แชร์เรื่องเล่าจาก บ้านนาไม้ไผ่ เมืองคอน ต้นแบบ ชุมชน Like (ไร้) ขยะ ความสำเร็จที่ต่อยอดสู่การใช้ “ขยะ” เชื่อมคนสองวัย ให้มีหัวใจเดียวกัน

ในฐานะคนที่อาศัยในเมืองใหญ่ การจินตนาการถึงชุมชนที่ไม่มีถังขยะหน้าบ้าน ซึ่งเป็นขยะครัวเรือนที่รอให้รถเก็บขยะมาเก็บตามวันนัด น่าจะเป็นภาพในอุดมคติที่ได้แต่ตั้งคำถามว่าจะเกิดขึ้นจริงได้อย่างไร

จนกระทั่งได้มีโอกาสเดินทางไปยัง ตำบลบ้านนาไม้ไผ่ อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช ต้นแบบ ชุมชน Like (ไร้) ขยะ และได้พูดคุยกับ สุจิตรา ป้านวัน หรือ “พี่หนู” รองปลัด อบต. นาไม้ไผ่ ผู้ก่อตั้งกลุ่มเยาวชนยิ้มแฉ่งให้ด้วยใจ ที่เปิดโลกให้เห็นว่าความตั้งใจดีของผู้หญิงตัวเล็กๆ ที่ต้องการพลังขับเคลื่อนของชุมชน และลุกขึ้นมาพลิกวิกฤตให้เป็นโอกาส สร้างชุมชนที่สะอาด น่าอยู่ ไร้ขยะ แถมเพิ่มมูลค่าขยะตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ได้อย่างเป็นรูปธรรมด้วยพลังของคนในชุมชนได้อย่างไร

สุจิตรา ป้านวัน หรือ “พี่หนู” รองปลัด อบต. นาไม้ไผ่

“คบเด็กเก็บขยะ” (ดีกว่าคบเด็กสร้างบ้าน) จุดเริ่มต้นของ ชุมชน Like (ไร้) ขยะ บ้านนาไม้ไผ่ เมืองคอน

“คบเด็กสร้างบ้าน” หลายคนต้องเคยได้ยินคำกล่าวนี้ ที่สื่อไปในทางว่า อย่าคิดทำงานใหญ่ร่วมกับเด็ก เพราะยากที่จะสำเร็จ แต่ในการริเริ่มโครงการ ชุมชน Like (ไร้) ขยะ ที่บ้านนาไม้ไผ่ เมืองคอน การ “คบเด็กเก็บขยะ” กลับเป็นกุญแจสำคัญที่ไขสู่ความสำเร็จของโครงการนี้ได้จริง และได้ผลจับต้องแบบเป็นรูปธรรม
“พี่หนู” เริ่มลงพื้นที่ตำบลนาไม้ไผ่ ซึ่งมีอยู่เกือบ 3 พันครัวเรือน 14 หมู่บ้าน โดยเริ่มต้นที่หมู่ 13 เพราะเป็นหมู่บ้านหลังเขาที่อยู่ห่างไกล ด้วยการใช้เวลาทุกเสาร์ – อาทิตย์ เข้าไปทำความรู้จักและสร้างความคุ้นเคยกับเด็กๆ กว่า 1 ปี เด็กๆ จึงเปิดใจและเข้าร่วมกลุ่ม โดยเริ่มต้นจากเด็ก 15 คน จนปัจจุบัน มีน้องๆ กลุ่มเยาวชนยิ้มแฉ่งให้ด้วยใจถึง 7 รุ่น และมี 250 ครัวเรือน จาก 7 หมู่บ้าน เข้าร่วมกิจกรรมการจัดการขยะนี้
โดยนอกจากกิจกรรมที่ชวนเด็กๆไปร่วมกิจกรรมเก็บขยะ และให้ความรู้เรื่องการแยกขยะเพื่อนำไปขายสร้างรายได้แล้ว พี่หหนูยังใช้ ขยะ เป็นสื่อกลาง เชื่อมคนสองวัย คือ วัยเด็กและวัยสูงอายุในชุมชน ให้ได้มีโอกาสพูดคุย ทำกิจกรรมร่วมกัน โดย พี่หนูจะนำกลุ่มเด็กๆ ไปเยี่ยมบ้านผู้พิการและผู้สูงอายุ ทำให้เด็กๆ ได้เห็นถึงความเป็นอยู่ของผู้ที่อยู่อย่างยากลำบาก และสอนให้รู้จักการช่วยเหลือ ช่วยกันทำความสะอาดและจัดการขยะ เพื่อให้ผู้พิการและผู้สูงอายุมีสุขอนามัยที่ดีขึ้น

