ช่วงเวลาที่ยังอยู่ในช่วงปีใหม่นี้เองที่หลายคนได้ตั้งเป้าว่าจะทำอะไรบ้างในปีนี้ โดยนอกเหนือจากชีวิตส่วนตัวแล้ว ชีวิตการทำงาน ปี 2567 ก็เป็นอีกหนึ่งหมุดหมายที่ทุกคนต่างอยากทำให้ดี โดยนอกจากแนวทางส่วนตัวที่ใช้ในการวางแผนแล้ว วันนี้เรามีธรรมะจากพระแท้มาเป็นอีกหนึ่งตัวช่วย เพื่อเตือนสติ สร้างปัญญาให้เกิดขึ้นในการทำงานตลอดปี 2567 นี้
รู้ให้จริง ว่าทำไม “การทำงานคือการปฏิบัติธรรม” หลักธรรมจากท่านพุทธทาสที่นำไปปรับใช้ใน ชีวิตการทำงาน ปี 2567 ได้จริง
“การทำงานคือการปฏิบัติธรรม” เชื่อว่าหลายคนคุ้นเคยกันดีกับหลักธรรมคำสั่งสอนนี้ของท่านพุทธทาส หลายคนที่เข้าใจก็สามารถนำไปปรับใช้นำทางการทำงานของตนเองได้ ขณะที่ ก็ยังมีคนอีกไม่น้อยที่ตั้งข้อสังเกตหรือมีทัศนคติว่าจะทำงานไปพร้อมกับการปฏิบัติธรรมได้อย่างไร “เพราะการทำงานจะต้องมีลูกล่อลูกชน จะต้องมีเล่ห์เหลี่ยมแพรวพราว ต้องโกง ต้องรู้จักทวนน้ำ ตามน้ำ และใต้น้ำ ดังนั้นมันจะไปด้วยกันได้อย่างไร จะมามัวปฏิบัติธรรมก็ทำมาค้าขายไม่ได้น่ะสิ” ต่อข้อกังขานี้ ท่านพุทธทาส อธิบายว่า
“อาตมภาพขอบอกว่า ทำไมการทำงานกับการปฏิบัติธรรมจะไปด้วยกันไม่ได้ อย่าลืมว่าคนที่เคยรับใช้ใกล้ชิดพระพุทธเจ้ามากที่สุดสองคน ผู้ชายคือ อนาถบิณฑิกเศรษฐี ผู้หญิงคือ นางวิสาขา ทั้งสองคนคือนักธุรกิจรวยระดับพันล้าน เงินสมัยก่อนเขานับเป็นโกฏิ หนึ่งโกฏิก็ 10 ล้าน แต่มั่งมีมากกว่า 100 โกฏิ แสดงว่ามีเงินมากกว่าพันล้าน”
“ทั้งสองท่านคือนักธุรกิจใหญ่ มีกิจการค้าขายระหว่างประเทศ อิมพอร์ต เอกซ์พอร์ต ทำมาก่อนเราทั้งหมด เจริญรุ่งเรือง แล้วก็อุปถัมภ์พระพุทธเจ้า ท่านก็ไม่เคยล้มเหลวอะไร อยู่ได้สบายมาก แสดงว่าการทำงานกับการปฏิบัติธรรมไม่ได้แยกกัน แต่ที่เรามาแยกเพราะคนไทยในระยะหลังๆ เน้นความสำเร็จโดยไม่คำนึงถึงที่มามากเกินไป จนเดี๋ยวนี้กล่าวกันมากว่าคนที่ทำงานแล้วทุจริตเป็นเรื่องธรรมดา ทุจริตแล้วปล่อยให้ถูกจับได้จึงเป็นเรื่องผิดปกติ นี่คือค่านิยมที่ไม่น่านิยมในสังคมไทย”

“แล้วทำอย่างไรการทำงานจะประสานกับการปฏิบัติธรรม มีคำกล่าวคำหนึ่งที่ต้องอธิบาย คือ การปฏิบัติธรรม บางคนคิดว่าต้องเข้าวัด ต้องถือศีลแปด ต้องนุ่งขาวห่มขาว และต้องไปเดินช้าๆ ทำช้าๆ เป็นหุ่นยนต์ กิริยาอาการทั้งหมดนี้คือส่วนหนึ่งของการปฏิบัติธรรม แต่ไม่ใช่ทั้งหมดของการปฏิบัติธรรม จะรู้การทำงานคือการปฏิบัติธรรม ก็ต้องรู้ว่าธรรมนั้นมีสองระดับ”
