ในช่วงเดือนธันวาคม 2566 ที่ผ่านมา ธนาคารโลก (World Bank: WB) คาดการณ์การเติบโต GDP ของเวียดนามจะอยู่ที่ร้อยละ 4.7 ในปี 2566 ร้อยละ 5.5 ในปี 2567 และร้อยละ 6.0 ในปี 2568 ตามลำดับ โดย Andrea Coppola หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ของ WB ประจำเวียดนาม กล่าวว่า ในปี 2567 เวียดนามยังจะประสบความท้าทายจากภาวะเศรษฐกิจถดถอยทั่วโลกและการเติบโตของเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัวลง รวมทั้งผลกระทบจากนโยบายการเงินแบบเข้มงวดอย่างต่อเนื่อง ภาวะสินเชื่อตึงตัว และการค้าทั่วโลกที่กำลังอ่อนแอลง ดังนั้นประเด็นในเรื่องการเพิ่มผลิตภาพ หรือ Productivity Movement ในเวียดนาม จึงยังคงเป็นอีกหนึ่งประเด็นที่มีความท้าทายมาก
ขณะเดียวกัน หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ของ WB ประจำเวียดนาม ยังคงแนะนำให้เวียดนามเสริมสร้างความสามารถในการรับมือกับปัจจัยภายนอกและใช้ประโยชน์จากจากความได้เปรียบของประเทศ เพื่อเปลี่ยนความท้าทายของภาวะเศรษฐกิจถดถอยให้เป็นโอกาสและบรรลุเป้าหมายการพัฒนาทางเศรษฐกิจของเวียดนามอย่างยั่งยืน รวมทั้งเร่งการดำเนินโครงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและการลงทุนจากภาครัฐเพื่อส่งเสริมการเติบโตทางเศรษฐกิจทั้งในระยะสั้นและระยะยาว
และแน่นอนว่า ที่ผ่านมา เวียดนาม นับว่าเป็นประเทศร่วมภูมิภาคที่เป็นทั้ง คู่ค้า คู่มิตร ไปจนถึงคู่แข่งทางการค้าของประเทศไทยมาโดยตลอด ดังนั้นคงจะดีไม่น้อย ถ้าเราเปิดหน้าต่างไปเรียนรู้ในแง่มุมการพัฒนาเศรษฐกิจ เพื่อเพิ่ม ผลิตภาพ Productivity Movement แบบฉบับเวียดนาม ซึ่งในหลายแนวคิดถือว่าเป็นการ “รู้เขา รู้เรา รบร้อยครั้ง ชนะร้อยครั้ง” และยังสามารถนำมาปรับใช้กับการส่งเสริมเศรษฐกิจของไทยได้ไม่ยาก
เรียนรู้จากแนวทางการเพิ่มผลิตภาพ Productivity Movement เพื่อรักษาอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจของเวียดนาม
จากบทความเรื่อง “Productivity Movement ในแบบฉบับเวียดนาม” เผยแพร่ในเว็บไซต์ สถาบันเพิ่มผลผลิตแห่งชาติ ได้อธิบายเพิ่มเติมถึงนิยามของ ผลิตภาพ (Productivity) ที่ถือเป็นหัวใจสำคัญของการแข่งขันของทุกประเทศ ซึ่งการเพิ่มผลิตภาพไม่ใช่เพียงการทำให้ตัวเลขอย่าง GDP หรือ Output เพิ่มขึ้น แต่เป็นการสร้างอนาคตให้ธุรกิจและแรงงานมีศักยภาพ สามารถแข่งขันได้ในโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เพื่อวางรากฐานของประเทศให้มีความมั่นคงและดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (Foreign Direct Investment: FDI) ให้ไหลเข้าในประเทศอย่างยั่งยืนอีกด้วย
โดยที่ผ่านมา เวียดนามถือเป็นหนึ่งในประเทศที่น่าจับตามองด้านการผลักดันการเพิ่มผลิตภาพอย่างจริงจัง โดยในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ผลิตภาพของเวียดนามมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง มีอัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงานเฉลี่ยอยู่ที่ 5.1% ต่อปี ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยของภูมิภาคอาเซียน รวมถึงสูงกว่าสิงคโปร์และไทย
แม้แต่ในช่วงปี 2564 ซึ่งเป็นปีที่ได้รับผลกระทบรุนแรงที่สุดจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 เวียดนามยังคงมีอัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงานอยู่ที่ 4.7% ซึ่งสูงที่สุดในภูมิภาค โดยปัจจัยหลักที่ส่งผลให้เวียดนามมีอัตราการเติบโตของผลิตภาพสูง ได้แก่
