COP28 แรงสั่นสะเทือนภูมิอากาศจากโลกสู่ไทย

การประชุมสมัชชาประเทศภาคีอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (United Nations Framework Convention on Climate Change) ครั้งที่ 28 หรือ COP28 มีขึ้นที่เมืองดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ระหว่างวันที่ 30 พฤศจิกายน-12 ธันวาคม 2023 ท่ามกลางปัญหา “โลกเดือด” ที่ทวีความรุนแรงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ 


องค์การอุตุนิยมวิทยาโลกแห่งสหประชาชาติ ได้เผยแพร่รายงานสถานการณ์สภาพภูมิอากาศโลกประจำปี 2023 ฉบับชั่วคราว ระหว่างบรรดาผู้นำโลกรวมตัวกันที่มหานครดูไบว่า ปี 2023 จะเป็นปีที่อากาศร้อนที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษย์ ระดับก๊าซเรือนกระจก อุณหภูมิโลก และระดับน้ำทะเลล้วนเพิ่มขึ้นสูงเป็นประวัติการณ์ ขณะน้ำแข็งในทะเลแอนตาร์กติกลดต่ำเป็นประวัติการณ์ ประชาคมทั่วโลกต้องทุกข์ทรมานกับไฟป่า น้ำท่วม และอุณหภูมิสูงจัด โดยภาวะโลกร้อนเป็นประวัติการณ์นี้ควรกระตุ้นเหล่าผู้นำทั่วโลกลงมือปฏิบัติการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างเร่งด่วน

แนวทางความร่วมมือระหว่างประเทศแบบเดิมๆ ไม่เพียงพอที่จะทำให้บรรลุวัตถุประสงค์ต่างๆ ของความตกลงปารีส และต้องเริ่มคิดค้นทางออกได้แล้ว อ้างอิงจากรายงานฉบับใหม่ที่เผยแพร่โดยโครงการ Deep Decarbonization Pathways (DDP) รายงาน DDP ฉบับใหม่เรียกร้อง “นวัตกรรมความร่วมมือระหว่างประเทศ” เพื่อให้บรรลุเป้าหมายความตกลงปารีส ในขณะที่ COP28 กำลังดำเนินการประชุม
ประเทศในกลุ่มโลกใต้มีความทะเยอทะยานตามวิสัยสามารถ แต่ประเทศเหล่านี้ต้องเร่งการเปลี่ยนแปลงไปสู่เป้าหมายคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์พร้อมๆ กับการบรรลุเป้าหมายการพัฒนา นวัตกรรมที่สำคัญคือการวางความต้องการของประเทศต่างๆ ไว้เป็นศูนย์กลางของกระบวนการความร่วมมือระหว่างประเทศ ตัวแทนประเทศต้องคอยตรวจสอบการออกแบบโซลูชันความร่วมมือตั้งแต่เริ่มต้นและโดยตลอดทุกขั้นตอน
“เราจะบรรลุเป้าหมายความตกลงปารีสนี้ได้ก็ต่อเมื่อทุกประเทศสามารถทำได้มากกว่านี้ สำหรับประเทศกลุ่มโลกใต้ ความมุ่งมั่นที่จะแก้ไขปัญหาด้านสภาพภูมิอากาศที่ทะเยอทะยานในขณะที่ไขว่คว้าการพัฒนาต้องอาศัยนวัตกรรมความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อจัดลำดับความสำคัญด้านความต้องการของหลายๆ ประเทศ” กล่าวโดย Henri Waisman ผู้อำนวยการโครงการ DDP
รายงานเสนอนวัตกรรมที่เป็นรูปธรรมเพื่อให้มีความร่วมมือระหว่างประเภทในกลุ่มธุรกิจ 3 กลุ่ม คือ กลุ่มธุรกิจเหล็กกล้าสามารถเปลี่ยนแปลงได้ในลักษณะที่มีส่วนช่วยลดคาร์บอนได้อย่างมากทั่วโลก มีการสนับสนุนการจ้างงานในท้องถิ่นและการพัฒนาทางอุตสาหกรรมในประเทศกำลังพัฒนาต่างๆ รวมถึงรักษาความสามารถในการแข่งขันสำหรับผู้ผลิตในปัจจุบัน สิ่งเหล่านี้สามารถเกิดขึ้นได้ภายใต้แนวทางฉบับแก้ไขสำหรับการแจกจ่ายค่าจูงใจ ห่วงโซ่อุปทานและการค้าระหว่างประเทศในการผลิตเหล็กกล้าขั้นปฐมภูมิ
การเปลี่ยนแปลงการขนส่งทางอากาศในประเทศ ที่รวมถึงการผลิตสินค้าอย่างยั่งยืนมากขึ้นและใกล้กับผู้บริโภคมากขึ้น การพัฒนาทางรถไฟและโครงสร้างพื้นฐานหลายส่วนให้ดีขึ้น และการสร้างบริการระบบรางให้น่าใช้งานมากกว่าบริการบนถนน ทั้งหมดนี้มีส่วนในการพัฒนาและการลดคาร์บอนอย่างลึกซึ้ง การลงเงินระหว่างประเทศให้กับหลายอุตสาหกรรมและโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่ง และการเปลี่ยนแปลงข้อตกลงทางการพาณิชย์และการค้า เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อให้การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เป็นจริงได้
ภาคการเกษตรและการใช้ที่ดินต้องพิจารณาถึงวัตถุประสงค์เกี่ยวกับการลดมลพิษ การปรับตัว และความฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพ ความมั่นคงทางอากาศ และความเป็นอยู่ในชนบท แนวทางองค์รวมนี้จำเป็นต้องอาศัยการปรับปรุงการควบคุมระบบการใช้ที่ดิน, ส่งเสริมการแบ่งปันบทเรียนเกี่ยวกับนโยบายและการปรับใช้ และการปรับใช้กลไกทางการเงินใหม่ และข้อตกลงทางการค้าเพื่อส่งเสริมการฟื้นฟูป่าและที่ดินเลี้ยงสัตว์ที่เสื่อมโทรม, การปรับใช้หลักปฏิบัติทางการเกษตรที่ยั่งยืน และการใช้ที่ดินให้หลากหลายมากขึ้น เช่น วนเกษตรกรรม