1. สัจธรรม ก็คือธรรมที่คนทั่วไปนำมาปฏิบัติแล้วทำให้เกิดความรู้ ตื่น เบิกบาน ดับความทุกข์ และการเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏได้ ธรรมะระดับนี้ได้แก่ การเจริญวิปัสสนากรรมฐาน
2. จริยธรรม ก็คือหลักการที่เมื่อนำมาปฏิบัติแล้วจะทำให้ชีวิตดีขึ้น ประสบความสำเร็จในวิชาชีพและการดำเนินชีวิต เช่น หลักธรรมสำหรับการเรียน หลักธรรมสำหรับการครองเรือน หลักธรรมสำหรับการทำธุรกิจ หลักธรรมสำหรับการเข้าสังคม หลักธรรมสำหรับนักการเมือง เป็นต้น

เพราะฉะนั้น เวลาที่คนทั่วไปพูดถึงการปฏิบัติธรรม จะนึกถึงสัจธรรม โดยไม่นึกถึงจริยธรรม ทั้งที่ความจริงแล้วการปฏิบัติธรรมมีสองระดับ เมื่อจับประเด็นการปฏิบัติธรรมว่าเป็นเพียงการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน ก็มักจะนึกค้านว่าการทำงานกับการปฏิบัติธรรมไปด้วยกันไม่ได้ ท่านทั้งหลายที่ปฏิบัติหน้าที่อันถูกต้องของตนเองก็เรียกว่าการปฏิบัติธรรม ใครทำงานแล้วรับผิดชอบต่องานนี้เรียกว่ามีสัจจะ ขยันมาทำงานตอกบัตรทุกวัน แต่ไม่ใช่ว่าตอกบัตรแล้วหนีนะ ตอกบัตรแล้วต้องอยู่ทำงาน ถือว่ามีความรับผิดชอบ ความรับผิดชอบคือสัจจะ วิริยะคือความเพียร ขยันมาทำงานทุกวัน เหมือนพระมหาชนก
ใครทำงานด้วยความซื่อสัตย์โปร่งใส ไม่มีใครเดือดร้อน ขยันทำงาน พูดจาไพเราะ อ่อนหวาน ภาษาธรรมะเรียกว่าปิยวาจา ครูบาอาจารย์สอนลูกศิษย์เหมือนสอนลูกตน อันนี้เรียกว่า เมตตา เจ้านายบริหารงานอยู่ด้วยกันก็ดูแลกันดี เวลาลูกน้องทำผลงานดีก็มีรางวัล มีคำชม เขาทำผิดก็ตัดสินไปตามความจริง นี่คือใช้ธรรมที่เรียกว่า พรหมวิหาร 4 อยู่ด้วยกันดูแลกันเหมือนพี่เหมือนน้อง นี้เรียกว่าสังคหวัตถุธรรม
“ความจริงทุกคนล้วนทำงานไปด้วยปฏิบัติธรรมไปด้วยตลอดเวลาอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าเวลาเราปฏิบัติธรรม เราไม่รู้จักชื่อธรรมที่เราปฏิบัติว่าภาษาบาลี เขาเรียกว่าอะไรเท่านั้นเอง เหมือนเราสวมเสื้อผ้าอยู่ทุกวัน แต่เราไม่รู้ว่าเสื้อผ้าที่เราสวมนั้นตัดเย็บมาจากร้านไหน การทำงานกับการปฏิบัติธรรมจึงอยู่ด้วยกัน และไม่มีใครที่ทำงานโดยไม่มีการปฏิบัติธรรม”
หลักธรรมจาก พระไพศาล วิสาโล ที่ใช้เปลี่ยนวันจันทร์ให้เป็นวันน่าทำงานได้จริง
“เวลานึกถึงงานเช้าวันจันทร์ก็ห่อเหี่ยวที่จริงที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะว่าไม่มีความสุขกับงาน คนจำนวนมากไม่มีความสุขกับงาน เช้าวันจันทร์จะเป็นช่วงเวลาที่ทรมาน เพราะต้องไปทำในสิ่งที่ไม่ชอบ” พระไพศาล วิสาโล ได้เคยกล่าวถึงความจริงที่เกิดขึ้นกับ ชีวิตทำงาน ของใครหลายคน ก่อนที่จะมอบหลักธรรมที่
“แต่ที่จริงคนเราสามารถจะมีความสุขกับงานได้ ถ้าหากเรารู้ว่าทำงานไปเพื่ออะไร หรือว่าเราตั้งเป้าที่เป็นกุศล มันก็เกิดแรงจูงใจในการไปทำงานแล้ว พอได้ทำงานก็มีความสุข ขณะที่ นักเรียนหลายคนชอบเช้าวันจันทร์ เพราะว่ามีความสุขกับการเรียน อยากจะได้ไปเจอเพื่อนๆ ที่โรงเรียน อยากจะได้ไปเจอครูบาอาจารย์ หรือว่าอยากจะได้เจอวิชาความรู้ ได้รับความรู้ใหม่ๆ”
“ดังนั้น ผู้ใหญ่ก็เหมือนกัน ถ้าตั้งเป้าว่าเป็นโอกาสที่เราจะได้ไปทำสิ่งดีๆ ได้สร้างสรรค์ ได้เจอเพื่อน คนญี่ปุ่นขึ้นชื่อมากในเรื่องของการขยันขวนขวายในการทำงาน มีผู้หญิงชาวญี่ปุ่นคนหนึ่งเป็นพนักงานทำความสะอาดในสนามบินสนามบินนี้คนเยอะมาก เพราะฉะนั้นการทำความสะอาดห้องน้ำ ก็เป็นงานหนัก”

“แต่ว่าเธอเป็นคนที่ขยันมาก และก็ทำความสะอาด ทั้งห้องน้ำและทางเดินได้อย่างดี อย่างหมดจด จนได้รับรางวัลติดต่อกันมาหลายปี ว่าเป็นพนักงานที่ดีเด่น น่าชื่นชม เธอขยันขันแข็ง เพราะว่าเธอมีความสุขกับงาน แม้จะเป็นงานทำความสะอาด เป็นงานแบบนักการภารโรง แต่ว่าเธอก็ไม่มีความรู้สึกเบื่อ หรือว่าไม่มีชีวิตชีวากับงานนั้นเลย เพราะว่าเธออยากให้งานของเธอ ทำให้คนมีความสุข”
“เวลาเธอทำงาน เธอก็อยากจะทำให้คนมีความสุขโดยเฉพาะคนที่มาสนามบิน ได้เห็นห้องน้ำที่สะอาดสะอ้าน ได้ใช้ห้องน้ำแล้วมีความสุขเธอก็คอยสังเกตว่า คนที่มาใช้ห้องน้ำที่เธอทำความสะอาดเป็นอย่างไร แล้วเธอก็มีความสุขเวลาเขายิ้มแย้ม เวลาเขามีความสบายใจที่เข้าแล้วออกห้องน้ำที่สะอาด และนี่ก็คือแรงจูงใจที่ทำให้เธอทำงานอย่างมีความสุข คือเธออยากจะเห็นคนอื่นมีความสุขด้วย แม้ว่าเธอจะเป็นพนักงานผู้น้อย แต่ว่าเธอก็รู้สึกว่างานที่ทำมีคุณค่า”
“เพราะการทำงานสามารถเป็นการปฏิบัติธรรมได้ตลอดเวลา หากเราทำด้วยแรงจูงใจที่เป็นกุศล เช่น เพื่อเกื้อกูลผู้อื่นหรือฝึกฝนพัฒนาตน โดยมุ่งให้มีความเห็นแก่ตัวน้อยลง อดทนมากขึ้น หรือทำโดยมีธรรมะเข้ามากำกับ เช่น ทำด้วยความซื่อสัตย์ รับผิดชอบหน้าที่ หรือทำด้วยความปรารถนาดีต่อส่วนรวม”