แรงงานที่มีทักษะเพิ่มสูงขึ้น
เวียดนามถือว่าการพัฒนาทักษะแรงงานเป็นสิ่งสำคัญลำดับต้นๆ ของประเทศ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาทักษะที่จำเป็นสำหรับภาคอุตสาหกรรม เช่น ทักษะด้านเทคโนโลยี วิศวกรรม การผลิต ตลอดจนการคิดวิเคราะห์การแก้ไขปัญหา และความสามารถในการปรับตัว เพื่อให้พร้อมสำหรับการทำงานยุคใหม่ ซึ่งเวียดนามตั้งเป้าหมายเพิ่มจำนวนแรงงานมีฝีมือในประเทศเป็น 30% ภายในสิ้นปี 2568

ค่าจ้างแรงงานที่ต่ำกว่าคู่แข่ง
เวียดนามเป็นประเทศที่มีค่าจ้างแรงงานต่ำกว่าหลายประเทศ โดยปัจจุบันค่าแรงขั้นต่ำของเวียดนามในพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญ เช่น ฮานอย โฮจิมินห์ อยู่ที่ประมาณ 4,680,000 ด่งต่อเดือน (ประมาณ 6,700 บาท) ขณะที่ค่าแรงขั้นต่ำของจีนอยู่ที่ 1,420 หยวนต่อเดือน (ประมาณ 17,000 บาท)
นโยบายสนับสนุนการลงทุนจากต่างชาติเวียดนามมีนโยบายที่เอื้อต่อการลงทุนจากต่างชาติ
ทั้งการลดกฎระเบียบในการดำเนินธุรกิจและอุปสรรคจากการค้าการให้สิทธิประโยชน์ด้านภาษีและยกเว้นภาษีนำเข้าเครื่องจักรและวัตถุดิบ รวมถึงการเข้าร่วมเขตการค้าเสรีต่างๆ ซึ่งช่วยลดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าระหว่างประเทศให้สามารถนำเข้าและส่งออกสินค้าได้ในราคาถูกลง ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตในเวียดนามต่ำกว่าประเทศคู่แข่ง
ทั้งนี้ ในปัจจุบัน บริษัทขนาดใหญ่จำนวนมาก อาทิ Adidas Nike IKEA Apple Foxconn Dell และ Samsung เป็นต้น ให้ความสนใจลงทุนและย้ายฐานการผลิตมาที่เวียดนามเพิ่มขึ้น จนอาจทำให้เวียดนามสามารถก้าวขึ้นมาเป็น “โรงงานโลก (World Factory)” แทนที่จีนซึ่งยังคงได้รับผลกระทบจากสงครามการค้ากับสหรัฐอเมริกาที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง
โดยเมื่อพิจารณาจากมูลค่าการนำเข้าของสหรัฐฯ ในปี 2565 เวียดนามได้ก้าวข้ามเกาหลีใต้ขึ้นมาเป็นคู่ค้ารายใหญ่ของสหรัฐฯ ในลำดับที่ 6 มูลค่าการนำเข้า 127.5 พันล้านเหรียญสหรัฐ (ไทยอยู่ในลำดับที่ 14 มูลค่าการนำเข้า 58.7 พันล้านเหรียญสหรัฐ) ซึ่งสินค้าที่เวียดนามส่งออกไปยังสหรัฐฯ มากที่สุดคือสินค้ากลุ่มไฮเทค ไม่ใช่สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มเหมือนในอดีตอีกต่อไป
ชี้ปัจจัยท้าทายหลากหลายด้าน ทำให้เวียดนามต้องดิ้น เพื่อรักษา Productivity ของประเทศ
อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ในทศวรรษที่ผ่านมาเวียดนามจะประสบความสำเร็จในการเพิ่มอัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงาน แต่อัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงานของเวียดนามมาจากเมืองใหญ่เป็นหลัก อาทิ ฮานอย ดานัง ไฮฟอง โฮจิมินห์ซิตี้ และเกิ่นเทอ ซึ่งเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมที่สำคัญของประเทศ
ในขณะที่เมืองอื่นๆ ยังมีบทบาทต่ออัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงานไม่มากนัก อีกทั้งค่าจ้างแรงงานของเวียดนามซึ่งเดิมเป็นปัจจัยดึงดูดหลักสำหรับนักลงทุนกลับมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้เวียดนามยังกำลังเผชิญกับความท้าทายที่สำคัญหลายประการไม่ต่างกับประเทศกำลังพัฒนาแห่งอื่นๆ รวมถึงประเทศไทยเราด้วย อาทิ
