คนทั่วไปอาจรู้จัก “ถั่วเขียว” แค่ในด้านของการเป็นหนึ่งในวัตถุดิบในการทำอาหาร ทั้งวุ้นเส้น ขนม ทว่า ในปัจจุบัน ถั่วเขียว ยังเป็น “พระเอก” ของวัตถุดิบสำคัญที่ถูกนำมาผลิตอาหาร Plant-Based เพื่อตอบสนองเทรนด์โลกที่ผู้คนหันมารับประทานโปรตีนจากพืชเพิ่มขึ้นด้วย
นอกจากนั้นในมุมของเกษตรกร ถั่วเขียว ยังจัดเป็นพืชหลังนาที่ไม่เพียงช่วยบำรุงดินให้สมบูรณ์ พร้อมสำหรับการเพาะปลูกในฤดูกาลถัดไป แต่ที่ผ่านมา ด้วยผลผลิตของถั่วเขียวที่ปลูกได้นั้น ยังไม่ได้คุณภาพ สุกไม่พร้อมกัน จึงยากต่อการเก็บเกี่ยวเพื่อจำหน่าย และราคาไม่ดี เกษตรกรส่วนใหญ่ จึงไม่ได้เก็บถั่วเขียวส่งขาย จุดนี้เองที่ทำให้สูญเสียโอกาสในการสร้างรายได้ไปอย่างน่าเสียดาย
ด้วยตระหนักในปัญหานี้ วิราภรณ์ มงคลไชยสิทธิ์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้ให้ข้อมูลในโอกาสของการลงพื้นที่รับฟังความสำเร็จกลไก “ตลาดนำการผลิต” ที่ จังหวัดอำนาจเจริญและจังหวัดศรีสะเกษ ว่า
“สวทช. ได้สนับสนุนทุนวิจัยให้ ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ และ รศ.ดร.ประกิจ สมท่า จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิจัยและพัฒนาพันธุ์ถั่วเขียวจนได้สายพันธุ์ KUML#1-5 และ 8 ที่มีลักษณะเด่น คือ เมล็ดขนาดใหญ่ สุกแก่เร็ว ให้ผลผลิตได้สูงถึง 300 กิโลกรัม (กก.) /ไร่ ที่สำคัญต้านทานโรคราแป้งและใบจุดได้ดี”
วิราภรณ์ มงคลไชยสิทธิ์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)“นอกจากนี้ สวทช. ยังได้ร่วมมือกับ รศ.ดร.ประกิจ สมท่า และ ผศ.ดร.กนกวรรณ เที่ยงธรรม ภาควิชาพืชไร่นา คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (วิทยาเขตกำแพงแสน) จ.นครปฐม ขยายผลการผลิตถั่วเขียว KUML ด้วยความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีให้เกษตรกรทั่วประเทศ เพื่อพัฒนากลุ่มผู้ผลิตถั่วเขียวให้มีผลผลิตสูงและมีคุณภาพตรงกับความต้องการของตลาดถั่วเขียวทั้งในและต่างประเทศ โดยใช้กลไกตลาดนำการผลิต (Inclusive Innovation) เพื่อแก้ปัญหาของเกษตรกรผู้ปลูกถั่วเขียวในประเทศไทย”
“ทั้งในเรื่องการขาดแคลนเมล็ดพันธุ์คุณภาพดี และปัญหาเรื่องตลาดรับซื้อผลผลิต ปัจจุบันเกษตรกรนิยมนำถั่วเขียว KUML ไปปลูกเป็นพืชหลังนาเพื่อปรับปรุงดิน ทั้งยังช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรได้จริง ด้วยการนำนวัตกรรมมาแก้ไขปัญหาของพี่น้องประชาชน อาทิ การจัดการภัยแล้ง และนวัตกรรมแก้จน เป็นต้น รวมถึงการพัฒนาเชิงพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นการลดความเหลื่อมล้ำ การขับเคลื่อนระเบียงเศรษฐกิจภูมิภาค และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (Creative Economy) ให้เกิดขึ้นอย่างครบวงจร”
ณิฎฐา คุ้มโต นักวิชาการอาวุโส ฝ่ายถ่ายทอดเทคโนโลยี สท. สวทช.ทำความรู้จัก ถั่วเขียวสายพันธุ์ดี KUML ผลผลิตสูง ต้านทานโรค ส่งขายสร้างรายได้งาม