“เราต้องการความร่วมมือระหว่างประเทศที่เป็นการคิดใหม่ทำใหม่เพื่อให้บรรลุเป้าหมายของความตกลงปารีส COP28 ต้องส่งสัญญาณทางการเมืองที่ชัดเจนและเร่งการเปลี่ยนแปลงทางเทคนิคและทางองค์กรในทุกภาคส่วนและทุกประเทศ คำถามอยู่ที่ความไว้วางใจและความมั่นใจระหว่างโลกเหนือและโลกใต้ และเรื่องของประสิทธิภาพในการต่อสู้กับภัยพิบัติด้านสภาพภูมิอากาศ” กล่าวโดย Sebastien Treyer กรรมการบริหารของ IDDRI
“ไม่มีทางใดที่จะบรรลุเป้าหมายของข้อตกลงว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของปารีส และการรักษาอุณหภูมิ 1.5 องศาเซลเซียสไว้ได้ หากไม่ได้จัดการความสัมพันธ์ระหว่างระบบอาหาร เกษตรกรรม และสภาพภูมิอากาศอย่างเร่งด่วน” มาเรียม บินท์ โมฮัมเหม็ด อัลม์ไฮรี รัฐมนตรีกระทรวงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และผู้นำด้านระบบอาหารของ COP28 กล่าว
“ประเทศต่างๆ จะต้องให้ความสำคัญกับระบบอาหารและการเกษตรของความมุ่งหวังด้านสภาพอากาศ โดยจัดการทั้งการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลก การปกป้องชีวิตและการดำรงชีวิตของเกษตรกรที่เผชิญกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นลำดับแรก ความมุ่งมั่นในวันนี้จากประเทศต่างๆ ทั่วโลกจะช่วยสร้างระบบอาหารระดับโลกที่เหมาะกับอนาคต”
ผู้นำระดับโลก 134 คนได้ลงนามในปฏิญญาการดำเนินการด้านการเกษตร อาหาร และสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเป็นปฏิญญาที่สำคัญฉบับแรก นอกจากนี้ ยังมีการประกาศระดมเงินทุนมากกว่า 2.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐเพื่อสนับสนุนความมั่นคงด้านอาหาร ในขณะที่รับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และความร่วมมือใหม่ระหว่างสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์กับมูลนิธิบิลและเมลิดา (Bill and Melinda Gates Foundation) ด้านนวัตกรรมระบบอาหารที่สอดคล้องกับสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 134 ประเทศมีประชากรรวมกันกว่า 5.7 พันล้านคนและมีเกษตรกรเกือบ 500 ล้านคน ผลิตอาหารที่ทั่วโลกกิน 70% และมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมดจากระบบอาหารทั่วโลก 76% หรือ 25% ของการปล่อยก๊าซทั้งหมดทั่วโลก