โครงสร้างประชากรที่กำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงวัย
UNFPA ระบุว่า เวียดนามเป็นหนึ่งในประเทศที่เข้าสู่สังคมผู้สูงวัยเร็วที่สุดในโลก โดยในปี 2562 เวียดนามมีประชากรที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปคิดเป็น 11.9% ของประชากรทั้งหมดและจะเพิ่มขึ้นเป็นมากกว่า 25% ภายในปี 2593 โดยจะเข้าสู่สังคมสูงวัยในปี 2579
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นผลมาจากอัตราการเสียชีวิตที่ลดลงและอายุขัยที่เพิ่มขึ้น ประกอบกับอัตราการเจริญพันธุ์ที่ลดลงอย่างมากในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมาซึ่งส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อโครงสร้างประชากรและนำไปสู่สังคมผู้สูงวัยอย่างรวดเร็ว

โครงสร้างเศรษฐกิจที่กำลังเปลี่ยนผ่านสู่ภาคบริการ
จากข้อมูลสำนักงานสถิติของเวียดนามพบว่าภาคบริการกำลังเป็นภาคที่มีสัดส่วนใหญ่ที่สุดต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของเวียดนาม โดยในปี2565 ภาคบริการมีสัดส่วนที่ 41.33% ในขณะที่ภาคอุตสาหกรรมและการก่อสร้างมีสัดส่วนที่ 38.26%
การผลิตแรงงานทักษะสูงที่ไม่ทันต่อความต้องการ
กระทรวงแรงงาน ผู้พิการ และสวัสดิการสังคมของเวียดนามในปี 2565 รายงานว่า มีแรงงานเพียง 26% เท่านั้นที่ได้รับการฝึกอบรมอย่างสมบูรณ์ในขณะที่แรงงานที่เหลือยังขาดทักษะและไม่สามารถตอบสนองความต้องการขององค์กรได้ซึ่งองค์กรในเวียดนามถึง 57% กำลังประสบปัญหาในการสรรหาแรงงานทักษะสูง
และถึงแม้เวียดนามจะสามารถเพิ่มอัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงาน (Labor Productivity Growth Rate) ได้อย่างต่อเนื่อง แต่ผลิตภาพแรงงาน (Labor Productivity) กลับยังคงต่ำกว่าหลายประเทศ
โดย APO Productivity Databook 2023 รายงานว่า ในปี2564 เวียดนามมีผลิตภาพแรงงานต่อคนที่ 20,500เหรียญสหรัฐ ในขณะที่มาเลเซียอยู่ที่ 60,900 เหรียญสหรัฐ ไทย 33,000 เหรียญสหรัฐ อินโดนีเซีย 26,300 และฟิลิปปินส์ 23,600 เหรียญสหรัฐ ซึ่งสะท้อนว่า อัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงานของเวียดนามมีความเสี่ยงที่จะถูกก้าวข้ามได้ในอนาคต หากประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคอาเซียนมีนโยบายและมาตรการที่สามารถกระตุ้นอัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงาน
การวางแผนใช้เครื่องมือรอบด้าน เพื่อเพิ่ม Productivity Movement ในแบบฉบับเวียดนาม
สถานการณ์ที่ประเทศกำลังเผชิญส่งผลให้เวียดนามตัดสินใจผลักดันการเพิ่มผลิตภาพแรงงานเป็นแผนระดับชาติ ผ่าน Vietnam’s National Program for Increasing Labor Productivity ตามมตินายกรัฐมนตรี 1305/QD-TTg เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 2566 ซึ่งกำหนดเป้าหมายเป็น 1 ใน 3 ประเทศชั้นนำด้านอัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงานในภูมิภาคอาเซียนภายในปี 2573 โดยเพิ่มอัตราการเติบโตของผลิตภาพแรงงานเฉลี่ยต่อปีเป็น 6.5% แบ่งเป็นภาคอุตสาหกรรมแปรรูปและผลิต 6.5-7% ภาคเกษตรกรรม ป่าไม้ และประมง 7-7.5% และภาคบริการ 7-7.5% เพื่อมุ่งให้ผลิตภาพแรงงานกลายเป็นแรงผลักดันสำคัญในการเติบโตอย่างยั่งยืน และทำให้เวียดนามสามารถใช้โอกาสจากการปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งที่ 4 ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ
ภายใต้มตินายกรัฐมนตรีดังกล่าว เวียดนามจะจัดตั้งคณะกรรมการผลิตภาพแห่งชาติ ( National Productivity Committee) โดยจะมีการคัดเลือกอุตสาหกรรมและพื้นที่ให้เข้าร่วมโครงการนำร่องเพื่อเพิ่มผลิตภาพแรงงาน และถอดบทเรียนจากต้นแบบที่ประสบความสำเร็จเพื่อนำไปประยุกต์ใช้ทั่วประเทศ ตลอดจนมีการสร้างความร่วมมือระหว่างชุมชนธุรกิจ นักลงทุน และแรงงาน เพื่อจัดการกับอุปสรรคในการปรับปรุงผลิตภาพแรงงาน ซึ่งในการผลักดันให้การเพิ่มผลิตภาพแรงงานประสบความสำเร็จ เวียดนามมีแผนที่จะมุ่งเน้นการพัฒนากลไกของทั้งประเทศให้เอื้อต่อการดำเนินธุรกิจ อาทิ การพัฒนาการวิจัย การประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี การส่งเสริมนวัตกรรม

และ Digital Transformation การพัฒนากฎหมายที่สนับสนุนสตาร์ทอัพและธุรกิจที่มุ่งเน้นด้านนวัตกรรมและการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ การปรับปรุงคุณภาพการศึกษาและการฝึกอบรม รวมถึงการปรับปรุงความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรม ด้วยการอำนวยความสะดวกในการพัฒนาภูมิภาค การบูรณาการระดับภูมิภาค และการส่งเสริมให้เมืองใหญ่มีศูนย์กลางการค้า การท่องเที่ยว และการเงิน ในระดับนานาชาติ
นอกจากนี้ เวียดนามให้ความสำคัญต่อการสร้างอนาคตที่ดีให้แก่ธุรกิจและและแรงงาน ด้วยการเร่งพัฒนาความสามารถในการแข่งขันของประเทศอย่างไม่หยุดยั้งในการก้าวขึ้นสู่ผู้นำในกลุ่มอาเซียนและเป็นฐานการผลิตที่สำคัญของโลกในอนาคต โดยใช้ผลิตภาพแรงงานเป็นฟันเฟืองที่สำคัญในการขับเคลื่อนประเทศและก้าวข้ามผ่านความท้าทายของตนเอง ผ่านแผนงานระดับชาติและการลงทุนด้านการศึกษา เทคโนโลยี และนวัตกรรม ซึ่งหากเวียดนามสามารถผลักดันแผนได้สำเร็จ ไทยในฐานะประเทศเพื่อนบ้านและคู่แข่งจะต้องเผชิญกับความท้าทายที่สำคัญในการแข่งขันดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ
ดังนั้น ไทยจึงจำเป็นต้องให้ความสำคัญและเร่งผลักดันการเพิ่มผลิตภาพอย่างบูรณาการ ทั้งการยกระดับการศึกษาและพัฒนาทักษะแรงงานสำหรับงานที่มีมูลค่าสูงตรงกับความต้องการในอนาคต การผลักดันให้แรงงานมีการเรียนรู้และพัฒนาทักษะตลอดชีวิต การสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาเพื่อสร้างนวัตกรรม การส่งเสริมสตาร์ทอัพและธุรกิจขนาดเล็กที่มีศักยภาพเติบโตสูง การปรับปรุงกฎระเบียบและขั้นตอนทางราชการที่ไม่จำเป็นและซ้ำซ้อน การสร้างให้เกิดการแข่งขันทางธุรกิจที่ยุติธรรมและโปร่งใส การพัฒนาระบบโครงสร้างพื้นฐานทั้งด้านคมนาคม พลังงาน ดิจิทัล และสาธารณสุข ตลอดจนการสร้างความร่วมมือกับประเทศต่างๆ เพื่อสร้างกลุ่มเศรษฐกิจที่เข้มแข็ง ซึ่งหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องทั้งหมดจำเป็นต้องทำงานเชิงรุกร่วมกันในการผลักดันให้กลไกต่างๆ เหล่านี้สำเร็จโดยเร็ว เพื่อวางรากฐานให้ไทยพร้อมรับมือกับการแข่งขันในอนาคตที่กำลังจะมาถึง
เปิดหน้าต่าง อัปเดตการเติบโตทางเศรษฐกิจของทุกประเทศทั่วโลก
รู้จัก ไหหลำ ให้มากขึ้น ผ่านกรอบการพัฒนา “ฮ่องกงใหม่” และ “เขตเศรษฐกิจพิเศษ” ที่จีนอยากให้เป็น
ผ่าแผน “อินเดีย” ใช้ AI ยกระดับเกษตรกรรม เพื่อความมั่นคงทางอาหารของประชากรกว่า 1,425 ล้านคน