เพื่อทำความรู้จักกับ ถั่วเขียวสายพันธุ์ดี KUML ให้มากขึ้น ณิฎฐา คุ้มโต นักวิชาการอาวุโส ฝ่ายถ่ายทอดเทคโนโลยี สท. สวทช. ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมถึงที่มาของการถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรกับการปลูกถั่วเขียว สายพันธุ์ KUML ว่า
“ที่ผ่านมา ประเทศไทยประสบภาวะสภาพภูมิอากาศแห้งแล้ง ขาดแคลนน้ำ รัฐบาลจึงส่งเสริมให้ลดการทำนาปรัง โดยให้ปลูกพืชทนแล้งหรือพืชที่ใช้น้ำน้อยทนแทนการทำนาปรัง พืชตระกูลถั่วจึงเป็นพืชที่มีความสำคัญ เพราะเป็นพืชอายุสั้น ใช้น้ำน้อย ช่วยตัดวงจนชีวิตโรคแมลงในพื้นที่นาข้าว และช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับดิน”
“นอกจากนี้พืชตระกูลถั่วยังเป็นพืชที่มีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศทั้งใช้ในการบริโภคและเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมแปรรูปต่างๆ แต่ผลผลิตพืชตระกูลถั่วในประเทศมีไม่เพียงพอ ต้องมีการนำเข้าจากต่างประเทศปีละหลายหมื่นล้านบาท เนื่องจากพื้นที่การเพาะปลูกมีแนวโน้มลดลงต่อเนื่อง”

“โดยในปี 2566 พบว่าประเทศไทยมีพื้นที่เพาะปลูกถั่วเหลือง ถั่วเขียว และถั่วลิสง จำนวน 81,190 ไร่ 713,437 ไร่ และ 71,088 ไร่ ปริมาณผลผลิต 22,252 ตัน 108,467 ตัน 25,652 ตัน และปริมาณการนำเข้า 2,684 ตัน 33,472 ตัน และ 9,943 ตัน ตามลำดับ”
“ทั้งที่ ถั่วเขียว เป็นพืชที่มีศักยภาพในฐานะ สามารถพัฒนาให้เป็นพืชเศรษฐกิจของประเทศ เพราะถั่วเขียวถือเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร ทั้งวุ้นเส้น ไส้ขนม ขนมหวาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาหาร Plant-Based ที่ผู้บริโภคทั่วโลกมีแนวโน้มบริโภคโปรตีนจากพืชมากขึ้น เพราะถั่วเขียวมีโปรตีนสูง จึงเป็นวัตถุดิบตั้งต้นที่สำคัญของอาหารแห่งอนาคตนี้”
“จากปัญหาและความต้องการข้างต้น ฝ่ายถ่ายทอดเทคโนโลยี สท. สวทช. ร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กำแพงแสน และกรมส่งเสริมการเกษตร ขยายผลถั่วเขียวสายพันธุ์ KUML โดย ทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และใช้กลไก “ตลาดนำการผลิต” ดำเนินงานร่วมกับภาคเอกชน บริษัท กิตติทัต จำกัด ซึ่งจะมีบทบาทสำคัญในการผลักดันและยกระดับกลุ่มเกษตรกรในการบริหารจัดการ กำหนดมาตรฐานและราคาถั่วเขียว KUML รับซื้อผลผลิตถั่วเขียวปลอดภัย ในจังหวัดสุพรรณบุรี จังหวัดสุรินทร์ และจังหวัดศรีสะเกษ”



“โดยปริมาณความต้องการผลผลิตถั่วเขียวเพื่อแปรรูปเป็นถั่วกะเทาะซีก ปีละ 4,000 ตัน นอกจากนั้น ยังมี บริษัท ข้าวดินดี จำกัด รับซื้อผลผลิตถั่วเขียวอินทรีย์ ในจังหวัดอำนาจเจริญ โดยปริมาณความต้องการผลผลิตถั่วเขียวเพื่อแปรรูปเป็นพาสต้าถั่วเขียวอินทรีย์ ปีละ 20 ตัน”
