สันติภาพของโลกที่ถูกสั่นคลอน ท่ามกลางเงาแห่งอำนาจ…กองทัพและอาวุธนิวเคลียร์

ความจำเป็นในการเฝ้าระวังอำนาจที่กองทัพและคลังแสงของประเทศต่างๆ ทั่วโลกโดยเฉพาะประเทศที่ครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ไม่เคยมีความสำคัญมากเท่านี้มาก่อน การบูรณาการเทคโนโลยีขั้นสูง สงครามไซเบอร์ และปัญญาประดิษฐ์ในการปฏิบัติการทางทหารยิ่งทำให้ภูมิทัศน์ซับซ้อนยิ่งขึ้น ประเทศต่างๆ ลงทุนอย่างมากในด้านการป้องกัน โดยพยายามปกป้องผลประโยชน์ของตนและแสดงอิทธิพลของตนเหนือประเทศอื่นที่เป็นคู่อริ ในขณะที่ความขัดแย้งทางนิวเคลียร์ปรากฏให้เห็นบ่อยครั้งขึ้นตามหน้าข่าว กลายเป็นเครื่องเตือนใจอยู่เสมอถึงความเสี่ยงที่เราทุกคนบนโลกนี้ล้วนเกี่ยวข้อง


พลังของกองทัพ ซึ่งแต่เดิมวัดจากขนาด การฝึก และอาวุธ แต่ในปัจจุบันครอบคลุมถึงกลยุทธ์ทางภูมิรัฐศาสตร์ พันธมิตร และการพัฒนาเทคโนโลยีที่ซับซ้อน ในขณะเดียวกันท่ามกลางความขัดแย้งที่เกิดขึ้นทั่วทุกมุมโลก การมีอยู่ของหัวรบนิวเคลียร์ ซึ่งแต่ละหัวรบสามารถทำลายล้างเมืองทั้งเมืองได้ ยิ่งทำให้คนทั้งโลกเกิดความรู้สึกไม่ปลอดภัย เราจะแน่ใจได้อย่างไรว่ากลไกการป้องกันจะไม่กลายเป็นเครื่องมือของการกดขี่หรือการทำลายล้าง? จำเป็นต้องมีมาตรการป้องกันอะไรบ้างที่มีประสิทธิภาพเพียงพอไปใช่แค่สนธิสัญญาที่ขาดบทลงโทษ เพื่อป้องกันการใช้อำนาจที่น่าเกรงขามดังกล่าวในทางที่ผิด? และที่สำคัญคือ จะสามารถส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อจัดการกับภัยคุกคามที่มีอยู่เหล่านี้ในโลกที่มีหลายขั้วมากขึ้นได้อย่างไร
ข้อมูลแรกที่ชวนพิจารณาคือ “กองทัพที่ใหญ่ที่สุดในโลก” ณ เดือนมกราคม 2567 จีนมีกองกำลังติดอาวุธที่ใหญ่ที่สุดในโลกโดยบุคลากรทางทหารประจำการ โดยมีทหารประจำการประมาณ 2 ล้านกว่าคน ขณะที่อินเดีย สหรัฐอเมริกา รัสเซีย เกาหลีเหนือ และยูเครน ติดอันดับกองทัพที่ใหญ่ที่สุด 5 อันดับแรกของโลก


อะไรคือความแตกต่างระหว่างบุคลากรประจำการและสำรอง

บุคลากรประจำการหรือที่เรียกว่าทหารประจำการในสหรัฐอเมริกาและบริการประจำการในสหราชอาณาจักรคือบุคคลที่มีอาชีพเต็มเวลา และเป็นส่วนหนึ่งของกองกำลังทหาร การปฏิบัติหน้าที่ตรงกันข้ามกับกำลังสำรองของกองทัพ ซึ่งเป็นบุคคลที่มีทั้งบทบาททางทหารและอาชีพพลเรือน โดยจำนวนกองกำลังประจำการในสหรัฐอเมริกามีจำนวนมากกว่าจำนวนสมาชิกสำรองมาก

กองทัพที่แข็งแกร่งที่สุดคืออะไร?