บรรดาผู้นำโลกยังมีปฏิบัติการก้าวสู่การยุติใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล ด้วยการคาดหวังคำมั่นในระดับโลกเกี่ยวกับการเพิ่มผลผลิตพลังงานหมุนเวียนเป็น 3 เท่า เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงพลังงานสะอาดภายในปี 2030 ความชัดเจนและน่าเชื่อถือเกี่ยวกับกระบวนการยุติการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลให้สอดคล้องกับเป้าหมายไม่ให้อุณหภูมิของโลกเพิ่มขึ้นกว่า 1.5 องศาเซลเซียส การประชุม COP28 จึงต้องเผชิญกับความท้าทายครั้งใหญ่ในการบรรลุเป้าหมายเกี่ยวกับการออกเอกสารที่มีคำมั่นเกี่ยวกับเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ได้รับการสนับสนุนจากทั้งหมด 197 ประเทศและสหภาพยุโรป
สำหรับประเทศไทย ในฐานะเป็นประเทศภาคี จะมีการนำผลการประชุมภาคีการขับเคลื่อนการปฏิบัติงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของไทย ครั้งที่ 2 (TCAC 2023) ไปนำเสนอ ข้อมูลจากศูนย์วิจัยกสิกรไทย ระบุประเด็นสำคัญที่คาดว่าไทยจะหยิบยกมาเจรจาในที่ประชุม COP28 ได้แก่
  • การร่วมขับเคลื่อนการดำเนินงานของประเทศไทยทั้งในระดับโลก ระดับประเทศ ระดับจังหวัด และระดับพื้นที่ รวมถึงการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในประเทศไทย เพื่อบรรลุเป้าหมายตามความตกลงปารีส
  • ต้นทุน และการเข้าถึงเทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่ประเทศกำลังพัฒนารวมถึงประเทศไทยมีข้อจำกัดและต้องการความช่วยเหลือด้านเงินทุน
  • กลไกการเงินด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยมองว่าประเทศไทยจะนำเสนอการเพิ่มประสิทธิภาพของกองทุนสิ่งแวดล้อมและการบริหารจัดการคาร์บอนเครดิต ผ่านการจัดตั้งกองทุน Thai Climate Initiative fund (ThaiCI)  ที่ดำเนินการภายใต้กองทุนสิ่งแวดล้อม เพื่อสนับสนุนการดำเนินการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศ
  • ตลาดคาร์บอนเครดิตของไทย โดยประเทศไทยจะนำเสนอการพัฒนากลไกคาร์บอนเครดิตภายในประเทศมาตรฐาน Premium T-VER ที่สอดคล้องกับแนวปฏิบัติสากล เพื่อสร้างความความน่าเชื่อถือในกระบวนการลดก๊าซเรือนกระจก รวมถึงเพื่อใช้ชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายใต้มาตรการ CORSIA ของสายการบิน ซึ่งอยู่ระหว่างการประเมินโดยองค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (ICAO)  
การประชุม COP28 คงจะส่งผลให้ภาคธุรกิจไทยต้องปรับตัวมากขึ้น ทั้งจากกฎระเบียบ และมาตรการสากลที่จะมีความชัดเจน เข้มงวด และครอบคลุมมากขึ้น ทั้งจากมิติของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่จะเริ่มครอบคลุมถึงก๊าซมีเทน รวมถึงผลกระทบด้านสังคม ความมั่นคงทางอาหาร และสิทธิมนุษยชน เพิ่มเติมจากแค่มิติด้านสิ่งแวดล้อม โดยขยายขอบเขตความครอบคลุมการดำเนินการด้านดังกล่าวทั้ง supply chain ที่จะทำให้เกิดการส่งผ่านข้อบังคับ หรือการดำเนินการในด้านดังกล่าวจากประเทศพัฒนาแล้วไปยังประเทศกำลังพัฒนา และจากบริษัทขนาดใหญ่ไปสู่บริษัทขนาดเล็ก รวมถึง SMEs ได้ ถึงแม้ว่าปัจจุบันจะยังไม่มีกฎระเบียบ หรือมาตรการภายในประเทศที่บังคับใช้ หรือกำหนดบทลงโทษก็ตาม ซึ่งคงจะเป็นความเสี่ยงแก่ภาคธุรกิจในทุกระดับให้ต้องเร่งปรับตัวต่อบริบทโลกให้ทัน