แลนด์บริดจ์ต้องเลือกเส้นทางการค้า

โครงการแลนด์บริดจ์กลายเป็นวาระของชาติหลังปีใหม่ ซึ่งแต่ละครั้งของการชูนโยบายได้สร้างความหวังและแรงคัดค้านที่เกิดขึ้นพร้อมกัน มาดูในส่วนของโครงการแลนด์บริดจ์ท่ามกลางภูมิรัฐศาสตร์โลกปัจจุบันว่าเป็นอย่างไร


ถาม: โครงการแลนด์บริดจ์เปิดตัวท่ามกลางภูมิรัฐศาสตร์ของโลกที่มีความขัดแย้งกันระหว่าง Global North VS Global South ได้ส่งสัญญาณอะไรให้แก่ประเทศต่างๆ

ตอบ: คิดว่าไทยกำลังเสนอตนเองว่าไม่มีพื้นที่ความขัดแย้ง สามารถที่จะประนีประนอมกับชาติที่มีความขัดแย้งได้ผ่านโครงการแลนด์บริดจ์ และไทยกำลังเสนอทางเลือกเส้นทางการค้าของตนขึ้นมาอีกเส้นทางหนึ่งแทนช่องแคบมะละกา

เเลนด์บริดจ์

ถาม: ในความเป็นจริง ด้านการเปลี่ยนแปลงภูมิรัฐศาสตร์ทั้งการค้า การลงทุน การเงิน และอื่นๆ เป็นอย่างที่ภาครัฐประเมินหรือไม่?

ตอบ: คิดว่าภาครัฐก็คงจะรู้ว่ามีการเปลี่ยนแปลงภูมิรัฐศาสตร์อยู่ แต่ในส่วนของการเปลี่ยนแปลงผลกระทบที่ตามมานั้น ยังไม่เห็นส่งข้อมูลอะไรออกมาที่เป็นทางการระหว่าง Global North VS Global South
แต่ถ้ามาดูตรงนี้ เขาก็จะแบ่งเขตการค้าระหว่างประเทศที่เป็นมิตรและไม่เป็นมิตร เกิดขึ้นในห่วงโซ่อุปทานและการแบ่งโซนการผลิต รวมถึงการก่อเส้นทางการค้าระหว่างกลุ่ม ซึ่งมีผลทำให้เกิดการไหลเวียนข้อมูล การเงิน โลจิสติกส์ การขนส่ง และอื่นๆ ตามมา
ดังนั้นโครงการแลนด์บริดจ์ที่เปิดตัวท่ามกลางการแบ่ง Global North VS Global South ที่เน้นการประนีประนอมนั้นอาจจะมีปัญหา คือเมื่อมีความขัดแย้งด้านการทหารเกิดขึ้น จะสามารถประกันเส้นทางการขนส่งได้หรือไม่ และมีอำนาจอธิปไตยในการตัดสินใจได้โดยตนเองหรือไม่? คิดว่าตรงนี้น่าจะเป็นประเด็นที่สำคัญกว่าคำถามที่ว่าโครงการนั้นมีความคุ้มทุนหรือไม่?
อย่าลืมว่าหลังวิกฤติยูเครนเป็นจุดเริ่มต้นของการแบ่งประเทศเป็นเศรษฐกิจที่ประกันตนเองได้โดยตนเอง และเศรษฐกิจที่ประกันตนเองไม่ได้ ไม่ใช้การแบ่งแบบตำราเรียน ถ้าจะให้ชัดขึ้นก็ต้องดูเศรษฐกิจของเยอรมนี ที่เปลี่ยนเป็นประเทศที่ไม่สามารถประกันตนเองได้ จนทำให้ต้องยุบอุตสาหกรรมในประเทศ กลายเป็นประเทศที่ลดฐานะความเป็นอยู่ที่ชัดมาก
ดังนั้นภูมิรัฐศาสตร์เป็นปัจจัยที่กำหนดการเติบโตทางเศรษฐกิจ ไม่ใช่ความสามารถในการแข่งขันอย่างที่เข้าใจกัน เราจึงเห็นสิ่งประหลาดเกิดขึ้น เศรษฐกิจยุโรปปัจจุบันเข้าสู่ความถดถอยและไม่มีหลักประกัน และมีแนวโน้มว่าจะยากจนเนื่องจากขาดทรัพยากรช่วยเหลือ

เศรษฐกิจรัสเซีย

แต่เศรษฐกิจรัสเซียภายใต้การคว่ำบาตรมากกว่า 18,000 มาตรการเติบโตร้อยละ 4 และรวดเร็วที่สุดในโลกในรอบ 11 เดือนของปีที่แล้ว และความเสมอภาคในอำนาจการซื้อต่อหัวแซงเยอรมันขึ้นมาเป็นเบอร์หนึ่งในยุโรปและเบอร์ห้าของโลก และกำลังแซงญี่ปุ่น 
ผลกระทบที่ตามมาของการค้าระหว่างตะวันออกและตะวันตกจากการแบ่งโซนภูมิรัฐศาสตร์ จะทำให้ฐานะความเป็นอยู่ทั่วโลกลดลง 5% และในบางภูมิภาค -10-15% โซนตะวันออกจะได้รับผลกระทบมากที่สุด ไม่ใช่เพราะการค้าลดลง แต่เป็นเพราะข้อจำกัดในการเผยแพร่แนวคิดและความรู้ การสูญเสียฐานะความเป็นอยู่ของกลุ่มประเทศตะวันตกมีตั้งแต่ -1% ถึง -8% โดยมีค่าเฉลี่ยที่ -4% การสูญเสียของกลุ่มตะวันออกมีตั้งแต่ -8% ถึง -11% โดยมีค่าเฉลี่ยอยู่ที่ -10.5%
การแบ่งแยกทางภูมิรัฐศาสตร์ทำให้เกิดความสูญเสียสำหรับผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ในระบบเศรษฐกิจโลก แต่การพัฒนาเศรษฐกิจรัฐที่ “เป็นกลาง” จะต้องทนทุกข์ทรมานมากขึ้น จะนำไปสู่ช่องว่างที่ยิ่งใหญ่กว่าระหว่างประเทศกำลังพัฒนาและประเทศที่พัฒนาแล้ว ประเทศกำลังพัฒนาและตลาดเกิดใหม่ซึ่งเป็นกลุ่มที่เป็นกลางจะได้รับผลกระทบหนักขึ้น (ไทยก็อยู่ในกลุ่มนี้) โดยการสูญเสียรายได้ต่อหัวที่แท้จริงสำหรับประเทศกำลังพัฒนาในเอเชียนั้นสูงกว่าถึง 80% และในแอฟริกาสูงกว่า 120% จากตรงนี่ยิ่งเห็นความชัดเจนมากยิ่งขึ้นว่าการเปิดตัวโครงการแลนด์บริดจ์นั้น ในฐานะพื้นที่ประนีประนอมของคู่แข่งฝั่งตะวันตกและฝั่งตะวันออก ไม่เป็นผลที่ดีต่อโครงการมากเท่าไหร่

ภูมิรัฐศาสตร์

ถาม: หมายความว่าไม่มีเขตการค้าเสรีอย่างที่เข้าใจกันที่จะเสริมการขนส่งให้ขยายตัวเศรษฐกิจ

ตอบ: ไม่มีอีกต่อไป การลงทุนจะกลายเป็นเรื่องที่ทำยากมากยิ่งขึ้น หากไม่มีการเชื่อมโยงระบุเส้นทางการค้าระหว่างกันที่ชัดเจนตามห่วงโซ่อุปทานประเทศที่เป็นมิตร ผู้ส่งมอบสินค้าคือบริษัทเดินเรือไม่สามารถส่งสินค้าได้หากเกิดการขยายตัวทางการค้ากับประเทศที่ไม่เป็นมิตรกับอีกประเทศหนึ่ง
ยกตัวอย่างเช่น เราต้องการประกันการลงทุนระยะยาว มีข้อตกลงด้านพลังงานเพื่อประกันการเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่คู่ค้าของเราไม่เป็นมิตรกับอีกประเทศหนึ่ง ก็ดำเนินการเตือนหรือแสดงมาตรการคว่ำบาตรหรืออื่นๆ ตามมา ถ้าประเทศไม่มีอธิปไตยทางเศรษฐกิจก็ต้องรับข้อเสนอตามที่เขาต้องการ อย่างที่เราเห็นตัวอย่างอินเดียซื้อน้ำมันจากรัสเซีย อินเดียต้องแสดงจุดยืนอย่างชัดเจนในฐานะที่มีอธิปไตยเชิงเศรษฐกิจ แต่อินเดียคำนึงถึงด้านเทคโนโลยีการทหารกับรัสเซีย ว่าตนเองได้ประโยชน์มากกว่าชาติตะวันตก จึงตัดสินใจสั่งซื้อน้ำมันและกลายเป็นศูนย์กลางจำหน่ายน้ำมันแก่ชาติตะวันตก ก่อให้เกิดเส้นทางการค้าและการขนส่งของตนเองขึ้น และก่อให้เกิดการเปลี่ยนโซ่อุปทานใหม่ภายในประเทศ
ดังนั้นหากประเทศไม่มีความชัดเจนในด้านอธิปไตยทางเศรษฐกิจ โครงการขนาดใหญ่ในสถานการณ์ของการแบ่งโซนภูมิรัฐศาสตร์จะทำได้ยาก นอกจากต้องร่วมมือกับหนึ่งในสามของเจ้าโลก (สหรัฐ จีน รัสเซีย) ในการค้ำประกันความปลอดภัยของเส้นทางการค้า เส้นทางการค้าที่เกิดขึ้นของการขนส่งที่เห็นเร็วนี้ๆ ก็จะเป็นความร่วมมือระหว่างประเทศอย่างเช่นล่าสุด North-South Transport Corridor มีหลายประเทศร่วมมือกันอย่างกลุ่มทุนตะวันออกกลาง รัสเซีย อิหร่าน อินเดีย โครงการแลนด์บริดจ์ในแง่นี้เป็นเรื่องที่ท้าทาย โดยเฉพาะด้านการประกันความมั่นคงการขนส่งโดยตนเอง