“ทั้งนี้ ในการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตถั่วเขียว KUML จะดำเนินงานร่วมกับสำนักงานเกษตรจังหวัด หรือกรมส่งเสริมการเกษตรในพื้นที่ โดยมีการพัฒนาต้นแบบเกษตรกร แปลงเรียนรู้ และพื้นที่ต้นแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวในระดับชุมชน มุ่งหวังการสร้างกลุ่มผู้ผลิตถั่วเขียวสามารถป้อนถั่วเขียวเข้าโรงงานอุตสาหกรรมที่มีผลผลิตสูง (Grain) ตรงกับความต้องการของตลาด และสร้างกลุ่มผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวระดับชุมชน (Seed) สามารถลดการขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ดีมีคุณภาพ เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในการดำเนินงาน”
ประมวล ขันเพชร ประธานวิสาหกิจชุมชนร่วมใจโนนค้อทุ่ง หมู่ 5 ต.โพนเมืองน้อย อ.หัวตะพาน จ.อำนาจเจริญรู้จัก กลุ่มวิสาหกิจชุมชนร่วมใจโนนค้อทุ่ง จ.อำนาจเจริญ ต้นแบบการพลิกชีวิตเกษตรกร ด้วยกลไก ตลาดนำการผลิต
ต่อมา ได้มีการนำเสนอในมุมของกลุ่มเกษตรกรที่ได้รับประโยชน์จากการถ่ายทอดความรู้ตามโครงการการขยายผลเทคโนโลยีการผลิตถั่วเขียวคุณภาพสายพันธุ์ KUML ด้วยกลไกตลาดนำการผลิต เป็นโครงการที่ได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ สวก. ปีงบประมาณ 2566 โดย ประมวล ขันเพชร ประธานวิสาหกิจชุมชนร่วมใจโนนค้อทุ่ง หมู่ 5 ต.โพนเมืองน้อย อ.หัวตะพาน จ.อำนาจเจริญ กล่าวให้ข้อมูลของชุมชนที่นี่ว่า
“แต่เดิมคนในชุมชนบ้านโนนค้อทุ่ง ยึดอาชีพหลักคือทำนาแบบใช้สารเคมี แต่เกษตรกรทำนาทุกปีก็ขาดทุนทุกปี จึงมีแนวคิดที่จะพึ่งพาตนเอง หลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี และรวมตัวกันเพื่อผลิตข้าวอินทรีย์ เมื่อปี 2546 โดยการฝึกอบรมสัจธรรมชีวิต เพื่อเรียนรู้การผลิตปุ๋ยหมักชีวภาพ ปุ๋ยพืชสด เพื่อใช้ทดแทนสารเคมี และแจกจ่ายกันไปใช้ในพื้นที่นาของตนเอง”


“จากเดิมมีสมาชิกเพียง 10 ราย ปลูกข้าวอินทรีย์เพื่อจำหน่าย แต่ตลาดข้าวของกลุ่มก็ยังคงเป็นตลาดที่ขายร่วมกับข้าวที่ใช้สารเคมี โดยเฉพาะปีแรกประสบปัญหาเรื่องการตลาด เพราะข้าวเปลือกของกลุ่มยังไม่ได้รับรองมาตรฐานการผลิต และยังขาดตลาดรองรับที่เพียงพอ จึงคิดหาวิธีการเพื่อหาตลาดที่รับซื้อข้าวอินทรีย์โดยเฉพาะ และได้จดทะเบียนเป็นวิสาหกิจชุมชนร่วมใจโนนค้อทุ่งขึ้นเมื่อปี 2548 พร้อมกับได้พัฒนากระบวนการผลิตข้าวอินทรีย์เข้าสู่การตรวจรับรองมาตรฐาน IFOAM มาตรฐาน EU และมาตรฐาน COR จนประสบความสำเร็จได้รับการรับรองในที่สุด”
“ในส่วนของ ถั่วเขียวนั้น แต่เดิมในชุมชนก็จะปลูกถั่วเขียวเป็นพืชหลังนา เพื่อช่วยปรับปรุงดินก่อนปลูกข้าวครั้งต่อไป แต่สายพันธุ์เดิมซึ่งเป็นสายพันธุ์ชัยนาทนั้น ปลูกไปแล้วกลับได้ผลผลิตที่ไม่ได้คุณภาพ สุกไม่พร้อมกัน ทำให้ยากต่อการเก็บเกี่ยว ส่งขายไม่ได้ราคา เฉลี่ยแล้วมีรายได้เฉลี่ยต่อไร่เพียง 1,500 บาท”
