ในขณะที่อิหร่านต้องดิ้นรนเพื่อรับมือกับความท้าทายทางภูมิรัฐศาสตร์และปัญหาเศรษฐกิจ เอบราฮิม ไรซี ประธานาธิบดีอิหร่าน และฮอสเซน อามิรับดอลลาห์ยัน รัฐมนตรีต่างประเทศ ได้เสียชีวิตอย่างกระทันหันจากอุบัติเหตุเฮลิคอปเตอร์ตก ส่งผลให้เกิดผลกระทบที่น่าประหวั่นพรั่นพรึง ไม่เพียงแค่เฉพาะในอิหร่านเท่านั้น หากแต่อาจสร้างผลกระทบรุนแรง ราวกับคลื่นยักษ์ขนาดมหึมาที่ซัดซาดไปทั่วอ่าวเปอร์เซีย
สถานีโทรทัศน์ของรัฐอิหร่านประกาศเมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมาว่า เอบราฮิม ไรซี ประธานาธิบดีอิหร่าน และฮอสเซน อามิรับดอลลาห์อัน รัฐมนตรีต่างประเทศ เสียชีวิตจากอุบัติเหตุเฮลิคอปเตอร์ตก ภายหลังการค้นหานานหลายชั่วโมง
ทั้งคู่กำลังเดินทางกลับไปยังเมืองทาบริซทางตอนเหนือ หลังจากเดินทางไปยังชายแดนอิหร่านติดกับอาเซอร์ไบจาน เพื่อเปิดเขื่อนร่วมกับอิลฮัม อาลีเยฟ ประธานาธิบดีประเทศเพื่อนบ้าน แต่สาเหตุของอุบัติเหตุครั้งนี้ซึ่งเกิดขึ้นในป่าดิซมาร์ที่ปกคลุมด้วยหมอกหนาในจังหวัดอาเซอร์ไบจานตะวันออกของอิหร่าน ยังไม่ชัดเจน


ซารา บาซูบันดี ผู้เชี่ยวชาญอิหร่านจากสถาบันวิจัยระดับโลกและพื้นที่ศึกษาแห่งเยอรมนีในฮัมบวร์ก ประเทศเยอรมนี กล่าวว่ามีข้อสันนิษฐานต่างๆ มากมายและรายงานที่ไม่ได้รับการยืนยันว่า “สาเหตุการเสียชีวิตอาจเป็นอุบัติเหตุหรือเกิดจากสภาพเครื่องยนต์ที่เก่าและขาดการบำรุงรักษาที่ดีพอ รวมถึงการก่อวินาศกรรม ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับคนในแวดวงการเมืองของอิหร่าน ก็ล้วนเป็นไปได้ทั้งนั้น และคาดจะได้รายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับอุบัติเหตุครั้งนี้ในอีกไม่กี่วันหรือไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า”
แม้ว่าจะมีความพยายามในการค้นหา “สัญญาณการรอดชีวิต” ตั้งแต่วันอาทิตย์ แต่ทั้งคู่ก็ได้รับการประกาศว่าเสียชีวิตแล้วทางสถานีโทรทัศน์ของรัฐอิหร่านในเช้าวันจันทร์ เวลา 8.00 น. ตามเวลาท้องถิ่น (11.30 น. ตามเวลาประเทศไทย) พีร์-ฮอสเซน คูลิแวนด์ ประธานสมาคมเสี้ยววงเดือนแดงอิหร่าน กล่าวกับสำนักข่าว IRNA ว่าทีมกู้ภัยภาคพื้นดิน 40 ทีม ถูกขัดขวางจาก “สภาพอากาศที่ท้าทาย” ซึ่งรวมถึงภูมิประเทศที่เป็นภูเขาและหมอกหนา โดยเขากล่าวเสริมว่าการค้นหาด้วยโดรนเป็นไปไม่ได้เนื่องจากสภาพอากาศเลวร้าย
ใครจะสืบต่ออำนาจ?