ใช้หลักธรรม ตอบคำถาม “ธรรมะกับการทำงานเกี่ยวข้องกันอย่างไร?” โดย ชยสาโรภิกขุ
ขอหยิบเอาข้อเขียนจาก BOT พระสยาม MAGAZINE ที่ได้รับความเมตตาจาก พระราชพัชรมานิต (ชยสาโรภิกขุ) หรือที่คุ้นหูในนาม “พระอาจารย์ชยสาโร” แห่งสถานพำนักสงฆ์อาศรมชนะมาร บ้านไร่ทอสี จังหวัดนครราชสีมา ท่านเป็นผู้มีความสามารถในการบรรยายธรรมที่ลึกซึ้งให้สามารถเข้าใจได้ง่าย พระธรรมเทศนาของท่านจึงได้รับการเผยแพร่อย่างกว้างขวาง ซึ่งในครั้งนี้พระอาจารย์จะมาให้ข้อธรรมะเพื่อความเจริญก้าวหน้าใน ชีวิตการทำงาน และการใช้ชีวิตที่สมดุลสำหรับคนทำงานที่ชีวิตในแต่ละวันเต็มไปด้วยภารกิจมากมายและการกระทบจากสิ่งต่างๆ รอบตัว
ความก้าวหน้าในหน้าที่การงานใช่ความสุขที่แท้จริงหรือ
พระอาจารย์ตั้งคำถามก่อนว่า “ความก้าวหน้าในอาชีพคืออะไร?” ถ้าคนทำงานในตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่ง เขาทำงานด้วยดีและมีความภาคภูมิใจในการทำงาน นั่นก็คือความก้าวหน้าเหมือนกัน ไม่ใช่ว่าต้องขึ้นอยู่กับการไต่ระดับตำแหน่งในองค์กรเสมอไป ไม่ใช่ว่าทุกคนจะต้องพยายามก้าวขึ้นเป็นผู้บริหารหรือพยายามมุ่งสู่ตำแหน่งสูงสุดเสมอไป เช่น ถ้าดูโรงพยาบาลหรือโรงเรียน ก็ใช่ว่าหมอที่ดีหรือหมอที่เก่งจะเป็นผู้บริหารที่ดี หรือครูที่สอนเด็กได้เก่งจะเป็นผู้บริหารที่ดี มันเป็นคนละความเชี่ยวชาญ (Skill Set) กัน
“อย่างไรก็ตาม แม้เราจะก้าวหน้าในความหมายทางโลก แต่ทุกคนจะต้องเจอกับโลกธรรม แล้วถ้าเราขาดการพัฒนาจิตใจ เราจะต้องทุกข์กับโลกธรรม เพราะลาภยศอยู่ที่ไหน เสื่อมลาภเสื่อมยศอยู่ที่นั่น สรรเสริญอยู่ที่ไหน นินทาอยู่ที่นั่น ไม่มีใครในโลกนี้ที่จะได้รับแต่การสรรเสริญอย่างเดียวโดยไม่มีใครนินทา สำหรับคนที่ติดในคำสรรเสริญเยินยอ คำสรรเสริญให้กำลังใจจากคน 99 คน ยังอาจมีน้ำหนักน้อยกว่าคำนินทาของคนเพียงคนเดียว ฉะนั้น ถ้าเราไม่รู้จักดูแลจิตใจ ถึงจะก้าวหน้า ถึงจะประสบความสำเร็จ ก็ยังทุกข์ได้ตลอดเวลา

“ถ้าเราศึกษาเรื่องของโลก ความเป็นไปตามเหตุตามปัจจัยของสิ่งต่างๆ เราจะสามารถก้าวหน้าทางอาชีพ โดยจิตใจของเราก็จะก้าวหน้าไปด้วย ถ้าเอาแต่อาชีพ โดยไม่ดูแลจิตใจ แทนที่จะเป็นสุข เมื่อมาถึงจุดที่คิดว่าจะได้ความสุข กลับยังรู้สึกว่าทำไมนี่ยังไม่ใช่ เหมือนยังขาดอะไรอยู่สักอย่าง โดยเฉพาะคนใหญ่คนโตที่เคยมีแต่คนยกมือไหว้ หลังเกษียณสักหกเดือน ไม่มีใครจำได้ ถ้าเอาชื่อเสียง เอาความเคารพของคนอื่นเป็นที่พึ่ง ก็ต้องยอมรับว่า สิ่งเหล่านี้มันเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติ ตามธรรมดา”
