ปัญหาฝุ่น PM2.5 ไม่ใช่แค่ปัญหาของพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง ทว่า เป็นปัญหาระดับประเทศไปแล้ว ยิ่งในจังหวัดเชียงใหม่ด้วยแล้ว ในทุกปี ชาวเมืองเชียงใหม่ ต้องทนทุกข์กับปัญหานี้ยาวนานไม่น้อยกว่า 2 เดือน ดังนั้น หากพูดว่าสุดยอดปรารถนาหนึ่งของคนเชียงใหม่ คือการมี อากาศสะอาด ที่สามารถหายใจเข้าไปได้อย่างสบายอกสบายใจ คงไม่ผิดจากความจริงนัก
อัปเดตวิกฤต ฝุ่น PM2.5 มฤตยูร้ายทำลายสุขภาพชาวเชียงใหม่
ในปี 2566 ที่กำลังจะผ่านไปนี้ เชียงใหม่ ได้ทุบสถิติค่ามลพิษในอากาศ และนำโด่งยึดอันดับ 1 เมืองคุณภาพอากาศแย่ที่สุดในโลก โดยอยู่ในระดับเป็นอันตรายต่อสุขภาพ โดยสาเหตุหลักเกิดจากสภาพตัวเมืองถูกปกคลุมด้วยฝุ่นควันหนาทึบและรู้สึกได้ถึงกลิ่นเหม็นไหม้ในอากาศอย่างชัดเจน ซึ่งปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งมาจากไฟไหม้ป่าหลายจุดที่เกิดขึ้นในเขตอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ที่อยู่ไม่ห่างตัวเมืองเชียงใหม่
ทั้งนี้รายงานคุณภาพอากาศจากทั่วโลก แจ้งผลการตรวจวัดคุณภาพอากาศและการจัดอันดับเมืองที่มลพิษทั่วโลก เมื่อเวลา 10.00 น. วันนี้ พบว่าจังหวัดเชียงใหม่มีดัชนีคุณภาพอากาศอยู่ที่ 336 US AQI และค่า PM2.5 วัดค่าได้ 286 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งเกินค่ามาตรฐาน และอยู่ในระดับที่มีเป็นอันตราย
ขณะที่ข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ระบุว่า สถานการณ์วิกฤตหมอกควันที่เกิดขึ้นอย่างหนักในทุกพื้นที่ของภาคเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ขณะนี้ มลพิษอากาศฝุ่น PM2.5 สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน มีผู้ป่วยโรคถุงลมโป่งพอง โรคหอบหืด โรคภูมิแพ้ โรคติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน และโรคเยื่อบุตาอักเสบ มีอาการกำเริบ เข้ารักษาตัวในโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ จำนวน 12,671 ราย (สถิติ ระหว่างวันที่ 1 มกราคม จนถึง 31 มีนาคม 2566) และยังมีผู้ป่วยที่ไม่สามารถเข้าพักรักษาตัวในโรงพยาบาลได้ เนื่องจากหอผู้ป่วยเต็มอย่างต่อเนื่อง
รู้ทันที่มาของปัญหาฝุ่นควันในภาคเหนือ
สาเหตุของการเกิดฝุ่นควันในภาคเหนือตอนบน มีการศึกษาวิจัยและรายงานจากหลายภาคส่วน ระบุว่าสาเหตุหลักเกิดจากการเกิดไฟป่าโดยสาเหตุของการเกิดไฟป่าเกิดจาก 2 สาเหตุ คือ
1. เกิดจากธรรมชาติ เช่น ฟ้าผ่า กิ่งไม้เสียดสีกัน ภูเขาไฟระเบิด และการลุกไหม้ในตัวเองของสิ่งมีชีวิต (spontaneous combustion) เป็นต้น
2. เกิดจากการกระทำของมนุษย์ เช่น การเผาไร่หรือเศษวัสดุทางการเกษตร การเก็บหาของป่า การกำจัด และการล่าสัตว์ เป็นต้น
โดยข้อมูลจากกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ได้กล่าวถึงสาเหตุของการเกิดไฟป่าไว้ว่า ภูมิศาสตร์ของภาคเหนือส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงและมีที่ราบคล้ายแอ่งกระทะลักษณะของป่าแตกต่างจากพื้นที่อื่นๆ และเมื่อเข้าสู่ฤดูร้อน ใบไม้แห้งจะกลายเป็นเชื้อเพลิงอย่างดี เมื่อเกิดไฟป่า การพัดพาของลมจะทำให้ไฟลุกติดได้ง่ายและไกลขึ้นและด้วยสภาพอากาศที่ไม่ถ่ายเทยิ่งทำให้ฝุ่นควันมีเพิ่มมากขึ้น
อีกทั้ง ชาวบ้านในภาคเหนือส่วนใหญ่ทำเกษตรเชิงเดี่ยว จะเผาป่าเพื่อเริ่มทำการเกษตรครั้งใหม่ หรือพืชบางชนิดอาจต้องใช้ไฟเพื่อช่วยในการเจริญเติบโตหรือผลัดเปลี่ยน เช่น เห็ดเผาะเมื่อมีต้นไม้และหญ้าขึ้นคลุมผิวดินมากๆ จะไม่สามารถขึ้นได้และยากต่อการหา จึงทำให้ชาวบ้านมีความเชื่อว่าเมื่อเผาป่าเพื่อหาของป่าได้ง่ายขึ้น