ภายใต้รัฐธรรมนูญของอิหร่าน รองประธานาธิบดีคนแรกของประเทศ (ในกรณีนี้คือ โมฮัมหมัด โมคเบอร์) จะเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีชั่วคราวหากประธานาธิบดีเสียชีวิต ขณะที่การเลือกตั้งประธานาธิบดีครั้งใหม่จะมีขึ้นภายใน 50 วัน
โมฮัมหมัด โมคเบอร์ วัย 68 ปี เป็นอดีตเจ้าหน้าที่ในกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม เช่นเดียวกับ เอบราฮิม ไรซี เขาถูกมองว่าใกล้ชิดกับ อยาตุลลอฮ์ คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน และเขาอาจจะไม่เปลี่ยนแนวทางนโยบายต่างประเทศและในประเทศ
ตำแหน่งประธานาธิบดี เป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารของประเทศอิหร่าน และได้รับการเลือกตั้งทุกๆ 4 ปี มีอำนาจในการควบคุมรัฐบาลและมีศักยภาพในการใช้อำนาจที่สำคัญ อย่างไรก็ตาม อำนาจที่แท้จริงในอิหร่านอยู่ที่กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของกองทัพ
ขณะที่ อาลี บาเกรี คานี จะเข้ามารับตำแหน่งรัฐมนตรีต่างประเทศ ตามรายงานของสื่อของรัฐอิหร่าน โดยเขาจะรักษาการรัฐมนตรีจนถึงวันเลือกตั้ง โดยจะดำรงตำแหน่งสูงสุด 50 วัน ตามรัฐธรรมนูญ
ชาวอิหร่านมีปฏิกิริยาต่อความสูญเสียครั้งนี้อย่างไร?
การเสียชีวิตของเอบราฮิม ไรซี และรัฐมนตรีต่างประเทศ ทำให้เกิดทั้งความโศกาอาดูรและการเฉลิมฉลองของชาวอิหร่านทั่วโลก
ผู้นำสูงสุดของอิหร่านประกาศไว้อาลัยทั่วประเทศเป็นเวลา 5 วัน ขณะเดียวกัน สื่อของรัฐอิหร่านได้เผยแพร่ภาพประชาขนบางคนไว้ทุกข์และสวดภาวนาให้กับดวงวิญญาณของเอบราฮิม ไรซี
อย่างไรก็ตาม มีรูปภาพที่แสดงอารมณ์และความรู้สึกแตกต่างออกไปปรากฏบนโซเชียลมีเดีย ซึ่งการเล่าเรื่องและรูปภาพไม่ได้ถูกควบคุมอย่างเข้มงวดนัก เช่นนักเคลื่อนไหวหลายคนในอิหร่าน แสดงความยินดีกับอุบัติเหตุที่คร่าชีวิตทั้งคู่

ผลกระทบที่ตามมาจะเป็นอย่างไร?
เอบราฮิม ไรซี เป็นหนึ่งในผู้สืบทอดอำนาจที่เป็นไปได้ในตำแหน่งผู้นำสูงสุดของอิหร่าน ดังนั้นการเสียชีวิตของเขาทำให้เกิดคำถามว่าใครจะเข้ามาแทนที่ อยาตุลลอฮ์ คาเมนาอี เมื่อเขาชราภาพมากกว่านี้ (ปัจจุบันเขาอายุ 85 ปี รับตำแหน่งผู้นำสูงสุดเป็นคนที่ 2 ของอิหร่านเมื่อปี 1989 ก่อนหน้านั้นเขาเคยเป็นประธานาธิบดีคนที่ 3 ของอิหร่านนานราว 8 ปี)
การเสียชีวิตของเอบราฮิม ไรซี ทำให้ มจตาบา คาเมเนอี ลูกชายของอยาตุลลอฮ์ คาเมเนอี ซึ่งเป็นคู่แข่งอันดับต้นๆ ของตำแหน่งนี้ มีเส้นทางที่ชัดเจนสู่ตำแหน่งผู้กุมอำนาจสูงสุดของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน
อย่างไรก็ตาม การแต่งตั้งเขาให้รับตำแหน่งนี้ อาจนำไปสู่การต่อต้านครั้งใหญ่ จากข้อครหาการเลือกที่รักมักที่ชังและสืบทอดอำนาจ เหมือนกับการที่ผู้นำการปฏิวัติอิสลามในปี 1979 ได้ต่อต้านสถาบันกษัตริย์ที่พวกเขาโค่นล้ม


ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุหรือการกระทำใดๆ ที่ “จงใจ” แต่โศกนาฏกรรมครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่ตึงเครียดทางการเมือง เนื่องจากอิหร่านเป็นศูนย์กลางของวิกฤตการณ์ทางภูมิรัฐศาสตร์หลายครั้ง รวมถึงโครงการนิวเคลียร์ที่ก่อให้เกิดข้อขัดแย้ง และการมีส่วนร่วมในสงครามระหว่างอิสราเอลและกลุ่มฮามาสในปาเลสไตน์
การเปลี่ยนแปลงผู้นำอิหร่านอาจเปลี่ยนวิธีที่ประธานาธิบดีคนใหม่จัดการกับปฏิสัมพันธ์กับชาติตะวันตกและมหาอำนาจในภูมิภาค
สำหรับสถานการณ์ภายในอิหร่านเอง การเสียชีวิตของเอบราฮิม ไรซี มีศักยภาพเพียงพอที่จะก่อให้เกิดการประท้วงระลอกใหม่ และทำให้ความตึงเครียดทางสังคมที่มีอยู่แล้ว รุนแรงขึ้น
นอกจากนี้ หน่วยพิทักษ์การปฏิวัติ อันทรงพลังของกองทัพอิหร่าน อาจพยายามแสวงหาประโยชน์ได้เช่นกัน
กระนั้น คณะรัฐมนตรีของอิหร่านให้คำมั่นว่าภารกิจใดๆ ของรัฐบาลจะดำเนินต่อไป “โดยไม่หยุดชะงักแม้แต่น้อย”
แล้ว “อิสราเอล” ศัตรูคู่อาฆาต มีส่วนเกี่ยวข้องไหม?
