กลั่นไอเดียออกแบบ “พื้นที่สาธารณะ” ใจกลางเมืองใหญ่ เพื่อเอาชนะข้อจำกัดต่างๆ กรณีศึกษาจากกรุงเตหะราน ประเทศอิหร่าน

Biryanak Metro Plaza ตั้งอยู่ในทำเลยุทธศาสตร์ระหว่างทางหลวงที่พลุกพล่านและย่านที่อยู่อาศัยหนาแน่น กลายเป็นโอเอซิสในเมืองเหนือสถานีรถไฟใต้ดิน Briyank ในกรุงเตหะราน ประเทศอิหร่าน พื้นที่ในเมืองนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อใช้เป็นศูนย์กลางชุมชนที่มีชีวิตชีวา รองรับผู้อยู่อาศัยที่หลากหลายและครอบคลุมทุกกลุ่มอายุ

แต่เนื่องจากพื้นที่สาธารณะนี้ตั้งอยู่ระหว่างทางหลวงที่มีการจราจรคับคั่งและพื้นที่ใกล้เคียงที่หนาแน่น สภาพทางกายภาพของสถานที่จึงเป็นความท้าทายที่ไม่เหมือนใคร ทั้งในแง่ของมลพิษทางเสียงและการเข้าถึง

ท่ามกลางสภาพแวดล้อมในเมืองที่พลุกพล่านโดยรอบ จัตุรัสแห่งนี้เผชิญกับความท้าทายสำคัญ นั่นคือมลพิษทางเสียงที่เล็ดลอดออกมาจากทางหลวงที่อยู่ใกล้เคียง เพื่อระบุแนวทางแก้ไขที่ดีที่สุด สถาปนิกได้รวบรวมข้อมูลแบบเรียลไทม์เกี่ยวกับระดับเสียงที่แมปตามสถานที่ต่างๆ ในช่วงเวลาต่างๆ ของวันและสัปดาห์ การรวบรวมข้อมูลที่พิถีพิถันนี้สามารถระบุพื้นที่ที่มีมลพิษทางเสียงลดลง หรือจุดที่เสียงรบกวนรอบข้างถูกลดทอนลงตามธรรมชาติโดยโครงสร้างพื้นฐานโดยรอบได้
ขณะเดียวกันสภาพทางกายภาพของพื้นที่นี้ยังกลายเป็นวิธีแก้ปัญหาโดยปริยาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่พื้นที่ดังกล่าวอยู่ใต้ทางหลวงที่อยู่ติดกัน อันเป็นผลมาจากความต้องการโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมซึ่งก็คือรถไฟใต้ดินในเมือง ด้วยความแตกต่างของความสูงจะสร้างกำแพงกันเสียงและช่วยลดเสียงรบกวนได้ สถาปนิกใช้ประโยชน์จากโอกาสนี้และรวมการเปลี่ยนแปลงความสูงเข้ากับกระบวนการออกแบบ โดยร่วมมือกับวิศวกรเสียงเพื่อระบุแนวทางแก้ไขเพิ่มเติม โดยกำแพงกันเสียง ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรูปแบบของต้นไม้พื้นเมือง ได้รับการจัดวางอย่างมีกลยุทธ์ใกล้กับทางหลวงตามคำแนะนำของวิศวกร เมื่อใช้ประโยชน์จากระดับความสูงที่แตกต่างกัน 4 เมตร จึงมีขั้นบันไดที่ด้านข้างซึ่งใช้เป็นที่นั่งพักผ่อนหย่อนใจและพบปะพูดคุยกันได้

จัตุรัสซึ่งมีขนาดประมาณ 9,000 ตารางเมตรนี่ ให้ความสำคัญกับพื้นที่สีเขียวเป็นอย่างมาก จากการที่สถาปนิกได้นำพืชพื้นเมืองมาปลูกในบล็อกคอนกรีต ช่วยเพิ่มความสวยงาม และทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันตามธรรมชาติต่อมลภาวะทางเสียงจากการจราจรที่หนาแน่น
Biryanak Metro Plaza ยังเป็นจัตุรัสใจกลางเมืองที่มีชีวิตชีวา โดดเด่นด้วยลวดลายและสีสันสดใส ปลุกเร้าให้เกิดความรู้สึกกระปรี้กระเปร่า เชื้อเชิญให้ผู้อยู่อาศัยในท้องถิ่นและผู้สัญจรผ่านไปมารายวันทุกวัยมาใช้พื้นที่ร่วมกัน เพราะได้รับการออกแบบเพื่อส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์และการมีส่วนร่วมระหว่างคนหลากวัย โดยมอบประสบการณ์ที่หลากหลาย เพื่อตอบสนองต่อผลประโยชน์ของชุมชนโดยตรง การออกแบบนี้ทำให้เกิดเครือข่ายพื้นที่ค้าปลีกขนาดกะทัดรัดที่จัดวางไว้อย่างมีกลยุทธ์ทั่วทั้งจัตุรัส จุดมุ่งหมายคือการเปิดใช้งานพื้นที่สาธารณะนี้ตลอดทั้งวัน มีกิจกรรมและความเคลื่อนไหวต่างๆ ตลอดเวลา โดยร้านค้าปลีกเหล่านี้นำเสนอสินค้าที่น่าสนใจและสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ ในขณะเดียวกันก็ให้ความรู้สึกสบายและปลอดภัย รวมถึงทำหน้าที่เป็นตัวเร่งให้เกิดการเสริมพลังและการเติบโตของชุมชนอีกด้วย