เปิดเวทีระดับชาติ ถกประเด็น อากาศสะอาด ชี้ทางออกของปัญหาฝุ่นพิษคุกคามคนเมือง
ด้วยความจำเป็นเร่งด่วนในการหามาตรการเพื่อรับมือกกับปัญหาฝุ่นพิษในเมืองเชียงใหม่ รวมถึงอีกหลากหลายเมืองในภาคเหนือ “สสส.–สกสว.–ศวอ.–มช.–สภาลมหายใจเชียงใหม่” สานพลัง 60 ภาคี เปิดเวทีระดับชาติ PM2.5 ครั้งแรกของประเทศ ถกประเด็น อากาศสะอาด หวังผลักดันเชิงนโยบายคุ้มครองสุขภาพประชาชนจากฝุ่นพิษ ข้อมูลชี้ชัดคนไทยป่วยด้วยโรคจากมลพิษทางอากาศกว่า 9 ล้านคน
โดยเมื่อวันที่ 3 ธ.ค. 2566 ณ ศูนย์ประชุมและแสดงสินค้านานาชาติเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบพระชนมพรรษา จ.เชียงใหม่ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.), มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ศูนย์วิชาการเพื่อขับเคลื่อนการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษอากาศ (ศวอ.) และมูลนิธิเพื่อลมหายใจเชียงใหม่ จัดการประชุมระดับชาติ เรื่อง มลพิษทางอากาศ PM2.5 ครั้งที่ 1 (Thailand National PM2.5 Forum) หัวข้อ “อากาศสะอาด : ความรับผิดชอบร่วมของรัฐ เอกชน และประชาสังคม”

จักรพล ตั้งสุทธิธรรม รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า “ปัญหาฝุ่น PM2.5 เป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบต่อประชาชนแทบทุกพื้นที่ รัฐบาลให้ความสำคัญในการวางแผนรับมือ ป้องกัน และแก้ไขวิกฤตด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะเรื่องฝุ่น PM2.5 ที่สถานการณ์รุนแรงขึ้นทุกปี คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (กก.วล.) ได้เห็นชอบมาตรการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 การขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการขับเคลื่อนวาระแห่งชาติ “การแก้ไขปัญหามลพิษด้านฝุ่นละออง” และ “มาตรการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ประจำปี 2567” และเมื่อวันที่ 6 พ.ย. 2566 นายกรัฐมนตรี ได้ลงนามคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการจัดการปัญหามลพิษทางอากาศเพื่อความยั่งยืน หรือ บอร์ดฝุ่นชาติ เพื่อเป็นกลไกเร่งรัดจัดทำแผนและดำเนินมาตรการเพื่อลดฝุ่นควัน PM2.5 ทั้งระบบ และบูรณาการหน่วยงานรัฐบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการประสานความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้านในการแก้ปัญหาหมอกควัน ให้เกิดผลเป็นรูปธรรมโดยเร็ว”
“และเมื่อวันที่ 28 พ.ย. 2566 คณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติอนุมัติหลักการร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … และรับทราบแผนในการจัดทำกฎหมายลำดับรอง กรอบระยะเวลา และกรอบสาระสำคัญของกฎหมายลำดับรองที่ออกตาม พ.ร.บ. ดังกล่าว ตามที่ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเสนอ มีสาระสำคัญกำหนดกลไกบริหารจัดการและควบคุมกิจกรรมต่างๆ ที่ส่งผลให้เกิดมลพิษทางอากาศในทุกมิติ”

“โดยมีคณะกรรมการทำหน้าที่ขับเคลื่อนเชิงนโยบาย เชิงวิชาการ และบริหารจัดการเชิงพื้นที่ กำหนดมาตรการควบคุมมลพิษจากแหล่งกำเนิด ทั้งโรงงานอุตสาหกรรม สถานประกอบการ เกษตรกรรม การคมนาคมและขนส่ง การเผาในที่โล่ง เผาป่า เผาในพื้นที่เกษตรกรรม ก่อสร้าง หมอกควันข้ามแดน ตลอดจนมีเครื่องมือ หรือมาตรการทางเศรษฐศาสตร์ เพื่อเป็นกลไกสนับสนุนให้ภาคอุตสาหกรรม ภาคธุรกิจ รวมถึงประชาชนทั่วไปมีส่วนร่วมรับผิดชอบ และมีบทบาทหน้าที่ในการควบคุม ปรับลด และแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศร่วมกัน” รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรี กล่าว

ด้าน ดร.สุปรีดา อดุลยานนท์ ผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า “ข้อมูลล่าสุดจากระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ หรือ Health Data Center (HDC) กระทรวงสาธารณสุข เมื่อวันที่ 30 พ.ย. 2566 พบว่า เฉพาะปีนี้ ทั้ง 13 เขตสุขภาพ มีการป่วยด้วยโรคจากมลพิษทางอากาศ รวมกว่า 9 ล้านคน”
“ข้อมูลทางสถิตินี้ จึงสะท้อนให้เห็นถึงความรุนแรงของฝุ่น PM2.5 ต่อสุขภาพประชาชนชัดเจน ซึ่ง สสส. ตระหนักถึงผลกระทบดังกล่าว โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง เช่น เด็ก ผู้ป่วย ผู้สูงอายุ ผู้ปฏิบัติงานกลางแจ้ง มีความเสี่ยงป่วยด้วยโรคทางเดินหายใจ โรคไม่ติดต่อ (NCDs) จึงยกระดับการดำเนินงานด้านปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ เรื่อง “ลดผลกระทบสุขภาพจากมลพิษทางสิ่งแวดล้อม” เป็น 1 ใน 7 ยุทธศาสตร์ 10 ปี (2565-2574)” ขับเคลื่อนการป้องกันและแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ด้วยพลังปัญญา สังคม และนโยบาย ผ่านการดำเนินงานที่สำคัญ”

“อาทิ จัดตั้งศูนย์วิชาการเพื่อขับเคลื่อนการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ (ศวอ.) เพื่อสนับสนุนงานวิชาการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ หนุนเสริมเครือข่ายสภาลมหายใจภาคเหนือ 9 จังหวัด สานพลังความร่วมมือ ภาคประชาชน ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม แก้ไขปัญหาพื้นที่แบบองค์รวม”
“การประชุมครั้งนี้ เป็นก้าวสำคัญของการขับเคลื่อนการแก้ปัญหามลพิษทางอากาศและฝุ่นควันของประเทศร่วมกัน ระหว่างภาครัฐ ท้องถิ่น เอกชน วิชาการ ประชาสังคม ด้วยเครื่องมือที่หลากหลายตามบริบทพื้นที่ บูรณาการภายใต้เจตจำนงร่วมกันมุ่งมั่นแก้ปัญหามลพิษทางอากาศและฝุ่นควันในระยะยาวและยั่งยืน ร่วมกันหาข้อสรุปนโยบายและมาตรการจัดการมลพิษทางอากาศ นำเสนอต่อรัฐบาล อีกทั้งมีการระดมนวัตกรรมทางสังคม การบริหารจัดการฝุ่นควัน ไฟป่า ซึ่งจะเป็นต้นแบบขยายผลการดำเนินงานให้ครอบคลุมพื้นที่ที่ประสบปัญหามากยิ่งขึ้นต่อไป” ดร.สุปรีดา กล่าวในที่สุด

ชี้วิธีการป้องกันผลกระทบจากฝุ่นพิษต่อสุขภาพ
ด้าน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ปฏิพัทธ์ วงค์เรือง อาจารย์สาขาวิชาอนามัยสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยพะเยา ได้ให้สัมภาษณ์ถึงวิธีการป้องกันและดูแลตนเองจากฝุ่นควัน ไว้ดังนี้
“สำหรับวิธีการดูแลป้องกันตนเองจากฝุ่นควันเบื้องต้น คือ ต้องทราบข้อมูลของสถานการณ์หรือคอยเฝ้าดูเตือนภัยฝุ่นควันความเข้มข้นของฝุ่นควันจากสถานีต่างๆ ซึ่งเป็นหนึ่งในวิธีการป้องกันตนเองที่ถูกต้อง หน่วยงานของประเทศไทยที่รับผิดชอบเรื่องการรายงานฝุ่นควันโดยตรงคือ กรมควบคุมมลพิษ ซึ่งมีสถานีที่คอยรายงานอยู่ในหลายๆ จังหวัด หรืออยู่ในทุกจังหวัดทั่วประเทศไทย”
“ในระดับค่าต่างๆ มีการเตือนภัยถึงสภาพอากาศว่ามีฝุ่นควันปะปนในอากาศมากน้อยเพียงใด โดยมีสีต่างๆ เป็นตัวกำหนด หากอยู่ใน “โซนสีเหลือง” หมายถึงในอากาศเริ่มมีฝุ่นควัน ซึ่งส่งผลกระทบต่อผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง เช่น เด็ก ผู้สูงวัย หรือผู้ที่เป็นโรคระบบทางเดินหายใจ ผู้คนกลุ่มนี้ หากค่าฝุ่นควันอยู่ในโซนสีเหลืองต้องเฝ้าระมัดระวังเป็นพิเศษ แต่สำหรับคนทั่วไปอาจยังไม่ได้รับผลกระทบมากนัก”
“สีเหลืองระดับค่าดัชนีคุณภาพอากาศ AQI (Air Qulity Indax) จะมีค่าประมาณไม่เกิน 100 แต่หากเกิน 100 ก็จะเปลี่ยนเป็น “โซนสีส้ม” ถ้าหากเป็นโซนสีส้มคนทั่วไปต้องเฝ้าระมัดระวังตนเองจากฝุ่นควัน ส่วนผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงหรือว่ากลุ่มที่มีภูมิคุ้มกันต่ำก็จะต้องเฝ้าระมัดระวังตนเองเป็นพิเศษ”