จนถึงตอนนี้ ข้อสงสัยที่ว่าอิสราเอลเกี่ยวข้องโดยตรงกับเหตุเฮลิคอปเตอร์ตกลึกลับซึ่งทำให้ผู้นำระดับสูงของอิหร่านเสียชีวิตนั้นเป็นเพียงการคาดเดา
เจ้าหน้าที่อิสราเอลยังไม่ได้ให้ความเห็นเกี่ยวกับเหตุการณ์ดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ทฤษฎีนี้ได้รับความสนใจในหมู่ชาวอิหร่าน เมื่อพิจารณาถึงความเป็นปฏิปักษ์ระหว่างทั้งสองประเทศ
เชื่อกันว่าอิสราเอลเคยทำการโจมตีเจ้าหน้าที่ทหารอาวุโสของอิหร่านหลายครั้งในอดีต แต่ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่าการที่อิสราเอลโจมตีประธานาธิบดีที่กำลังดำรงตำแหน่งอยู่นั้น ไม่น่าจะเป็นไปได้ เนื่องจากจะถือเป็นการทำสงครามโดยตรงและจะเกิดการตอบโต้อย่างหนักหน่วงจากอิหร่าน

นอกจากนี้ โดยปกติแล้วเป้าหมายของอิสราเอลมักเป็นเป้าหมายทางทหารและนิวเคลียร์ ไม่ใช่การลอบสังหารทางการเมือง
กระนั้น ในระหว่างการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีอิหร่านของเอบราฮิม ไรซี ทำให้อิหร่านเร่งเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและชะลอการเจรจาเกี่ยวกับแผนปฏิบัติการร่วมที่ครอบคลุม (หรือ JCPOA ซึ่งเสนอยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรแลกกับการที่อิหร่านจำกัดกิจกรรมทางนิวเคลียร์) หลังจากสหรัฐอเมริกาออกจากข้อตกลงนี้ในปี 2018 สามปีก่อนที่เขาจะเข้ารับตำแหน่งนี้
อิหร่านภายใต้การนำของเขายังสนับสนุนรัสเซียในการทำสงครามกับยูเครนด้วยการส่งออกโดรนพิฆาต Shahed นอกจากนี้ หลังจากการโจมตีอิสราเอลข้ามพรมแดนของกลุ่มฮามาสในเดือนตุลาคม 2023 และเพียงหนึ่งเดือนก่อนที่เขาจะเสียชีวิต อิหร่านได้ส่งโดรนและขีปนาวุธขนาดใหญ่โจมตีอิสราเอล
การเสียชีวิตของประธานาธิบดีอิหร่าน ท่ามกลางความกังขา อาจทำให้ความตึงเครียดในภูมิภาคนี้ที่มีอยู่แล้ว ย่ำแย่ลงไปอีก เผลอๆ อาจลุกลามไปทั่วโลก
ทั้งนี้ ในแง่ศักยภาพทางเศรษฐกิจ “อิหร่าน” มีก๊าซธรรมชาติสำรอง 16% ของปริมาณสำรองทั่วโลก มากเป็นอันดับ 2 รองจากรัสเซีย และมีน้ำมันสำรอง 10.9% ของปริมาณสำรองทั่วโลก (อันดับ 4 รองจากเวเนซุเอลา ซาอุดีอาระเบีย และแคนาดา) โดยเป็นประเทศที่ส่งออกน้ำมันสูงเป็นอันดับ 2 ในกลุ่ม OPEC ขณะเดียวกันยังมีถ่านหิน โครเมียม ทองแดง และแร่เหล็ก อุดมสมบูรณ์
นอกจากนี้ อุตสาหกรรมประมงเป็นอีกอุตสาหกรรมหนึ่งที่น่าลงทุน เนื่องจากทิศใต้ของอิหร่านติดกับอ่าวเปอร์เซียที่อุดมสมบูรณ์ด้วยสัตว์น้ำนานาชนิด ในขณะที่ไทยมีความพร้อมในการเป็นแหล่งนำเข้าด้านสินค้าเกษตรและอาหารให้อิหร่าน โดยสินค้าที่มีโอกาสขยายไปยังตลาดนี้ ได้แก่ ข้าว ข้าวโพด ยางพารา ไม้ ผลไม้เมืองร้อน ปลาทูน่ากระป๋อง ผลไม้กระป๋อง ผักกระป๋อง กระดาษ ชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ ชิ้นส่วนตู้เย็น เครื่องทำความเย็น เครื่องปรับอากาศ และของตกแต่งบ้าน