ความเข้มแข็งของกองทัพของประเทศไม่เพียงแต่ถูกกำหนดโดยจำนวนบุคลากรทางทหารเท่านั้น แต่ยังรวมถึงจำนวนและคุณภาพของอุปกรณ์ทางทหารด้วย ตัวอย่างเช่น การดูเฉพาะบุคลากรไม่ได้คำนึงถึงจำนวนหัวรบนิวเคลียร์ ที่สูงกว่าอย่างท่วมท้น ของรัสเซียและสหรัฐอเมริกาเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ อาจให้ภาพที่คลาดเคลื่อน ซึ่งหนึ่งในวิธีที่ใช้ในการตอบคำถามนี้คือดูจำนวนเม็ดเงินหรืองบประมาณทั้งหมดที่แต่ละประเทศใช้จ่ายในการทหาร เนื่องจากการใช้จ่ายมีทั้งค่าบุคลากรและเทคโนโลยี โดยในแง่ของประเทศที่มีการใช้จ่ายด้านการทหารสูงที่สุดสหรัฐอเมริกาเป็นผู้นำของโลกด้วยงบประมาณประจำปีที่มากกว่าจีนอันดับที่ 2 เกือบ 3 เท่า

โลกท่ามกลางหัวรบนิวเคลียร์

หัวรบนิวเคลียร์ คือ หัวรบของขีปนาวุธที่ออกแบบมาเพื่อส่งระเบิดปรมาณู เป็นอาวุธทำลายล้างสูงและสามารถทำลายเมืองทั้งเมืองและสังหารผู้คนนับล้านได้ ทั้งยังมีผลกระทบระยะยาวอย่างมากต่อสิ่งแวดล้อมและคนรุ่นต่อๆ ไปในอนาคต เนื่องจากการปนเปื้อนของสารกัมมันตภาพรังสีที่กินเวลานานหลายปีหลังการระเบิด ในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ มันถูกใช้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น โดยสหรัฐอเมริกาในปี 2488 ที่เมืองฮิโรชิมาและนางาซากิในช่วงสุดท้ายของสงครามโลกครั้งที่ 2 แม้อาวุธนิวเคลียร์จะมีพลังทำลายสูง รวมถึงสร้างผลกระทบรุนแรงและเรื้อรัง แต่บางประเทศก็ทำการทดสอบนิวเคลียร์เป็นประจำ
ทั้งนี้ มีการถกเถียงกันเกี่ยวกับการห้ามอาวุธนิวเคลียร์เนื่องจากพลังทำลายล้างมหาศาลที่พวกเขามี ในเดือนกรกฎาคม ปี 2017 สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติได้ลงมติเกี่ยวกับสนธิสัญญาห้ามอาวุธนิวเคลียร์ มี 139 ประเทศที่สนับสนุนสนธิสัญญาและวางตำแหน่งตนเองต่อต้านการครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ อย่างไรก็ตาม ดังที่งบประมาณคาดการณ์สำหรับโครงการอาวุธนิวเคลียร์ของสหรัฐอเมริกาตั้งแต่ปี 2022 แสดงให้เห็น การลงทุนในพื้นที่นี้กำลังเพิ่มขึ้นแทนที่จะลดลง รัฐบาลรัสเซียสามารถคาดหวังทัศนคติที่คล้ายกันได้

เมื่อต้นปี 2567 มีอาวุธนิวเคลียร์ประมาณ 12,100 ชิ้นทั่วโลก จำนวนหัวรบนิวเคลียร์ลดลงอย่างมากหลังจากถึงจุดสูงสุดในปี 2528 ซึ่งมีหัวรบนิวเคลียร์ประมาณ 63,600 หัว อันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากอาวุธนิวเคลียร์ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นหลังจากปฏิบัติการพิเศษทางการทหารของรัสเซียในยูเครนตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2565 เป็นต้นมา จนถึงปัจจุบัน