“จนกระทั่งเมื่อได้เรียนรู้กระบวนการปลูกและองค์ความรู้จาก สวทช. และ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเข้ามาถ่ายทอดขยายผลเทคโนโลยีการผลิตถั่วเขียวคุณภาพสายพันธุ์ KUML แบบครบวงจร ตั้งแต่การปลูก การดูแล และการเก็บเกี่ยว ทำให้ผลผลิตที่ได้เพิ่มขึ้นเท่าตัวมีรายได้เฉลี่ย 3,000 บาทต่อไร่ ซึ่งถือว่ามีรายได้เพิ่มจากการเก็บเกี่ยวข้าวพักแปลงนา”

“โดยตลอดระยะเวลา 2 เดือนที่เกษตรกรปลูกถั่วเขียวเป็นพืชหลังนา (มกราคม-กุมภาพันธ์ของทุกปี) นอกจากจะมีรายได้เพิ่มขึ้นแล้ว สภาพดินก็ดีขึ้น ส่งผลให้การปลูกข้าวในรอบฤดูปลูกถัดไป มีผลผลิตเพิ่มขึ้นและคุณภาพดีขึ้นต่อเนื่อง และลดการใส่ปุ๋ยในนาข้าวได้เกินครึ่ง”
“โดยมีภาคเอกชนอย่าง บริษัท ข้าว ดิน ดี จำกัด รับซื้อผลผลิตถั่วเขียวจากเกษตรกรในจังหวัดอำนาจเจริญ ซึ่งเป็นแหล่งปลูกถั่วเขียวอินทรีย์สายพันธุ์ KUML ในราคากิโลกรัมละ 40 บาท ไปผลิตและแปรรูปเป็นพาสต้าออร์แกนิกส์ส่งขายทั้งในและต่างประเทศ และกลุ่มยังสามารถขายเมล็ดถั่วเขียว (grain) ให้กับผู้บริโภคภายใต้บริษัท บ้านต้นข้าว จำกัด ของกลุ่มในราคากิโลกรัมละ 80 บาท และที่สำคัญกลุ่มสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียว (seed) ไว้ใช้เอง เพื่อนำต้นทุนการซื้อเมล็ดพันธุ์ในการปลูกฤดูกาลถัดไป และเกิดความยั่งยืน”
วัชรากร กิจตรงศิริ ผู้จัดการทั่วไป บริษัท ข้าวดินดี จำกัดบริษัทเอกชนยืนยัน ถั่วเขียวอินทรีย์ เป็นที่ต้องการอย่างสูง รับเทรนด์อาหารปลอดภัยและคนรักสุขภาพที่เพิ่มมากขึ้น
ในฝั่ง “ตลาด” ดังที่เกริ่นมาว่า การส่งเสริมและถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรบ้านโนนค้อทุ่งนี้ ดำเนินการภายใต้กลไก “ตลาดนำการผลิต” ด้วยเหตุนี้ ในการสร้างความมั่นใจให้เกษตรกรผู้ปลูกถั่วเขียวอินทรีย์ จึงได้มีการประสานกับบริษัทผู้ที่จะมารับซื้อผลิตผลนี้ตั้งแต่ต้น โดย บริษัท ข้าวดินดี จำกัด คือ ผู้ที่มารับซื้อผลผลิตถั่วเขียวอินทรีย์ในจังหวัดอำนาจเจริญ โดยปริมาณความต้องการผลผลิตถั่วเขียวเพื่อแปรรูปเป็นพาสต้าถั่วเขียวอินทรีย์มีสูงถึงปีละ 20 ตัน
วัชรากร กิจตรงศิริ ผู้จัดการทั่วไป บริษัท ข้าวดินดี จำกัด กล่าวถึงความเป็นมาของบริษัท และการได้มาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของโครงการนี้ว่า
“โรงงานผลิตพาสต้าจากข้าว ของ บริษัท ข้าวดินดี จำกัด ตั้งอยู่ที่จังหวัดอำนาจเจริญ ซึ่งเป็นชัยภูมิที่อยู่ในเขตพื้นที่เกษตรกรรมของจังหวัดอำนาจเจริญ เพื่อรับซื้อผลผลิตของเกษตรกรในราคาที่เป็นธรรม โดยโรงงานเรามีกระบวนการผลิตที่ได้รับรองมาตรฐานควบคุมคุณภาพการผลิตในระดับสากลเช่น HACCP และ BRC ซึ่งเป็นมาตรฐานการผลิตที่ผู้บริโภคยอมรับระดับโลก พนักงานฝ่ายผลิต เราผลิตสินค้าภายใต้นโยบายควบคุมคุณภาพที่คำนึงถึงผู้บริโภคเป็นหลัก และคุณภาพสินค้าเป็นอันดับ 1”