ถาม: หากเปรียบเทียบการประกันความมั่นคงโลจิสติกส์ การขนส่งกับความคุ้มค่าของการลงทุนในตัวโครงการ อย่างไหนมีความสำคัญกว่ากัน

ตอบ: คือถ้าในสถานการณ์ที่ภูมิรัฐศาสตร์เป็นปัจจัยของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ ดูตัวอย่างรัสเซียที่ฉีกตำราเรียนวิชาเศรษฐศาสตร์ที่เรียนกันในตะวันตก หันไปใช้แนวคิดของตน เป็นตัวอย่างที่ให้คำตอบอย่างชัดเจนว่าการประกันความมั่นคงความปลอดภัยโลจิสติกส์และการขนส่งนั้นเป็นปัจจัยหลักที่สำคัญ เนื่องจากสามารถที่จะขนส่งไฮโดรคาร์บอนส่งมอบแก่อินเดียได้ และสามารถหลีกเลี่ยงระบบการชำระบัญชี SWIFT ของสหรัฐฯได้โดยใช้ระบบของตน และเติมเต็มงบประมาณของตนเองได้อย่างปลอดภัย  หรือตัวอย่างการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันหลายครั้งในทะเลแดงโดยกลุ่มกบฏฮูตีจากเยเมน ส่งผลให้ราคาน้ำมันสูงขึ้น การยึดเรือบรรทุกน้ำมันเมื่อเร็วๆ นี้เพิ่มความเป็นไปได้ที่สหรัฐฯ จะตอบโต้อิหร่าน หากพบว่าเตหะรานเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ดังกล่าว ความตึงเครียดที่เพิ่มขึ้นในภูมิภาคทำให้เกิดความกังวลว่าความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลและฮามาสอาจขยายใหญ่ขึ้นและเกี่ยวข้องกับประเทศอื่น บริษัทเดินเรือต้องเพิ่มค่าประกันสินค้าหรืออาจยุติการเดินเรือ
ดังนั้นโครงการแบบนี้ต้องหาเส้นทางการค้าใหม่ที่เกิดขึ้นก่อน หมายความว่าเส้นทางการค้ามีความปลอดภัยและมีหลักประกัน และกำลังซื้อที่เกิดขึ้นอย่างน้อยต้องมีประชากรรวมกัน 250 ล้านคน ซึ่งประเทศที่ปรับตัวได้กับการแบ่งภูมิรัฐศาสตร์เขาก็ดำเนินการจากการขยายตัวทางการค้าก่อนระบบสินเชื่อการเงิน คือเปลี่ยนจากเงินดอลลาร์เป็นเงินของคู่ค้า หลังจากนั้นบริษัทเดินเรือของตนเองโดยประเทศที่เป็นคู่ค้าสามารถปกป้องผลประโยชน์การค้าร่วมกัน
ตัวอย่าง North-South Transport Corridor นี้เป็นโจทย์ที่ท้าทายกว่าใครได้ใครเสีย แต่เหนือสิ่งอื่นใด ประเทศต้องมีอำนาจในการตัดสินใจโดยตนเองในเวทีการค้า และประกันความปลอดภัยการขนส่งการค้าได้ จึงจะสามารถตัดสินใจได้ว่าจะเดินต่อไปหรือไม่

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย