เรียนรู้จาก ภัยการเงินออนไลน์ รอบโลก เพื่อนำมาปรับใช้ ป้องกันอาชญากรรมออนไลน์ในไทยอย่างได้ผล

ข้อมูลสถิติจากรายงาน The Global State of Scam Report-2022 แสดงให้เห็นอัตราการเกิด ภัยการเงินออนไลน์ ที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง โดยในปี 2564 ทั่วโลกมีรายงานเกี่ยวกับการถูกหลอกลวงเงินผ่านช่องทางออนไลน์มากถึง 293 ล้านครั้ง และมีมูลค่าความเสียหายสูงถึง 55.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นประมาณ 10.2% จากปีก่อนหน้า ซึ่งเป็นการฉ้อโกงด้านการชำระเงินสูงที่สุด สอดคล้องกับรายงานของ ACI Worldwide เรื่อง It’s Prime Time for Real-Time 2023 ที่พบว่า 1 ใน 5 ของผู้บริโภคที่ถูกสำรวจในปี 2565 เคยตกเป็นเหยื่อของการฉ้อโกงการชำระเงิน

นอกจากนี้ ACI Worldwide ยังพบว่า ประเทศที่ใช้ระบบการเงินแบบโอนและรับเงินได้ทันทีตลอด 24 ชั่วโมง (real-time payment) ในอัตราที่สูง มีแนวโน้มที่จะมีภัยการเงินสูงตามไปด้วย ซึ่ง 5 ประเทศที่มีการทำธุรกรรมแบบ real-time มากที่สุดในปี 2565 ได้แก่ อินเดีย (89.5 พันล้านรายการ) มีอัตราการหลอกลวงสูงเป็นอันดับหนึ่งเช่นกันที่ 44.6% บราซิล (29.2 พันล้านรายการ) มีอัตราการหลอกลวงที่ 22.6% จีน (17.6 พันล้านรายการ) มีอัตราการหลอกลวงที่ 10.7% ไทย (16.5 พันล้านรายการ) มีอัตราการหลอกลวงเป็นอันดับ 6 ที่ 25.7% และเกาหลีใต้ (8.0 พันล้านรายการ) มีอัตราการหลอกลวงอยู่ที่ 6.2% 
โดยจากการสำรวจระบุว่าการเพิ่มขึ้นของสถิติการฉ้อโกงและ ภัยการเงินออนไลน์ ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากระบบตรวจจับการฉ้อโกงที่พัฒนาขึ้น รวมถึงระบบป้องกันและแจ้งเตือนที่รัดกุมและรวดเร็วมากขึ้นด้วย แต่มิจฉาชีพก็ไม่ลดละความพยายามในการมองหาช่องโหว่และจุดเปราะบางที่ยังไม่มีการป้องกัน ทำให้แม้การหลอกลวงรูปแบบเดิมๆ จะลดลงต่อเนื่อง แต่ก็จะมีกลโกงใหม่ๆ ออกมาให้ต้องแก้ปัญหาอยู่ตลอด โดยเฉพาะภัยการเงินออนไลน์ระดับโลกที่พัฒนาไปเกินกว่าที่เราจะคาดคิด ดังนั้น เพื่อสร้างการรู้เท่าทัน และนำไปปรับใช้เป็นเกราะป้องกันตนเองและคนรอบข้างจากภัยนี้ เราขอมาอัปเดตเทคนิคที่อาชญากรออนไลน์ใช้ในการหลอกเงินของคนทั่วโลก พร้อมวิธีสู้กลับของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาบอกกัน

เงินหายจากบัญชี

“บัญชีม้า” ในอังกฤษ กับการใช้ AI มาเป็นเครื่องมือในการป้องกัน ภัยการเงินออนไลน์

ในปี 2565 การหลอกลวงเกี่ยวกับการชำระเงินมีสัดส่วนถึง 57% ของการฉ้อโกงที่เกิดขึ้นในอังกฤษ สร้างความเสียหายกว่า 422 ล้านปอนด์ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการหลอกลวงแบบ APP นั่นคือการชักจูงให้หลงเชื่อแล้วโอนเงินด้วยตัวเอง ซึ่งลักษณะการกระทำผิดก็มีส่วนคล้ายกับบ้านเราเช่นกัน ตรงที่ว่าเงินที่ฉ้อโกงมาจะถูกโอนไปยัง “บัญชีม้า” เพื่ออำพรางเงินและหลบเลี่ยงการตรวจสอบของเจ้าหน้าที่
เพื่อแก้ปัญหาจึงมีการจัดตั้งหน่วยงานกลาง The National Fraud Intelligence Bureau ขึ้นมาเพื่อให้เป็นศูนย์กลางด้านการฉ้อโกงและอาชญากรรมไซเบอร์ของสหราชอาณาจักร มีหน้าที่ประสานงานกับตำรวจและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อแก้ปัญหาภัยการเงินแบบรวมศูนย์และเป็นรูปธรรม นอกจากนี้ ผู้ให้บริการทั้ง MasterCard และธนาคารในอังกฤษ เช่น Lloyds Bank, Halifax, Bank of Scotland, NatWest และ Monzo ก็ได้ร่วมกันติดตามความเคลื่อนไหวของเงินตั้งแต่ต้นทางไปจนถึงบัญชีธนาคารปลายทางที่ต้องสงสัย เพื่อปิดบัญชีที่มีแนวโน้มกระทำความผิด
นอกจากนั้น ประเด็นที่น่าสนใจก็ คือ อังกฤษมีการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI ที่ทันสมัยมาช่วยธนาคารเพิ่มประสิทธิภาพในการยับยั้งการโจรกรรมได้อย่างทันท่วงที โดย AI จะวิเคราะห์พฤติกรรมการเงินของลูกค้า เพื่อตรวจจับการเคลื่อนไหวที่เข้าข่ายผิดปกติ เช่น โอนเงินไปยังบัญชีที่อาจเป็นธุรกิจหรือบุคคลปลอมหรือผิดกฎหมาย โดย AI จะตรวจสอบข้อมูลการทำธุรกรรมแบบบัญชีต่อบัญชี (account-to-account) และช่วยวิเคราะห์ข้อมูลสำคัญ เช่น ชื่อบัญชี จำนวนเงิน ประวัติการทำธุรกรรมของผู้โอนและผู้รับ รวมถึงความเป็นไปได้ที่บัญชีผู้รับเงินอาจเกี่ยวข้องกับการโจรกรรม อีกทั้งสืบค้นข้อมูลการกระทำความผิดของเจ้าของบัญชี ซึ่งช่วยทำให้หลายธนาคารสามารถระงับธุรกรรมต้องสงสัยได้แบบ real-time ก่อนที่จะเกิดความสูญเสีย

การหลอกลวงในโลกออนไลน์

หลอกให้ลงทุน ภัยการเงินออนไลน์ ที่เกิดขึ้นมากที่สุดในออสเตรเลีย

ในปี 2565 มีรายงานว่าชาวออสเตรเลียถูกหลอกลวง คิดเป็นมูลค่าความเสียหายรวมแล้วกว่า 3.1 พันล้านดอลลาร์ออสเตรเลีย ตามรายงานของหน่วยงานต่างๆ เช่น Scamwatch, ReportCyber, IDCARE, Australian Financial Crimes Exchange (AFCX) และหน่วยงานรัฐอื่นๆ
หากดูสถิติการหลอกลวงที่รายงานมาที่ Scamwatch พบว่ามีมูลค่าประมาณ 569 ล้านดอลลาร์ออสเตรเลีย โดยการหลอกลวงที่พบมากที่สุด 5 อันดับแรก ได้แก่
(1) การหลอกให้ลงทุน ที่มีสัดส่วนมากถึง 66% ของมูลค่าความเสียหายทั้งหมด
(2) โรแมนซ์สแกม
(3) การหลอกเรียกเก็บเงิน เช่น เก็บค่าสินค้าปลายทางทั้งๆ ที่ไม่ได้มีการสั่งสินค้า
(4) การหลอกลวงทางอินเทอร์เน็ต (phishing)
(5) การหลอกให้กดลิงก์หรือดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน เพื่อควบคุมสมาร์ตโฟนจากระยะไกล (remote access scam) จะสังเกตได้ว่าคดีที่เกิดในออสเตรเลียก็มีลักษณะคล้ายกับที่พบในประเทศไทย
เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น ออสเตรเลียจึงเปิดตัวแพลตฟอร์ม Fraud Reporting Exchange ที่จะช่วยธนาคารรับเรื่องร้องเรียน สื่อสาร ติดตาม และระงับธุรกรรมที่เป็นการฉ้อโกงระหว่างธนาคารสมาชิกแบบ real-time เพื่อช่วยลดขั้นตอนระหว่างธนาคาร คนรับโทรศัพท์และตอบอีเมล ขณะเดียวกันก็มีการจัดตั้งศูนย์ต่อต้านการหลอกลวงแห่งชาติ (National Anti-Scam Centre) ขึ้น เมื่อเดือนกรกฎาคม 2566 เพื่อประสานงานทั้งกับรัฐบาล หน่วยงานผู้บังคับใช้กฎหมาย และภาคเอกชน ในการแก้ปัญหาอย่างรอบด้าน ซึ่งครอบคลุมถึงการปรับแก้กฎหมายและเกณฑ์ต่างๆ ให้เหมาะสมกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปด้วย