“ทางบริษัท ข้าวดินดี มีความตั้งใจที่อยากช่วยเกษตรกร จึงได้วางแนวทางในการรับซื้อผลผลิตเกษตรอินทรีย์จากเกษตรกร เพื่อให้เกษตรกรที่ตั้งใจปลูกข้าวอินทรีย์ ได้รายได้มากขึ้น แต่เราพบว่า ตราบใดที่เรายังรับซื้อข้าวที่เป็นเมล็ดจากเกษตรกร เราก็ยังถูกกดขี่ ถูกกดราคา จากราคาที่ผู้ส่งออกต้องการมาซื้ออยู่ดี เรายังไม่สามารถกำหนดราคาของเกษตรเองได้ จนกระทั่ง ในปี 2556-2557 มีผู้ที่เอาข้าวมาแปรรูป แล้วบดเป็นแป้ง ซึ่งทำให้เขาตั้งราคารับซื้อได้จากเกษตรกรได้ นี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ผมคิดว่าสักวันหนึ่งถ้าเราพร้อม ก็อยากเข้าไปอยู่ในสายงานแปรรูปสินค้าเกษตรได้จริง”
“และจนเมื่อพร้อม เราก็มาทำเรื่องข้าวอินทรีย์ จากนั้นก็ทำเส้นพาสต้าจากข้าวอินทรีย์ในระยะเริ่มต้น และก็คิดต่อว่า ควรมีเส้นพาสต้าที่ให้โปรตีนเพิ่ม ก็มาเจอว่าเราไปส่งเสริมเกษตรกรให้ปลูกถั่วเขียวอินทรีย์เป็นพืชหลังนาดีกว่า แต่ในช่วงแรกเราเอาถั่วเขียวพันธุ์ชัยนาทมาให้เกษตรกรปลูก แล้วพบว่าถั่วพันธุ์นี้ สุกไม่พร้อมกัน ทำให้เกษตรกรต้องเก็บด้วยมือ ทำให้มีต้นทุนแรงงานสูง จนมาในช่วงหนึ่งเราต้องไปนำเข้าจากจีนแทน”

“มาในปี 2565 เป็นปีแรกที่ทาง สวทช. เข้ามา แล้วมานำเสนอว่าควรส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกถั่วเขียวพันธุ์ KUML ที่ถั่วเขียวนั้นจะสุกพร้อมกัน เมื่อไปคุยเจรจากับเกษตรกรก็ตกลงว่าเราจะปลูกกันเพื่อให้ได้ผลผลิตสัก 3-4 ตัน ก่อน โดยรวบรวมจากเครือข่ายเกษตรกรที่มี แล้วทางบริษัทจะมารับซื้อ โดยยืนราคาให้ที่กิโลกรัมละ 40 บาท ซึ่งในตอนนั้นถั่วเขียวธรรมดาทั่วไปอยู่ที่ราคากิโลกรัมละ 25 บาท ดังนั้น กลไก ตลาดนำการผลิต นี้ จะมามีส่วนช่วยสร้างความมั่นใจและชี้นำให้เกษตรกรผลิตผลิตผลทางการเกษตรในบางชนิดที่เป็นที่ต้องการของตลาดออกมาแล้วขายได้แน่นอน โดยผลิตภัณฑ์เส้นพาสต้าจากถั่วเขียวอินทรีย์ที่ บริษัท ข้าวดินดี ผลิตนั้น ก็มีออเดอร์มาจากทางฝั่ง EU หรือตลาดยุโรปมาอย่างต่อเนื่อง”
“ดังนั้น ถั่วเขียว KUML จึงมาตอบโจทย์ Pain point ที่มาตอบโจทย์บริษัทฯ อย่างในตอนที่เราไปส่งเสริมให้เกษตรกรมาปลูกถั่วเขียว ก็ได้ฟีดแบกมาว่าถั่วสุกไม่พร้อมกัน เก็บเกี่ยวยาก แต่พอมาเป็นพันธุ์ KUML ก็ชัดเจนมากว่า ถั่วสุกพร้อมกัน เมล็ดโต เมื่อถั่วเขียวมีคุณภาพเช่นนี้ ทำให้เมื่อนำไปผลิตสินค้าแล้ว สีของเส้นพาสต้าก็มีความสม่ำเสมอด้วย”
แชร์ผลลัพธ์ที่จับต้องได้ของกลยุทธ์ ESG 4 Plus @ โรงปูน SCG ลำปาง กับโมเดลการสร้างสังคม Net Zero น่าอยู่ เติบโตไปด้วยกันทุกมิติ
อว. สกสว. บพข. จับมือ TEATA เปิดศักราชขับเคลื่อน การท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ นำร่อง ภูเก็ต-กระบี่ ประเดิมแอป Zero Carbon
พาไปดูโมเดลแก้จน สร้างอาชีพยั่งยืน @ อ.วังชิ้น จ.แพร่ กับ ‘โครงการพลังชุมชน SCG’ ยกระดับผู้ประกอบการท้องถิ่น ให้เป็น ‘นวัตกรชุมชน’ ได้จริง
Views: 5,679