกด้านพลังงาน ช่วยเพิ่มการเติบโตและการพัฒนาทางเศรษฐกิจในภูมิภาคเหล่านี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศที่ขาดโครงสร้างพื้นฐานที่เพียงพอ
การขยายการค้า ด้วยการปรับปรุงการขนส่งและการเชื่อมต่อ BRI สามารถอำนวยความสะดวกทางการค้าที่เพิ่มขึ้นระหว่างจีนและประเทศที่เข้าร่วม เปิดตลาดใหม่สำหรับสินค้าจีน และส่งเสริมความร่วมมือทางเศรษฐกิจ

Belt and Road Initiative

การเติบโตทางเศรษฐกิจ BRI มีศักยภาพในการกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจในประเทศที่เข้าร่วม โดยการดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ การสร้างงาน และส่งเสริมนวัตกรรมและการพัฒนาอุตสาหกรรม
ความมั่นคงด้านพลังงาน โครงการที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน เช่น ท่อส่งและโรงไฟฟ้า สามารถยกระดับความมั่นคงด้านพลังงานสำหรับทั้งจีนและประเทศที่เข้าร่วม โดยการกระจายแหล่งพลังงานและเส้นทางการขนส่งพลังงาน
อิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์ BRI สามารถขยายอิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์ของจีนได้ เนื่องจากสร้างการพึ่งพาทางเศรษฐกิจระหว่างจีนและประเทศที่เข้าร่วม ซึ่งอาจส่งผลกระทบทางการเมืองและการทูตในเวทีระหว่างประเทศ
การแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม BRI ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนระหว่างประชาชนและความร่วมมือทางวัฒนธรรม ช่วยสร้างความเข้าใจและกระชับความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมและอารยธรรมที่แตกต่างกัน
การลดความยากจน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและการเติบโตทางเศรษฐกิจสามารถลดความยากจนในประเทศที่เข้าร่วมได้ ด้วยการสร้างโอกาสในการทำงานและปรับปรุงมาตรฐานการครองชีพ

ข้อกังวลด้านสิ่งแวดล้อม BRI ทำให้เกิดข้อกังวลด้านสิ่งแวดล้อม เนื่องจากบางโครงการอาจมีผลกระทบด้านลบต่อระบบนิเวศ จึงมีแรงกดดันและการตรวจสอบมากขึ้น เพื่อให้แน่ใจว่าโครงการ BRI ปฏิบัติตามแนวทางปฏิบัติที่ยั่งยืนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
การบริหารจัดการหนี้ บางประเทศได้แสดงความกังวลเกี่ยวกับศักยภาพในการพึ่งพาหนี้ เนื่องจากการลงทุนใน BRI จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องแน่ใจว่าประเทศที่เข้าร่วม จะสามารถบริหารจัดการภาระหนี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ BRI ได้เพิ่มความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับประเทศต่างๆ โดยเฉพาะตะวันตกที่มองว่าเป็นเครื่องมือในการขยายอิทธิพลของจีน โดยเฉพาะความกังวลเกี่ยวกับกับดักหนี้ ปัญหาอธิปไตย และผลกระทบทางการทหาร
ความโปร่งใสและการกำกับดูแล มีการหยิบยกประเด็นดังกล่าว รวมถึงข้อกังวลเกี่ยวกับการทุจริต การขาดคำปรึกษาในท้องถิ่น และคุณภาพของโครงการ
ผลกระทบด้านความปลอดภัย การขยายตัวของ BRI ในภูมิภาคที่มีปัญหาด้านความปลอดภัย เช่น ในปากีสถานและบางส่วนของเอเชียกลาง อาจมีผลกระทบด้านความปลอดภัยต่อทั้งจีนและประเทศที่เข้าร่วม

Belt and Road Initiative

กล่าวโดยสรุป โครงการริเริ่มหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทางมีศักยภาพที่จะนำผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญมาสู่ประเทศต่างๆ ที่เข้าร่วม ในขณะเดียวกันก็เต็มไปด้วยความท้าทายและข้อกังวลที่จำเป็นจะต้องได้รับการจัดการอย่างระมัดระวัง โดยความสำเร็จของ BRI จะขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ เช่น คุณภาพของการดำเนินโครงการ ความโปร่งใส การกำกับดูแล และความสามารถของประเทศที่เข้าร่วมในการสร้างสมดุลระหว่างผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจกับความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์และสิ่งแวดล้อมที่อาจเกิดขึ้น

ที่มา :