รู้ทันกลโกง หลอกเอาข้อมูลส่วนตัวด้วย “ชานมไข่มุก” ในสิงคโปร์

ในปี 2565 ชาวสิงคโปร์เผชิญกับภัยการเงินและการหลอกลวงมูลค่ารวมกว่า 660.7 ล้านดอลลาร์สิงคโปร์ ทำให้มีการฟ้องร้องดำเนินคดีถึง 31,728 คดี เพิ่มขึ้นจนแซงหน้าคดีอาชญากรรมประเภทอื่นๆ เคสที่พบมากในช่วงที่ผ่านมาคือ การหลอกให้สแกน QR code เพื่อกรอกแบบสำรวจแล้วจะได้รับชานมไข่มุกฟรี หรืออีกรูปแบบคือสแกนเพื่อจองที่จอดรถ
ทั้งสองรูปแบบมีจุดประสงค์เพื่อเข้าถึงสมาร์ตโฟนของเหยื่อและหลอกดูดเงินนั่นเอง เราๆ ท่านๆ อาจจะเข้าใจไปเองว่าเหยื่อต้องเป็นคนที่ไม่เท่าทันเทคโนโลยี แต่ตรงกันข้ามเพราะเหยื่อกว่า 50% ที่สิงคโปร์ไม่ใช่ผู้สูงอายุ กลับเป็นคนวัยทำงานที่มีอายุระหว่าง 20–39 ปีเท่านั้น เพราะเป็นกลุ่มที่มีอัตราการใช้โซเชียลมีเดียสูง และมีพฤติกรรมชอบคลิกลิงก์ต่างๆ เพื่ออ่านข้อมูลอีกด้วย จะเห็นได้ว่ามิจฉาชีพก็มีการวิเคราะห์พฤติกรรม และปรับใช้กลโกงให้เข้ากับกลุ่มเหยื่อด้วย
ส่วนในแง่ของจำนวน การหลอกลวงเพื่อเอาข้อมูลส่วนตัว (phishing scam) มีจำนวนมากที่สุดโดยมักปลอมอีเมลของหน่วยงานรัฐ เพื่อชักจูงให้เปิดเผยข้อมูลบัตรเครดิตและบัญชีธนาคาร รองลงมาคือ การหลอกลวงเกี่ยวกับการจ้างงานที่ไม่จริง (job scam) เช่น งานกระตุ้นยอดโพสต์ งานรีวิวสินค้า ลำดับที่ 3 คือ การหลอกลวงบนแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ (e-commerce scam) เช่น การลงโพสต์ขายสินค้าออนไลน์ เพื่อหลอกเอาเงินแต่ไม่จัดส่งสินค้า ลำดับที่ 4 คือ การหลอกให้ลงทุน และลำดับที่ 5 คือ การแอบอ้างเป็นคนรู้จักเพื่อขอยืมเงินผ่านโซเชียลมีเดีย

มิจฉาชีพ

หากมองในแง่ของความเสียหาย การหลอกลวงให้ลงทุนมีมูลค่าสูงที่สุดในปี 2565 (198.3 ล้านดอลลาร์สิงคโปร์ หรือ 38.8% ของมูลค่าความเสียหายทั้งหมด) กลยุทธ์ที่ใช้ส่วนใหญ่อ่านไปก็จะคุ้นๆ คล้ายๆ กับบ้านเรา คือ หลอกล่อด้วยการให้ผลตอบแทนที่สูงในช่วงแรก เพื่อจูงใจให้ลงทุนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ และไม่สามารถติดต่อได้อีกหลังจากนั้น ส่วนเคสที่มีความเสียหายรองลงมาในสิงคโปร์ คือ การหลอกลวงเกี่ยวกับการจ้างงาน (23%) และแอบอ้างเป็นหน่วยงานราชการ (20.8%)
การแก้ปัญหาภัยการเงินของสิงคโปร์นั้นมีความยากตรงที่อาชญากรส่วนใหญ่เป็นขบวนการข้ามชาติ ทำให้ตรวจสอบและจับกุมได้ยาก เพราะต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศทั้งเรื่องกฎหมายและการดำเนินคดี โดยในปี 2565 ตำรวจสิงคโปร์สามารถเปิดโปงขบวนการหลอกลวงได้ 13 ขบวนการ และจับกุมมิจฉาชีพได้ 70 ราย ความผิดรวมมากกว่า 280 คดี ผ่านการประสานความร่วมมือการบังคับใช้กฎหมายระหว่างประเทศของสำนักงานตำรวจแห่งชาติสิงคโปร์กับประเทศต่างๆ ขณะเดียวกันสิงคโปร์ก็มีการจัดตั้งศูนย์หลอกลวง (National Anti Scam Center) ขึ้นมาในลักษณะเดียวกันกับอังกฤษและออสเตรเลีย เพื่อแก้ปัญหาและดูแลเหยื่ออย่างครบวงจรเช่นกัน