ปัญหาของเกือบทุกองค์กรอยู่ที่การสื่อสาร
สิ่งที่อาตมามองเห็นว่าเป็นปัญหาในเกือบทุกองค์กรคือ การสื่อสาร ถ้าหากผู้ใหญ่เป็นผู้เชื่อมั่นในตัวเองสูงและเจ้าอารมณ์ บางครั้งเมื่อมีปัญหาในระดับล่าง พนักงานจะไม่กล้ารายงานขึ้นไป เพราะกลัวโดนดุ กลัวจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบ
“ฉะนั้น ถ้าเราต้องการให้มีการสื่อสารการหมุนเวียนของข้อมูลในองค์กร เราต้องสร้างบรรยากาศที่พนักงานระดับล่างรู้สึกพร้อมและกล้าที่จะส่งข้อมูลขึ้นไปข้างบน (Bottom-up) ซึ่งอยู่ที่บุคลิกและความประพฤติของผู้บริหารด้วย ต้องมีวิธีที่คนในองค์กรจะสามารถแสดงความคิดเห็นในรูปแบบและในกาลเทศะที่เหมาะสม เพราะบางทีก็มีผู้ที่อยากจะให้ข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาที่เกิดหรือกำลังจะเกิดขึ้น แต่ไม่รู้จะไปพูดที่ไหน กับใคร เมื่อไหร่ อย่างไร เราจึงต้องมีทั้งเวทีและสร้างวัฒนธรรม ‘เปิดใจ’ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่จะช่วยให้สามารถแก้ไขปัญหาได้ทันเวลา นี่ถือเป็นเรื่องจำเป็น”
พระอาจารย์ได้ยกตัวอย่างให้เห็นภาพว่า “ในการสร้างวัฒนธรรม เปิดใจในวิถีของสงฆ์ แม้จะมีระบบอาวุโส แต่ก็มีธรรมเนียมปวารณาตัวด้วย ที่พระสงฆ์ทุกรูปตั้งแต่เจ้าอาวาสลงไปต้องปวารณาตัวกับพระทุกรูปว่า ถ้าท่านเห็นผมทำอะไรหรือพูดอะไรไม่ถูกต้อง หรือผมมีจุดบอดอะไร ช่วยบอกด้วย เป็นการบอกกันในที่ประชุมสงฆ์ อย่างเป็นทางการ”

เคล็ดลับสำหรับผู้บริหาร 3 ข้อ
สำหรับผู้บริหาร พระอาจารย์ได้แนะนำเคล็ดลับสำหรับผู้บริหารองค์กร 3 ข้อ คือ (1) ต้องเป็นตัวอย่างที่ดีแก่ลูกน้อง (2) เมื่อผิดพลาด ต้องยอมรับความผิดพลาด อย่าปิดบังอำพราง และ (3) ต้องฉลาดในเรื่องคน ต้องรู้ว่าพนักงานคนนี้มีความสามารถอย่างไร มีข้อดีข้อเสียตรงไหน ต้องรู้จักและศึกษาคน ต้องให้งานที่เหมาะสมกับคนด้วย จึงจะเป็นผู้บริหารที่ดีได้