“แต่เมื่อเป็น “โซนสีแดง” ทุกคนต้องเฝ้าระมัดระวังและต้องป้องกันตนเองเป็นพิเศษ ดังนี้
1. ลดการสัมผัส ลดการสัมผัสและลดระยะเวลาการสัมผัสฝุ่นควัน โดยการสวมหน้ากากอนามัยที่สามารถป้องกันฝุ่นควันขนาดเล็กได้ ซึ่งก็จะแบ่งออกเป็นหลายมาตราฐาน และไม่ใช่หน้ากากอนามัยทั่วไปที่ใช้ป้องกันโรคหรือหน้ากากที่มีเยื่อบุสามชั้น แต่คือหน้ากาก N95 ที่ได้การรับรองจากองค์กรทางสหรัฐอเมริกา ในเรื่องของ FFP2 มาตราฐานของยุโรป และต้องสวมใส่ให้ถูกวิธี หน้ากากอนามัยต้องรัดแน่นกับใบหน้า หลังจากนั้นบีบเหล็กดัดตรงสันจมูกให้แนบไปกับสันจมูก
2. ลดการสัมผัสภายนอกอาคาร การทำกิจกรรมหรือออกกำลังกายภายนอกอาคาร เพราะในอาคารจะมีอากาศที่ดีกว่าภายนอกอาคาร บริเวณนอกอาคารจะมีฝุ่นควันมาก โดยเฉพาะการออกกำลังกายที่ต้องหายใจเอาอากาศเข้าในปริมาณมากๆ ก็จะส่งผลเสีย ทำให้สัมผัสอากาศที่มีฝุ่นควันเข้าไปในปอดค่อนข้างมาก อาจทำให้ป่วยได้ง่ายขึ้น
3. การจัดการสภาพแวดล้อมหรือสิ่งแวดล้อมที่อยู่อาศัย ลดการใช้น้ำหอม ลดการใช้ธูป การทำความสะอาดที่อยู่อาศัยเป็นปัจจัยทางอ้อมหรือปัจจัยเสริมที่ลดการสัมผัส หรือแม้แต่การสูบบุหรี่ก็ควรหลีกเลี่ยงในช่วงนี้ ควรทำให้ที่พักอาศัยสะอาดอยู่ตลอดเวลาหรือซื้อเครื่องฟอกอากาศ
กรณีป่วยหรือเริ่มมีอาการในช่วงฝุ่นควันมาก จะเป็นอีกขั้นตอนของการดูแลป้องกันตนเอง นั่นคือ ต้องพบแพทย์ สำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัวและมีอาการแสดงออกมาให้รีบพบแพทย์ โรคที่อาการแสดงออกชัดเจน คือ โรคทางเดินหายใจ โรคหัวใจ และโรคหลอดเลือด กลุ่มโรคเหล่านี้จะเป็นโรคกลุ่มเสี่ยงที่ควรเฝ้าระวังอาการมากที่สุด
ที่มา :
- รายงานข่าวเรื่อง “ครั้งแรกของไทย !! สสส. สานพลัง 60 ภาคี ถกประเด็น “อากาศสะอาด” สร้างต้นแบบการขยายผลแก้ปัญหาฝุ่น PM 2.5 ทั่วประเทศ” จากเว็บไซต์ สสส.
- บทความเรื่อง “ส่องวิกฤตปัญหาฝุ่นควันภาคเหนือตอนบน ที่ส่งผลกระทบต่อหลายภาคส่วนมาอย่างยาวนาน” จากเว็บไซต์ thecitizen.plus