มีเพียง 9 ประเทศในโลกนี้ ที่ครองหัวรบนิวเคลียร์

หัวรบนิวเคลียร์ถือเป็นอาวุธทำลายล้างสูงซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของคลังแสงป้องกันของบางประเทศ ทั่วโลก ณ เดือนมกราคม 2567 มีหัวรบนิวเคลียร์ประมาณ 12,121 หัวรบ ทั่วโลก และเกือบ 90% เป็นของ 2 ประเทศ ได้แก่ รัสเซียและสหรัฐอเมริกา แม้ว่าจำนวนอาวุธนิวเคลียร์ทั่วโลกจะลดลงนับตั้งแต่สงครามเย็น แต่ทั้งสองประเทศนี้ยังคงครอบครองอาวุธเหล่านี้ส่วนใหญ่ ยิ่งไปกว่านั้น ด้วยความขัดแย้งที่เพิ่มมากขึ้นทั่วโลก อาวุธนิวเคลียร์จึงมีความสำคัญมากขึ้น

อาวุธนิวเคลียร์


มีสาเหตุหลายประการที่ทำให้ในปัจจุบันมีเพียง 9 ประเทศในโลกเท่านั้น ที่ถือครองหัวรบนิวเคลียร์

ความพยายามในการไม่แพร่ขยาย ด้วยสนธิสัญญาว่าด้วยการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ (NPT) ปี 2511 เป็นสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่สำคัญที่มุ่งป้องกันการแพร่กระจายของอาวุธนิวเคลียร์ และส่งเสริมการลดอาวุธและการใช้พลังงานนิวเคลียร์อย่างสันติ  ลงนามโดยสหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา​สหภาพโซเวียตและประเทศอื่นๆ อีก 59 ประเทศ โดยผู้ลงนามหลัก 3 รายซึ่งมีอาวุธนิวเคลียร์ตกลงที่จะไม่ช่วยเหลือประเทศอื่นในการได้รับหรือผลิตอาวุธนิวเคลียร์ สนธิสัญญานี้มีผลบังคับใช้ในเดือนมีนาคม 2513 และเป็นเช่นนั้นต่อไปเป็นระยะเวลา 25 ปี ขณะที่ประเทศอื่น ๆ เพิ่มเติมให้สัตยาบันสนธิสัญญาในภายหลัง ในปี 2550 แต่มีเพียง 3 ประเทศเท่านั้น (อินเดีย อิสราเอลและปากีสถาน) ที่ปฏิเสธที่จะลงนามในสนธิสัญญา และมีเกาหลีเหนือ ประเทศเดียวที่ได้ลงนามแล้วถอนตัวออกจากสนธิสัญญา สนธิสัญญาดังกล่าวขยายออกไปอย่างไม่มีกำหนดและไม่มีเงื่อนไขในปี 2538 โดยการลงมติเป็นเอกฉันท์จาก 174 ประเทศ ณ สำนักงานใหญ่ สหประชาชาติในนิวยอร์กซิตี้ สหรัฐอเมริกา

อย่างไรก็ตาม สนธิสัญญานี้ได้รับการวิพากษ์วิจารณ์ว่ามีความไม่เท่าเทียมกัน เนื่องจากกำหนดให้ประเทศที่ไม่ได้ถือครองนิวเคลียร์ต้องละทิ้งการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ ขณะเดียวกันก็ปล่อยให้ประเทศที่ถือครองนิวเคลียร์อยู่แล้วรักษาอาวุธที่เป็นมหันตภัยนี้ไว้ได้ แม้ในช่วงเวลาของการลงนามจะได้รับการยอมรับเนื่องจาก ส่วนใหญ่ประเทศที่ยังไม่มีนิวเคลียร์ ไม่มีความสามารถหรือแนวโน้มที่จะปฏิบัติตามข้อบังคับได้ ที่สำคัญยังเพื่อความปลอดภัยของตน ยังตระหนักดีถึงอันตรายของการแพร่กระจายของอาวุธทำลายล้างประสิทธิภาพสูงนี้ ขณะเดียวกันก็เป็นการแลกกับสถานะพิเศษที่ประเทศซึ่วถือครองนิวเคลียร์จะช่วยประเทศอื่นๆ ในการพัฒนาพลังงานนิวเคลียร์ของพลเรือน กระนั้น ความน่าเชื่อถือของบรรทัดฐานการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ยังถูกทำลายโดยอินเดียและปากีสถาน โดยไม่มีการลงโทษร้ายแรงใดๆ และแท้จริงแล้วโดยอินเดียได้จัดตั้งข้อตกลงพิเศษของตนเองโดยเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงทวิภาคีกับสหรัฐอเมริกาในปี 2541
อุปสรรคทางเทคโนโลยีและการเงิน เนื่องจากการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ต้องอาศัยความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และโครงสร้างพื้นฐานขั้นสูง ขณะเดียวกั้นภาระทางการเงินในการพัฒนาและบำรุงรักษาคลังแสงนิวเคลียร์นั้นมีมหาศาล ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญสำหรับหลายประเทศ
ข้อพิจารณาด้านภูมิรัฐศาสตร์ ความปลอดภัยและเชิงกลยุทธ์ หลายประเทศเลือกที่จะไม่แสวงหาอาวุธนิวเคลียร์ แม้ว่าจะมีขีดความสามารถทางเทคนิคก็ตาม เนื่องจากการพิจารณาทางภูมิรัฐศาสตร์และความมั่นคง ประเทศอย่างเยอรมนี ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้เลือกที่จะพึ่งพาสหรัฐอเมริกาในการป้องปรามด้วยนิวเคลียร์ แทนที่จะพัฒนาคลังแสงนิวเคลียร์ของตนเอง
บรรทัดฐานและศีลธรรมระหว่างประเทศ การใช้และการแพร่กระจายของอาวุธนิวเคลียร์ถูกตีตราอย่างกว้างขวางในประชาคมระหว่างประเทศ เนื่องมาจากแสดงถึงความเลวร้ายด้านมนุษยธรรมและผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม จึงมีฉันทามติด้านจริยธรรมจากประเทศต่างๆ ทั่วโลกที่ต่อต้านการใช้อาวุธนิวเคลียร์ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากองค์กรระหว่างประเทศและขบวนการภาคประชาสังคมที่สนับสนุนการลดอาวุธ
ล่าสุด สถาบันวิจัยสันติภาพนานาชาติสตอกโฮล์ม (SIPRI) เปิดตัวการประเมินประจำปีเกี่ยวกับสถานะของอาวุธยุทโธปกรณ์ การลดอาวุธ และความมั่นคงระหว่างประเทศ ข้อค้นพบที่สำคัญของ รายงานประจำปี SIPRI ปี 2567 คือ จำนวนและประเภทของอาวุธนิวเคลียร์ที่ได้รับการพัฒนาเพิ่มขึ้น เนื่องจากประเทศต่างๆ ให้ความสำคัญกับการป้องปรามด้วยนิวเคลียร์มากขึ้น
ประเทศที่ติดอาวุธนิวเคลียร์ทั้ง 9 ประเทศ ยังคงปรับปรุงคลังแสงนิวเคลียร์ของตนให้ทันสมัยต่อไป และอีกหลายประเทศได้ติดตั้งนิวเคลียร์ใหม่
จากสินค้าคงคลังทั่วโลกของหัวรบนิวเคลียร์​ 12,121 หัวรบในเดือนมกราคม 2567 ประมาณ 9,585 หัวรบ อยู่ในคลังทหาร หัวรบเหล่านั้นประมาณ 3,904 หัวรบ ถูกใช้งานกับขีปนาวุธและเครื่องบิน ซึ่งมากกว่าเดือนมกราคม 2566 ถึง 60 หัวรบ และส่วนที่เหลืออยู่ในคลังเก็บอาวุธส่วนกลาง หัวรบนิวเคลียร์ที่นำไปใช้งานราว 2,100 หัวรบ ถูกควบคุมอย่างเข้มข้นให้อยู่ในสถานะแจ้งเตือนการปฏิบัติงานหัวรบนิวเคลียร์เหล่านี้เกือบทั้งหมดเป็นของรัสเซียหรือสหรัฐอเมริกา แต่นี่เป็นครั้งแรกที่เชื่อกันว่าจีนมีหัวรบนิวเคลียร์บางส่วนในการเตรียมพร้อมปฏิบัติการระดับสูง
“ในขณะที่จำนวนหัวรบนิวเคลียร์ทั่วโลกยังคงลดลง เนื่องจากอาวุธในยุคสงครามเย็นค่อยๆ ถูกรื้อถอนลง แต่น่าเสียดายที่เรายังคงเห็นจำนวนหัวรบนิวเคลียร์ที่ปฏิบัติการได้เพิ่มขึ้นทุกปี” แดน สมิธ ผู้อำนวยการ SIPRI กล่าว “แนวโน้มนี้ดูเหมือนจะดำเนินต่อไปและอาจเร่งตัวขึ้นในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าและเป็นที่น่ากังวลอย่างมาก”
ด้าน อินเดีย ปากีสถาน และเกาหลีเหนือ ต่างก็แสวงหาความสามารถในการติดตั้งหัวรบหลายหัวกับขีปนาวุธ ซึ่งเป็นสิ่งที่รัสเซีย ฝรั่งเศส สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา และจีนก็มีอยู่แล้ว ทำให้มีความเป็นไปได้ว่าบรรดาประเทศที่ติดอาวุธนิวเคลียร์จะคุกคามการทำลายล้างเป้าหมายจำนวนมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