นอกจากนั้น พระอาจารย์ได้กล่าวถึงหลักกัลยาณมิตตตาว่า คือ การพยายามเป็นเพื่อนที่ดีและการสร้างประโยชน์ส่วนรวมเท่าที่จะทำได้ และต้องไม่ละเลยการสร้างประโยชน์ส่วนตนด้วย บางคนมีจิตเสียสละ มุ่งสร้างแต่ประโยชน์เพื่อส่วนรวม มักจะทำได้ไม่ยั่งยืน เพราะเมื่อทำอย่างเต็มที่ได้สักระยะหนึ่ง ไฟก็จะมอด การจะสร้างประโยชน์ได้อย่างสม่ำเสมอต่อเนื่องนั้นต้องสร้างสมดุลทั้งประโยชน์ส่วนตนและส่วนรวม
ยึดหลักพรหมวิหาร 4 ในการทำงาน
แม้พระพุทธเจ้าทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอย่างไม่มีที่สุด ท่านยังบัญญัติข้อปาราชิกไว้ในวินัยสงฆ์ พระที่อาบัติปาราชิกต้องสึกทันที และห้ามบวชใหม่เด็ดขาด ในความเมตตาจึงต้องมีความเด็ดขาด เพื่อรักษาประโยชน์ส่วนรวม
“คำสอนของพระพุทธเจ้าเป็นระบบองค์รวม เช่น พรหมวิหาร 4 เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา ข้อสำคัญที่เป็นตัวแทนของปัญญา ในกลุ่มนี้ คือ อุเบกขา เราได้พูดถึงเมตตาที่เป็นความหวังดีต่อตัวบุคคล ส่วนอุเบกขาคือความหวังดีต่อส่วนรวม หวังดีต่อหลักการที่ต้องรักษาไว้ เพื่อความสุข เพื่อประโยชน์ของทุกคนในระยะยาว”
“ถ้าพนักงานประมาท ทำงานไม่ดี ซึ่งจะทำให้ทั้งตัวเขาและส่วนรวมเสื่อม หรือถ้าคนหนึ่งทำผิดแล้วเจ้านายไม่เอาเรื่อง คนอื่นที่มีกิเลสก็ได้ใจ เมื่อเขาทำได้ เราก็ต้องทำได้เหมือนกัน สุดท้ายก็จะเกิดผลเสียต่อส่วนรวม ดังนั้น เมตตาไม่ได้แปลว่าไม่เป็นไร หากเรามีหน้าที่ต้องจัดการเรื่องเหล่านี้”
พระอาจารย์ยกตัวอย่างโรงเรียนปัญญาประทีป ซึ่งเป็นโรงเรียนประจำวิถีพุทธระดับมัธยมที่ไม่เคยมีมาก่อน นักเรียนกลุ่มแรกที่รับมามีปัญหาหลายคน พระอาจารย์สังเกตว่าครูต้องเหนื่อยและใช้เวลากับเด็กที่มีปัญหามากจนไม่มีเวลาพอสำหรับเด็กคนอื่นๆ ครูบางคนค้านว่าเราควรเมตตาช่วยเหลือเด็กที่มีปัญหา แต่ถ้ามองภาพรวมและการพัฒนาโรงเรียนให้อยู่ได้อย่างยั่งยืน สุดท้ายท่านจึงให้จำกัดโควตาที่จะรับเด็กที่มีปัญหา เพราะถ้ารับมากเกินไป ครูจะไม่ไหวและไม่เป็นธรรมกับเด็กที่ไม่มีปัญหา
“นี่คือพรหมวิหารที่เราต้องมองแต่ละจุด และมองภาพรวม มองกลับไปกลับมาเหมือนซูมเข้าซูมออก เมตตาคือซูมเข้า อุเบกขา คือซูมออก”
สิ่งดีๆ ที่ควรรู้รับปีใหม่ 2567
4 กลยุทธ์การตลาดออนไลน์ ปี 2024 เคล็ดลับที่คนประสบความสำเร็จไม่อยากบอก
ส่อง 10 เทรนด์ธุรกิจปี 2024 ชี้แนวทางการปรับตัวของผู้ประกอบการไทยรับเทรนด์โลก
คำแนะนำที่มีคุณค่าในการทำธุรกิจและการเริ่มต้นชีวิตในแต่ละวันจาก Tim Cook ซีอีโอ “แอปเปิล”