ภัยคุกคามไซเบอร์

แล้วในตอนนี้ ไทยวางมาตรการรับมือกับภัยการเงินออนไลน์อย่างไร?

ดังที่เกริ่นข้างต้นว่าประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 6 ของประเทศที่เกิดภัยการเงินออนไลน์มากที่สุดในโลก โดย 5 ประเภทคดีที่มีสถิติการแจ้งความออนไลน์มากที่สุดในไทยในปี 2566 ได้แก่ (1) หลอกให้ซื้อขายสินค้าหรือบริการ (2) หลอกให้โอนเงินเพื่อทำงาน (3) หลอกให้กู้เงิน (4) หลอกให้ลงทุนผ่านระบบคอมพิวเตอร์ และ (5) ข่มขู่ทางโทรศัพท์
จากปัญหาที่กลายเป็นภัยคุกคามประชาชนนี้ ได้มีความพยายามในการแก้ปัญหานี้จากหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องมากมาย เพื่อให้เหยื่อผู้ได้รับความเดือดร้อนขอความช่วยเหลือเบ็ดเสร็จในจุดเดียว อย่างการจัดตั้งศูนย์รับเรื่องร้องเรียนออนไลน์ 24 ชั่วโมง เรียกว่า “ศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ หรือโทรสายด่วน 1441” ขึ้นมา
โดยศูนย์นี้จะร่วมมือการทำงานกับธนาคาร และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ผู้ให้บริการมือถือ และอีกหลายหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน เพื่อทำงานเชิงรุกในการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์อย่างเป็นรูปธรรม
ส่วนในมิติของภาคธนาคาร ไทยอยู่ระหว่างการผลักดันให้ธนาคารต่างๆ ยกระดับระบบตรวจจับและติดตามธุรกรรมเข้าข่ายผิดปกติได้แบบ near real-time เพื่อระงับธุรกรรมได้อย่างรวดเร็ว คาดว่าจะแล้วเสร็จและใช้ได้ในปี 2567 นอกจากตรวจจับรับมือแล้ว ภาคธนาคารยังทำมาตรการเชิงป้องกันด้วยการสร้างความรู้ความเข้าใจให้กับประชาชนเพื่อไม่ให้ตกเป็นเหยื่อ ซึ่งเป็นหัวใจที่จะแก้ไขปัญหานี้ได้อย่างยั่งยืนด้วย
แต่ที่สุดแล้วภัยการเงินที่เกิดขึ้นทั่วโลกเริ่มจากพื้นฐานเดียวกันคือ อารมณ์ความรู้สึกของมนุษย์ รัก-โลภ-โกรธ-กลัว แม้เทคโนโลยีจะอำนวยความสะดวกให้มากแค่ไหน แต่หากใช้อย่างขาดสติก็อาจส่งผลเสียกับตัวเราได้ เพราะฉะนั้น อย่ากลัวเทคโนโลยีแต่ขอให้ใช้อย่างมีสติ จะได้ไม่ตกเป็นเหยื่อของภัยทางการเงินออนไลน์

ที่มา : บทความเรื่อง “รวมมิจฯ ภัยการเงินออนไลน์รอบโลก” จาก วารสารพระสาม BOT Magazine


รู้ทันภัยไซเบอร์ในทุกแง่มุมด้วยโซลูชั่นหลากหลายรูปแบบ

ส่องพฤติกรรมคนไทยกับการรับมือภัยไซเบอร์ในปี 2566 โดย AIS อุ่นใจ CYBER

รู้เพื่อนำไปปรับใช้ กับการยืมมือให้ GenAI ช่วยจัดการ “ความเสี่ยงบนไซเบอร์” ยุคนี้

ไหวไหม!? ถ้าจะต้องรับมือกับ Deepfake อาชญากรรมไซเบอร์ที่น่ากลัวและอันตรายมากขึ้นทุกวัน