สำหรับรัสเซียและสหรัฐอเมริกา ที่ครอบครองอาวุธนิวเคลียร์รวมกันเกือบ 90% ขนาดของคลังอาวุธที่เกี่ยวข้อง (เช่น หัวรบนิวเคลียร์ที่ใช้งานได้) ดูเหมือนจะมีจำนวนค่อนข้างคงที่ในปี 2566 แม้ในเดือนมกราคม 2566 จะประเมินกันว่ารัสเซียได้ส่งหัวรบพร้อมกำลังปฏิบัติการเพิ่มขึ้นประมาณ 36 หัวรบ และที่ขัดเจนคืความโปร่งใสเกี่ยวกับกองกำลังนิวเคลียร์ของทั้งสองประเทศได้ลดลง ภายหลังปฏิบัติการพิเศษทางทหารเต็มรูปแบบของรัสเซียในยูเครน
ที่น่าสังเกตคือ มีการกล่าวอ้างต่อสาธารณะหลายครั้งในปี 2566 ว่ารัสเซียได้ติดตั้งอาวุธนิวเคลียร์ในดินแดนของเบลารุส แม้ว่าจะไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนก็ตาม
ขณะเดียวกัน การประมาณการของ SIPRI เกี่ยวกับขนาดคลังแสงนิวเคลียร์ของจีนเพิ่มขึ้นจาก 410 หัวรบในเดือนมกราคม 2566 เป็น 500 หัวรบ ในเดือนมกราคม 2567 และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยนับเป็นครั้งแรกที่จีนอาจติดตั้งหัวรบจำนวนเล็กน้อยกับขีปนาวุธในช่วงเวลาสงบ ทำให้จีนอาจมีขีปนาวุธข้ามทวีป (ICBM) อย่างน้อยจำนวนมากพอๆ กับรัสเซียหรือสหรัฐอเมริกาภายในช่วงเปลี่ยนทศวรรษนี้ แต่ก็ขึ้นอยู่กับว่าจีนตัดสินใจจัดโครงสร้างกองกำลังอย่างไร แม้ว่าคลังหัวรบนิวเคลียร์จะยังคงมีจำนวนน้อยกว่ามากก็ตาม