นับเป็นการสร้างสัมพันธ์เชื่อมโยงกับผู้สูงอายุในพื้นที่ที่เห็นผลประจักษ์ จนเกิดเป็นกิจกรรม เช่น “วัยใสห่วงใยวัยชรา” ที่เด็กๆ ช่วยกันเก็บขยะตามบ้านในชุมชนไปบริหารจัดการต่อ หรือ กิจกรรม “ยายสอนหลานทำนา” ที่ช่วยให้เด็กๆ ได้เรียนรู้อาชีพการทำนาจากผู้ใหญ่
จากจุดเริ่มต้นของการใช้ “ขยะ” เป็นเครื่องมือ สร้างความใกล้ชิดระหว่างคนสองววัย มาในวันนี้ ผลลัพธ์ของความพยายามและตั้งใจของพี่หนูกเกิดประโยชน์โพดผล ออกกดอกออกผลชัดเจน ทำให้ชุมชนในตำบลบ้านนาไม้ไผ่ เป็นต้นแบบของ ชุมชน Like (ไร้) ขยะ สามารถ “สร้างขยะเป็นรายได้” จากการนำขยะที่เด็กๆ เดินเก็บจากข้างถนน และขยะที่ชาวบ้านส่งมอบให้มาคัดแยก นำไปขายสร้างรายได้คืนกลับมายังชุมชน
โดยความสำเร็จในโครงการนี้ เกิดขึ้นได้จาก “ความร่วมมือ” ของทุกฝ่ายอย่างแท้จริง ซึ่งโครงการนี้ได้เชื่อมต่อกับหน่วยงานต่างๆ เช่น สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) หน่วยงานราชการในจังหวัดนครศรีธรรมราช และ เอสซีจี ที่มีโรงงานอยู่ที่อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการเข้ามาให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดการขยะที่สามารถนำไปขายและทำเป็นเชื้อเพลิงเพื่อใช้ในกระบวนการผลิตในภาคอุตสาหกรรมได้ นั่นคือ ขยะ RDF

รู้จัก ขยะ RDF กับประโยชน์ 3 ต่อ ที่จะเกิดขึ้นกับ ชุมชน ภาคอุตสาหกรรม และสิ่งแวดล้อม อย่างยั่งยืน

กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน กระทรวงพลังงานและมูลนิธิพลังงานเพื่อสิ่งแวดล้อม ได้ให้คำนิยาม ขยะเชื้อเพลิง หรือ Refuse Derived Fuel ที่นิยมเรียกว่า RDF หมายถึง ขยะมูลฝอย ที่ผ่านกระบวนการจัดการต่างๆ เช่น การคัดแยกวัสดุที่เผาไหม้ได้ออกมา การฉีกหรือตัดขยะมูลฝอย ออกเป็นชิ้นเล็กๆ เพื่อเป็นการปรับปรุงและ แปลงสภาพขยะให้เป็นเชื้อเพลิงแข็งที่มีคุณสมบัติในด้าน ค่าความร้อน (Heating Value)  ความชื้นขนาดและความหนาแน่นที่เหมาะสมในการใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับผลิตกระแสไฟฟ้าหรือสำหรับการผลิตพลังงานความร้อน
โดยข้อดีของการนำขยะมาผ่านกระบวนการ เพื่อผลิตเป็นเชื้อเพลิงขยะนี้นอกจากจะทำให้มีองค์ประกอบทางเคมีและ ทางกายภาพที่ค่อนข้างสม่ำเสมอแล้ว ค่าความร้อนของเชื้อเพลิงยังมีค่าที่ค่อนข้างสูงเมื่อเปรียบเทียบกับขยะมูลฝอยที่เก็บรวบรวมมาในตอนแรกและเมื่อนำขยะมาแปลงสภาพให้อยู่ในรูปของเชื้อเพลิงแข็งจะช่วยให้ง่ายต่อการจัดเก็บ การขนส่ง และการจัดการต่างๆ
ส่วนทาง เอสซีจี ได้ทำแผนภาพ เพื่ออธิบาย ขยะ RDF ให้ชุมชนได้เข้าใจแบบง่ายๆ ว่า ขยะ RDF เป็นขยะที่สามารถเผาไหม้เป็นเชื้อเพลิงได้ โดยผ่านการคัดแยกเอาสิ่งไม่พึงประสงค์ออก เช่น ขยะอินทรีย์ เศษอาหาร ขวดแก้ว โลหะ หลอดไฟ และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
สรุปแล้ว ขยะ RDF จึงแบ่งเป็น ขยะที่เผาไหม้ได้ ได้แก่ ถุงพลาสติก บรรจุภัณฑ์พลาสติก หลอดพลาสติก กระดาษต่างๆ เศษผ้า เศษไม้ เป็นต้น ขณะที่ ขยะที่เผาไหม้ไม่ได้ คือ แก้ว เหล็กและโลหะ ขยะอันตราย ขยะติดเชื้อ

โดยเมื่อแบ่งประเภทของขยะมูลฝอยได้แล้ว ก็จะได้โซลูชั่นในการจัดการกับขยะนั้นๆ คือ
1. ขยะอินทรีย์ เป็นขยะที่ย่อยสลายง่าย เช่น เศษอาหาร ผัก ผลไม้ ใบไม้ ก็ให้จัดการด้วยการคัดแยกเศษอาหาร เพื่อทำปุ๋ย
2. ขยะรีไซเคิล เป็นสิ่งที่ยังมีประโยชน์ สามารถนำกลับไปแปรรูปใหม่ได้ เช่น ขวดพลาสติก แก้ว กระดาษ ให้จัดการด้วยการ คัดแยกแต่ละชนิดเพื่อส่งจำหน่ายไปที่ร้านรีไซเคิล เพื่อต่อยอด สร้างมูลค่าเพิ่มต่อไป
3. ขยะอันตราย เป็นสิ่งที่ปนเปื้อนอันตราย วัตถุมีพิษ วัตถุกัดกร่อน เช่น ถ่านไฟฉาย แบตเตอรี่ ให้จัดการด้วยการแยกและนำส่งเทศบาล เพื่อดำเนินการจัดการอย่างถูกวิธี
4. ขยะทั่วไป เป็นสิ่งที่ย่อยสลายยาก ไม่คุ้มกับการนำมาแปรรูปกลับมาใช้ไหม่ เช่น เศษหนัง เศษผ้า ซองขนม (ถุงวิบวับ) ให้จัดการด้วยการแยกและส่งให้แก่โรงงานเพื่อนำมาแปรรูปเป็นเชื้อเพลิง (ขยะกลุ่มนี้เรียกว่า RDF2)
โดยขยะที่เผาไหม้ได้นี้เอง ที่ทางโรงปูนทุ่งสง จะสามารถนำไปใช้ผลิตเชื้อเพลิงแข็งทดแทนหรือ RDF เพื่อใช้ในกระบวนการผลิตปูนซีเมนต์ได้ต่อไป
และบทเรียนที่ถ่ายทอดมาจากทาง เอสซีจี นี่เอง ที่ทาง พี่หนู กลุ่มเยาวชนยิ้มแฉ่งให้ด้วยใจ ตลอดจนชาวบ้านในชุมชนตำบลบ้านาไม้ไผ่ ใช้เป็นเหมือน “คัมภีร์” ในการคัดแยกขยะ ซึ่งเมื่อทำให้เกิดขึ้นอย่างเป้นรูปธรรมแล้ว ก็สามารถสร้างรายได้กลับคืนมายังชุมชนและชาวบ้านได้อย่างเป็นรูปธรรม
ในวันนี้ โครงการชุมชน Like (ไร้) ขยะที่บ้านนาไม้ไผ่ ได้ขยายเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง และการเปิดโอกาสให้กลุ่มเยาวชน ได้ขับเคลื่อนงานด้านการจัดการขยะอย่างจริงจัง โดยล่าสุดได้รับ “รางวัลลูกโลกสีเขียว” ครั้งที่ 20 ประเภทกลุ่มเยาวชน สร้างความภูมิใจ และเป็นแรงกระตุ้นให้กับเด็กๆ ได้ทำกิจกรรมจัดการขยะต่อเนื่อง จนนำไปสู่การขยายเครือข่าย เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้ร่วมกับชุมชนอื่นๆ เช่น ชุมชนบ้านมดตะนอย ต.เกาะลิบง อ.กันตัง จ.ตรัง หรือ ชุมชนบ้านวังไทร อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช เป็นต้น รวมถึงการขยายผลไปสู่ วัด และโรงเรียนในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอสซีจี ร่วมถอดบทเรียน ชุมชน LIKE (ไร้) ขยะ ขับเคลื่อนโมเดล ระบบการจัดการขยะแบบบูรณาการ ที่เหมาะสมกับชุมชน ผ่านแนวทาง “บวร”