อิหร่านยังเป็นตลาดที่มีประชากรมากที่สุดในภูมิภาคตะวันออกกลาง มีศักยภาพในการเป็นฐานกระจายสินค้าไปยังประเทศเพื่อนบ้านและเข้าสู่ตลาดภูมิภาค CIS ซึ่งไม่มีทางออกทะเล อาทิ คาซัคสถาน อุซเบกิสถาน อาร์เมเนีย และอาเซอร์ไบจาน ซึ่งมีประชากรกว่า 300 ล้านคน
ทั้งนี้ CIS คือ ประเทศเครือรัฐเอกราช (Commonwealth of Independent States: CIS) เป็นองค์กรระหว่างประเทศตั้งขึ้นหลังจากสหภาพโซเวียตล่มสลาย ก่อตั้งเมื่อ 31 ธันวาคม 2544 ประเทศสมาชิกประกอบด้วยประเทศที่ประกาศเอกราชจากสหภาพโซเวียต ได้แก่ รัสเซีย ยูเครน อาร์เมเนีย อาเซอร์ไบจาน เบลารุส คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน มอลโดวา ทาจิกิสถาน และอุซเบกิสถาน
แม้อิหร่านจะเป็นประเทศที่มีศักยภาพทางเศรษฐกิจสูงในแง่ความมั่งมีของ “ทรัพย์ในดิน สินในน้ำ” รวมถึงชัยสมรภูมิของที่ตั้ง แต่สภาพเศรษฐกิจโดยรวมของอิหร่านราวปีเศษที่ผ่านมา ยังคงเผชิญกับปัญหาเงินเฟ้อเรื้อรังและความไม่มั่นคงด้านราคาและการอ่อนค่าของเงินสกุลท้องถิ่น (เรียลอิหร่าน) ซึ่งเป็นผลกระทบโดยตรงจากการคว่ำบาตรทำให้ประชาชนไม่สามารถวางแผนการดำเนินชีวิตในอนาคตได้ เป็นเหตุให้พฤติกรรมการบริโภคและการออมทรัพย์ของประชาชนชาวอิหร่านในปัจจุบันเปลี่ยนไป เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ทางเศรษฐกิจและเงินเฟ้อเรื้อรัง ประชาชนชาวอิหร่านจะไม่ออมเงินหรือสะสมเงินไว้กับธนาคารในระยะยาวเนื่องจากค่าเงินสกุลท้องถิ่นมีค่าอ่อนตัวลงอย่างต่อเนื่อง โดยเลือกที่จะเก็บออมเงินในรูปของการซื้อเงินตราในสกุลเงินต่างประเทศ หรือซื้อเหรียญทองเก็บเก็บไว้เป็นทุนทรัพย์แทน
“ขณะนี้ชาวอิหร่านจำนวนมากกำลังเผชิญกับความยากลำบากทางเศรษฐกิจ โดยมีอัตราเงินเฟ้อมากกว่า 50% ค่าสาธารณูปโภค ราคาอาหารและที่อยู่อาศัยพุ่งสูงขึ้น สวนทางกับค่าเงินเรียลที่ร่วงลง”
ทั้งนี้ สถาบันเฟรเซอร์ได้จัดลำดับการเปิดเสรีทางเศรษฐกิจของประเทศต่างๆ ของโลก ในปี 2023 จำนวน 165 ประเทศ พบว่า ประเทศอิหร่านจัดอยู่ในลำดับที่ 160
ที่มา :
- What’s next for Iran after president died in helicopter crash?
- What Raisi’s Death Means for Iran’s Future
- สาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน (Iran)
- ไทย – อิหร่าน
- รายงานสถานการณ์เศรษฐกิจการค้าระหว่างประเทศ สาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน












