ใน “ยุคโลกร้อน” จากสภาพอากาศโลกที่แปรปวน อุณหภูมิโลกที่ร้อนขึ้น ทำให้ทุกคนต้องเริ่มต้นหันมาช่วยกันดูแลใส่ใจรักษาสิ่งแวดล้อม
มีโครงการมากมายเพื่อช่วย “ลดโลกร้อน” ในช่วงเวลาที่ผ่านมา โครงการ “ธนาคารต้นไม้” ของ “ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร” หรือ “ธ.ก.ส.” เป็นอีกหนึ่งโครงการที่ส่งเสริมให้ประชาชนปลูกไม้ยืนต้นบนที่ดินของตนเองและชุมชน
ภายใต้แนวคิด “ต้นไม้” คือ “สินทรัพย์” ประเภทหนึ่งซึ่งราคา สามารถถือครองได้ สามารถใช้แทนบำเหน็จบำนาญยามชรา และเป็นมรดกแก่ลูกหลานต่อไปได้
ถือเป็นโครงการที่สอดคล้องกับ นโยบายของภาครัฐบาล โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การแก้ไขกฎหมายป่าไม้ให้ประชาชนสามารถปลูกไม้มีค่าบนที่ดินกรรมสิทธิ์ของตนเองได้
โดยมีการส่งเสริมการปลูกไม้มีค่าผ่านชุมชนทั่วประเทศ 20,000 แห่ง หรือ 2.6 ล้นครัวเรือน เพื่อเพิ่มพื้นที่ป่าในประเทศ 26 ล้านไร่ ภายใน 10 ปี
ซึ่งเกษตรกรจะได้รับประ โยชน์จากการสร้างมูลค่าเพิ่มในที่ดิน เปรียบเสมือนการออมทรัพย์หรือการลงทุนในระยะยาว
ในขณะเดียวกันก็สามารถทำการเกษตรแบบวนเกษตร โดยน้อมนำแนวพระราชดำริเรื่องป่าไม้ โดยใช้หลักป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง ที่ให้ประโยชน์ทั้งเรื่องกิน การใช้สอย เศรษฐกิจ และระบบนิเวศ

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การส่งเสริมการปลูกต้นไม้ในโครงการ “ธนาคารต้นไม้” เป็นการปรับภาพลักษณ์ “ธ.ก.ส.” ที่กำหนดให้โครงการ “ธนาคารต้นไม้” เป็นโครงการความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม หรือ Corporate Social Responsibility (CSR) ของ “ธ.ก.ส.”
เพื่อสร้างความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย พลังงาน อาหาร ยารักษาโรค และระบบนิเวศเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาวิกฤติของประเทศและของโลกด้านประชากร
ไม่ว่าจะเป็น ด้านอาหาร ด้านพลังงาน ด้านน้ำ ด้านการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศ ด้านสิ่งแวดล้อม และด้านสังคม
ปัจจุบันมีชุมชนเข้าร่วมโครงการจำนวน 6,814 ชุมชน มีต้นไม้ขึ้นทะเบียนกว่า 12.4 ล้านต้น มีสมาชิก 124,071 คน มูลค่าต้นไม้ในโครงการกว่า 43,000 ล้านบาท
นอกจากนี้ มีการเตรียมประเมินมูลค่าต้นไม้เพื่อใช้เป็นหลักทรัพย์ค้ำประกันในปี 2566 คิดเป็นมูลค่ากว่า 760 ล้านบาท
โดย “ธ.ก.ส.” ได้ร่วมกับชุมชนในการดำเนินโครงการ BAAC (Bank for Agriculture and Agricultural Cooperatives) Carbon Credit เพื่อเดินหน้าแนวทางการส่งเสริมการซื้อ-ขายคาร์บอนเครดิตในประเทศ
ตามโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจตามมาตรฐานประเทศไทย (Thailand Voluntary Emission Reduction Program: T-VER) ของ “องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน)” หรือ อบก. (Thailand Greenhouse Gas Management Organization (Public Organization) หรือ TGO

นำร่องโครงการธนาคารต้นไม้บ้านท่าลี่และธนาคารต้นไม้บ้านแดง จังหวัดขอนแก่น จำนวนคาร์บอนเครดิต 453 ตันคาร์บอน โดยขายกึ่ง CSR ในราคาตันละ 3,000 บาท คิดเป็นเงินรวม 1,359,000 บาท
เมื่อหักค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน เกษตรกรในชุมชนจะมีรายได้ประมาณ 951,300 บาท
โครงการดังกล่าวนอกจากช่วยสร้างรายได้กลับคืนสู่ผู้ปลูกต้นไม้แล้ว ยังเป็นการกระตุ้นให้เกิดการเพิ่มพื้นที่สีเขียวที่จะมาดูดซับปริมาณคาร์บอน สร้างภูมิคุ้มกันและบรรเทาผลกระทบจากปัญหาโลกร้อน
หลักการคิดคำนวณ ต้นไม้ 1 ต้น ช่วยสร้างปริมาณคาร์บอนเครดิตได้เฉลี่ย 9.5 กิโลกรัมคาร์บอนต่อปี ซึ่งพื้นที่ขนาด 1 ไร่ ปลูกต้นไม้ได้เฉลี่ย 100 ต้น/ไร่ จะได้ปริมาณคาร์บอนเครดิต 950 กิโลกรัมคาร์บอนต่อปี ณ ราคาขายกึ่ง CSR 3,000 บาทต่อตันคาร์บอน (อัตราคำนวณรายได้หลังหักค่าใช้จ่าย 70 : 30)
กล่าวคือ เมื่อหักค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน เช่น ค่าขึ้นทะเบียนต้นไม้ในแต่ละต้น การตรวจนับและประเมิน การออกใบรับรอง เป็นต้น คิดเป็น ร้อยละ 30 ของมูลค่าการขาย ดังนั้น เกษตรกรจะได้รับผลตอบแทนหลังหักค่าใช้จ่ายที่ร้อยละ 70 ของราคาขาย หรือประมาณ 2,000 บาทต่อไร่ต่อปี
หรือกรณีปลูกต้นไม้แบบหัวไร่ปลายนา จะสามารถปลูกได้เฉลี่ย 40 ต้น/ไร่ คิดเป็น 380 กิโลกรัมคาร์บอนต่อไร่ต่อปีจะทำให้เกษตรกรมีรายได้จากการขายหลังหักค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 800 บาทต่อไร่ต่อปี
ทั้งนี้ “ธ.ก.ส.” มีเป้าหมายที่จะขยายการสร้างคาร์บอนเครดิตภาคป่าไม้ไปยังชุมชนที่เข้าร่วมโครงการธนาคารต้นไม้รวมถึงขยายผลไปยังกิจกรรมอื่นๆ เช่น การทำนาเปียกสลับแห้ง เพื่อลดการปล่อยก๊าซมีเทน การลดพื้นที่การเผาตอซังข้าว อ้อยและข้าวโพด การเพิ่มพื้นที่ปลูกป่าชายเลน เป็นต้น โดยคาดว่าจะมีปริมาณคาร์บอนเครดิตที่จะนำมาซื้อ – ขายได้กว่า 150,000 ตันคาร์บอน ภายใน 7 ปี

นอกจากนี้ ยังมีการสร้าง “APP มือถือ” Tree Bank เพื่อบันทึกชนิดของต้นไม้ พิกัดต้นไม้ที่ปลูก วันที่ปลูก ความโต ความสูง การนำข้อมูลมาประมวลผลจำนวนต้นไม้ที่ปลูกในประเทศไทย การคำนวณมูลค่าและปริมาณกักเก็บคาร์บอนเครดิตผ่านโทรศัพท์มือถือทดแทนการใช้กระดาษ สร้างการเข้าถึงข้อมูลได้สะดวก รวดเร็ว นอกจากนี้ยังสามารถใช้ประโยชน์ โดยสามารถใช้ต้นไม้เป็นหลักทรัพย์ค้ำประกัน การสร้างรายได้จากการขายคาร์บอนเครดิตในอนาคตได้
โดยที่ผ่านมาการดำเนินการของชุมชนยังมีระบบการบันทึกข้อมูลต้นไม้ แบบการจดบันทึกในกระดาษ ทำให้ข้อมูลอาจจะผิดพลาด และขาดความแม่นยำทำให้ข้อมูลที่ได้บางครั้งผิดพลาดตกหล่นทำให้ “ธ.ก.ส.” พัฒนา Tree Bank เพื่อให้ทุกคนสามารถบันทึกและคำนวณมูลค่าต้นไม้ และคาร์บอนเครดิตได้
โครงการ “ธนาคารต้นไม้” เป็นการขับเคลื่อนงาน “ธ.ก.ส.” ภายใต้หลักการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) ตามแนวทางปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และการพัฒนาเศรษฐกิจแบบองค์รวม (BCG Model) ซึ่งประกอบไปด้วย เศรษฐกิจชีวภาพ (Bio economy) เน้นการใช้ทรัพยากรชีวภาพเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม
นอกจากนี้เป็นการพัฒนาผลผลิตทางการเกษตรให้เป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง เชื่อมโยงกับเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ที่คำนึงถึงการนำวัสดุทางการเกษตรต่างๆ กลับมาใช้ประโยชน์ให้มากที่สุด
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) ที่เป็นการพัฒนาเศรษฐกิจควบคู่ไปกับการพัฒนาสังคมและการรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล
โดยมีเป้าหมายเพิ่มชุมชนไม้มีค่า 20,000 ชุมชน เพิ่มพื้นที่ป่า 26 ล้านไร่ มีประชาชนเข้าร่วมโครงการ 2.6 ล้านครัวเรือน พร้อมมุ่งหวังให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจกว่า 1,040 ล้านบาท ภายใน 10 ปี