จากความสำเร็จของ ชุมชนตำบลบ้านนาไม้ไผ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นหนึ่งในอีกหลายชุมชนทั่วประเทศ ที่ประสบความสำเร็จในการเข้าร่วมโครงการ ชุมชน LIKE (ไร้) ขยะ เอสซีจี ได้ถอดบทเรียนความสำเร็จของโครงการนี้ไว้ ซึ่งเผยให้เห็นมุมมองน่าสนใจของการสานความร่วมมือกับทุกฝ่าย จนเกิดความสำเร็จในการจัดการขยะชุมชนที่พร้อมขยายผลสู่ทุกชุมชนทั่วไทยแล้ว
โดยโครงการ ชุมชน LIKE (ไร้) ขยะ เกิดจากความจำเป็นเร่งด่วนที่ประเทศไทยเป็นอีกหนึ่งประเทศที่กำลังประสบปัญหาด้านขยะมูลฝอย จากข้อมูลของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติฯ ปี พ.ศ. 2562 ระบุว่าในแต่ละปีประเทศไทยมีขยะรวมกันทั้งประเทศถึง 28 ล้านตัน โดยจังหวัดที่มีปริมาณขยะมากที่สุด คือ กรุงเทพฯ คิดเป็นร้อยละ 20 รองลงไปก็คือ จังหวัดที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ
ทั้งนี้ สัดส่วนของปริมาณขยะพลาสติกอยู่ที่ 2 ล้านตัน ซึ่งมีเพียง 0.5 ล้านตันเท่านั้นที่ถูกนำกลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล ส่วนที่เหลือจะกลายเป็นขยะพลาสติกที่ไม่ได้ถูกจัดการอย่างเหมาะสม นี่ยังไม่นับรวมปัญหาขยะที่รั่วไหลลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติและกลายเป็นมลภาวะที่กระทบต่อสมดุลของห่วงโซ่อาหารในระยะยาว