ฟังก์ชั่นเชิงพื้นที่รองรับกิจกรรมที่หลากหลายใน “พื้นที่ของเมือง” (Urban Space) นี้ ได้รับอิทธิพลจากการศึกษาประชากรในบริเวณใกล้เคียง รวมถึงลานสเก็ต สนามบาสเก็ตบอล พื้นที่ผ่อนคลายสำหรับผู้สูงอายุ การละเล่นเกมทั่วไป และพื้นที่สำหรับอาหารและเครื่องดื่ม
ขณะที่ประสิทธิภาพและความเร็วเป็นสิ่งสำคัญในการดำเนินโครงการนี้ ทำให้วัสดุสำเร็จรูปมีบทบาทสำคัญที่ช่วยให้กระบวนการดำเนินการต่างๆ มีความคล่องตัวยิ่งขึ้น
ทั้งนี้ องค์การสวนสาธารณะและพื้นที่สีเขียวเตหะรานมุ่งมั่นที่จะบรรลุการพัฒนาที่ยั่งยืนของพื้นที่สีเขียวของเตหะรานและปรับปรุงการปกป้องสิ่งแวดล้อม องค์กร รวมถึงดำเนินการรณรงค์สร้างความตระหนักรู้และกิจกรรมฝึกอบรมเพื่อขยายความรู้ของประชาชนเกี่ยวกับการพัฒนา โดยได้นำโครงการที่ครอบคลุมและระยะยาวมาใช้ ซึ่งประกอบด้วย 4 ขั้นตอนที่โดดเด่น คือ
1. การพัฒนากิจกรรมทางกายภาพ
2. พิจารณามาตรการส่งเสริมและการศึกษา
3. การพัฒนาพื้นที่สีเขียวริมทางหลวง 
4. การพัฒนาป่าไม้รอบเมืองตั้งแต่ปี  2531
กิจกรรมพื้นที่สีเขียวที่ดำเนินการมาตลอดระยะเวลา 30 กว่าปี รวมถึงการจัดตั้งสวนสาธารณะ 154 แห่ง และการพัฒนาป่าไม้ขนาด 4,280 เฮกตาร์ (26,570 ไร่) นับตั้งแต่ปี 2531 เป็นต้นมา

บทเรียนที่ได้รับและถ่ายทอดให้กับเมืองอื่นๆ ทั่วโลกได้ก็คือ
  • ทำให้พลเมืองได้รับการดูแลเอาใจใส่ดีขึ้น ปัจจุบันในเมืองใหญ่ เช่น เตหะราน มีพื้นที่ต่างๆ รวมถึงจัตุรัส ทางเท้า และพื้นที่สาธารณะจำนวนมากที่มีการใช้งานเฉพาะที่แตกต่างกัน แต่พื้นที่สีเขียวจะมีการใช้ประโยชน์มากที่สุดในด้านวัฒนธรรม
  • การเสริมสร้างความเท่าเทียมทางสังคม เมื่อสามทศวรรษก่อนหน้า เตหะรานถูกแบ่งออกเป็นสองส่วนคือทางตอนเหนือ (คนร่ำรวย) และทางตอนใต้ (คนที่ถูกลิดรอนสิทธิ) ซึ่งทำให้การพัฒนาโครงการพื้นที่สาธารณะและพื้นที่สีเขียวในเมืองจะเน้นหนักไปในเขตตอนเหนือ แต่ในปัจจุบัน จากความพยายามที่จะบรรลุการกระจายพื้นที่สีเขียวอย่างเท่าเทียมกันทั่วเมืองเตหะราน ทำให้บางพื้นที่ทางตอนใต้ของเตหะรานมีพื้นที่สีเขียวต่อหัวมากกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับพื้นที่ทางตอนเหนือ
  • มีพื้นที่สวนสาธารณะพร้อมสิ่งอำนวยความสะดวกด้านกีฬา ด้วยการติดตั้งอุปกรณ์กีฬาและการเชิญอาสาสมัครมาฝึกสอนถือเป็นแรงจูงใจที่เหมาะสมเพื่อดึงดูดประชาชนเข้าสู่สวนสาธารณะและเพิ่มจำนวนประชาชนที่ให้ความสำคัญกับพื้นที่สีเขียว

ที่มา :