จากสถานการณ์ดังกล่าวที่กำลังกระทบต่อความยั่งยืนของธรรมชาติและสภาพชีวิตของทุกคนในสังคม เอสซีจี จึงได้ริเริ่ม โครงการชุมชน LIKE (ไร้) ขยะ ขึ้นเพื่อสร้างและขับเคลื่อนโมเดลการจัดการขยะที่เหมาะสมกับชุมชน ผ่านโมเดล “บวร” ได้แก่ บ้าน-วัด-โรงเรียน และเชื่อมโยงกับ “ธนาคารขยะ” ภายในชุมชน เพื่อให้เกิดการบูรณาการทั้งระบบ และเพื่อส่งเสริมให้ชุมชนมีความรู้และเข้าใจถึงการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยลดการสร้างขยะ สอนการคัดแยกและการทิ้งขยะให้ถูกต้อง และปลูกฝังจิตสำนึกเรื่องการรีไซเคิล
โครงการนี้ยังดำเนินการภายใต้หลักเศรษฐกิจหมุนเวียน หรือ Circular Economy ที่ให้ความสำคัญกับการบริหารและการจัดการทรัพยากรทุกชนิดอย่างคุ้มค่าและนำมาหมุนเวียนใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด เอสซีจีได้ใช้หลักการดังกล่าวขับเคลื่อนองค์กรมาอย่างต่อเนื่อง และความท้าทายเรื่อง “ขยะ” ก็เช่นกัน
เอสซีจีได้จัดทำ บางซื่อโมเดล ซึ่งเป็นโครงการณรงค์ให้พนักงานในองค์กรได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทิ้งขยะ ด้วยการ “ใช้ให้คุ้ม แยกให้เป็น ทิ้งให้ถูก” ที่ช่วยสร้างการรับรู้และกระตุ้นเตือนเรื่องการจัดการขยะอย่างถูกต้องและเหมาะสม นอกจากนี้เอสซีจียังพัฒนาระบบคัดแยกขยะภายในองค์กร เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับขยะและช่วยลดปริมาณของขยะในบริษัทลงได้มากถึง 20 ตันต่อเดือน โดยในสัดส่วนดังกล่าวมีขยะที่ถูกนำกลับมารีไซเคิลได้สูงถึงร้อยละ 45 และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสู่ชั้นบรรยากาศได้มากถึง 50% 
และจากความสำเร็จของบางซื่อโมเดลที่เป็นตัวจุดประกายเรื่องการบริหารจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพ ก่อให้เกิดการขยายผลโครงการในลักษณะเดียวกันมาสู่ชุมชน โดยเอสซีจีได้ร่วมกับจังหวัดระยองนำร่อง โครงการชุมชน LIKE (ไร้) ขยะ ที่เริ่มต้นจากชุมชนในเขตเทศบาลเมืองมาบตาพุด จ.ระยอง ได้แก่ ชุมชนโขดหิน 2 ชุมชนโขดหินมิตรภาพ ชุมชนเขาไผ่ วัดโขดหิน โรงเรียนวัดโขดหินมิตรภาพที่ 42 และธนาคารขยะชุมชนเขาไผ่
ทั้งหมดนี้สะท้อนการประยุกต์ใช้แนวคิดบางซื่อโมเดลได้อย่างเป็นรูปธรรม เพราะเป็นการบูรณาการหน่วยสำคัญที่จะทำให้เกิดการบริหารจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพในระดับชุมชน ผ่านโมเดลที่ทาง จ.ระยองมีอยู่แล้ว นั่นคือ บ้าน วัด และโรงเรียน หรือเรียกสั้นๆ ว่า “บวร” เพราะทั้งสามจุดเป็นต้นทางของขยะที่เกิดขึ้นภายในชุมชน
เอสซีจีได้เชื่อมโยงโมเดลบวร และธนาคารขยะเข้าด้วยกัน โดยธนาคารขยะทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมโยงและเป็นปลายทางของขยะที่เกิดขึ้นในแต่ละชุมชน โมเดลดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจเรื่องการคัดแยกขยะให้กับคนในชุมชนขับเคลื่อนผ่านผู้นำทางความคิด ได้แก่ ผู้นำชุมชน เจ้าอาวาส และนักเรียน และการผลักดันของผู้เชี่ยวชาญจากเอสซีจี นอกจากนี้โครงการชุมชน LIKE (ไร้) ขยะ ยังช่วยเพิ่มปริมาณขยะรีไซเคิล ควบคู่กับการลดปริมาณการฝังกลบขยะลงได้อีกด้วย 

แต่ถึงอย่างไร แม้ว่าธนาคารขยะในชุมชนถือเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้เกิดการแยกขยะของคนในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ และนั่นจึงเป็นที่มาของธนาคารขยะชุมชนเขาไผ่ที่เกิดขึ้นเมื่อปี 2554 ซึ่งทำหน้าที่เป็นปลายทางของขยะที่เกิดขึ้นจากชุมชนเขาไผ่และชุมชนใกล้เคียงที่มีมากถึง 2,400 หลังคาเรือน โดยในแต่ละเดือนมีปริมาณขยะที่คัดแยกแล้วเข้ามาค่อนข้างมาก ทำให้เกิดปัญหาเรื่องการจัดการข้อมูล รวมถึงใช้เวลาค่อนข้างมาในการจัดการ
ดังนั้น เพื่อหาทางออกให้ปัญหาดังกล่าว เอสซีจีจึงได้พัฒนา “คุ้มค่า” (KoomKah) ซึ่งเป็นเว็บแอปพลิเคชันที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการธนาคารขยะแบบครบวงจร เครื่องมือดังกล่าวมีฟังก์ชันการใช้งานที่ช่วยอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้ใช้ได้ 5 ฟังก์ชัน ดังนี้
1. การรับซื้อขยะ (Buy) เป็นฟังก์ชันที่ช่วยบันทึกจัดเก็บข้อมูลขยะและจำนวนยอดเงินจากการซื้อขาย
2. การจัดการสมาชิก (Membership Management) ระบบจะช่วยจัดเก็บข้อมูลสมาชิก รวมถึงประวัติการแลกแต้มสะสมคะแนน
3. การขายขยะ (Sell) เป็นการบันทึกข้อมูลการขาย การคำนวณรายรับและกำไรที่ได้จากการขายสินค้าขยะที่เกิดขึ้นในแต่ละรายการ
4. การจัดการสินค้าคงคลัง (Inventory Management) ฟังก์ชันนี้ของเว็บแอปพลิเคชันช่วยจัดระเบียบข้อมูลสินค้าขยะแต่ละประเภท เงินทุนและแต้มสะสมจากการรับซื้อสินค้า ทำให้วางแผนกลยุทธ์การซื้อขายได้ดียิ่งขึ้น
5. การจัดทำรายงานรับซื้อและขายขยะ (Report) ช่วยให้ผู้ใช้งานสามารถเลือกช่วงเวลาประมวลผล และดาวน์โหลดไฟล์ออกมาในรูปแบบ Excel ซึ่งง่ายต่อการนำข้อมูลมาคำนวณในรูปแบบต่างๆ

ในปี 2562-2563 โครงการชุมชน LIKE (ไร้) ขยะ ที่บูรณาการโมเดลบ้าน-วัด-โรงเรียน และเชื่อมโยงกับ “ธนาคารขยะ” ที่ใช้งานเว็บแอปพลิเคชัน คุ้มค่า (KoomKah) ได้ดำเนินงานมากว่า 1 ปีแล้ว มีผู้เข้าร่วมโครงการฯ แล้วกว่า 80 ครัวเรือน ทำให้สามารถนำขยะกลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้มากถึง 6,500 กิโลกรัม และยังช่วยลดปริมาณขยะฝังกลบได้เป็นจำนวนมากอีกด้วย

ที่มา :


ตัวอย่างของการพัฒนาในชุมชนที่เกิดขึ้นได้เพราะความร่วมมือ

นวัตกรรมริม คลองแม่ข่า ต้นแบบนวัตกรรมที่เกิดจากความร่วมแรงร่วมใจของคนเมือง นำสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน

‘เมืองเดินได้ เมืองเดินดี’ พร้อมออกแบบกรุงเทพฯให้เป็นเมืองน่าเดิน จากต้นแบบ 6 เมืองเดินเท้าทั่วโลก

ฟื้นสมดุลป่าต้นน้ำทุ่งสง สร้างอาชีพจากสินค้าท้องถิ่น ต่อยอดสู่ท่องเที่ยวอนุรักษ์ 3 บทพิสูจน์ ESG 4 Plus กลยุทธ์ก้าวสู่ผู้นำเทรนด์ ESG ของ เอสซีจี