เรือดำน้ำ

“ในประเทศที่ติดอาวุธนิวเคลียร์เกือบทั้งหมด มีแผนหรือการผลักดันที่สำคัญในการเพิ่มกองกำลังนิวเคลียร์ แต่จีนกำลังขยายคลังแสงนิวเคลียร์ของตนเร็วกว่าประเทศอื่นๆ” ฮานส์ เอ็ม. คริสเตนเซน รองนักวิชาการอาวุโสประจำโครงการอาวุธทำลายล้างสูงของ SIPRI และผู้อำนวยการโครงการข้อมูลนิวเคลียร์ของสหพันธ์นักวิทยาศาสตร์อเมริกัน (FAS) กล่าว
ด้านสหราชอาณาจักร แม้ไม่คิดจะเพิ่มคลังอาวุธนิวเคลียร์ในปี 2566 แต่คาดว่าคลังอาวุธนิวเคลียร์จะเพิ่มขึ้นในอนาคต อันเป็นผลมาจากการประกาศของรัฐบาลอังกฤษในปี 2564 ว่าจะเพิ่มขีดจำกัดจาก 225 หัวรบ เป็น 260 หัวรบ ขณะเดียวกันก็ย้ำว่าจะไม่เปิดเผยปริมาณอาวุธนิวเคลียร์ หัวรบที่ติดตั้ง หรือขีปนาวุธที่ติดตั้งต่อสาธารณะอีกต่อไป
ส่วนฝรั่งเศส เมื่อปี 2566 ยังคงดำเนินโครงการต่อไปเพื่อพัฒนาเรือดำน้ำขีปนาวุธนำวิถี (SSBN) รุ่นที่ 3 และขีปนาวุธร่อนที่ปล่อยทางอากาศใหม่ ตลอดจนปรับปรุงและอัพเกรดระบบที่มีอยู่
ขณะที่อินเดีย ขยายคลังแสงนิวเคลียร์ของตนเล็กน้อยในปี  2566 โดยทั้งอินเดียและปากีสถานยังคงพัฒนาระบบจัดส่งนิวเคลียร์ประเภทใหม่อย่างต่อเนื่อง และถึงแม้ว่าปากีสถานจะยังคงเป็นจุดสนใจหลักในการป้องปรามนิวเคลียร์ของอินเดีย แต่ดูเหมือนว่าอินเดียจะให้ความสำคัญกับอาวุธพิสัยไกลมากขึ้น รวมถึงที่สามารถบรรลุเป้าหมายทั่วประเทศจีน

สำหรับเกาหลีเหนือยังคงจัดลำดับความสำคัญของโครงการนิวเคลียร์ทางทหารของตนในฐานะองค์ประกอบสำคัญของยุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติ SIPRI ประมาณการว่าขณะนี้เกาหลีเหนือได้รวบรวมหัวรบประมาณ 50 หัวรบ และมีวัสดุฟิสไซล์ (วัสดุที่สามารถทำให้เกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์ต่อเนื่องได้) เพียงพอที่จะเข้าถึงหัวรบได้ทั้งหมด 90 หัวรบ ซึ่งทั้งสองอย่างเพิ่มขึ้นอย่างมากจากการคาดการณ์ในเดือนมกราคม 2566 ขณะที่เกาหลีเหนือไม่ได้ทดสอบการระเบิดด้วยนิวเคลียร์ในปี 2566 แต่ดูเหมือนว่าได้ทำการทดสอบขีปนาวุธพิสัยใกล้ครั้งแรก นอกจากนี้ยังเสร็จสิ้นการพัฒนาขีปนาวุธร่อนโจมตีภาคพื้นดิน (LACM) อย่างน้อย 2 ประเภทที่ออกแบบมาเพื่อส่งอาวุธนิวเคลียร์
“เช่นเดียวกับรัฐติดอาวุธนิวเคลียร์อื่นๆ เกาหลีเหนือกำลังให้ความสำคัญกับการพัฒนาคลังอาวุธนิวเคลียร์ทางยุทธวิธีของตน ด้วยเหตุนี้จึงมีความกังวลเพิ่มมากขึ้นว่าเกาหลีเหนืออาจตั้งใจที่จะใช้อาวุธเหล่านี้ตั้งแต่เนิ่นๆ” แมตต์ คอร์ดา รองนักวิจัยจากโครงการอาวุธทำลายล้างสูงของ SIPRI และนักวิจัยอาวุโสสำหรับโครงการข้อมูลนิวเคลียร์ที่สหพันธ์กล่าว ของนักวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกัน กล่าว  
ส่วนอิสราเอลซึ่งไม่เปิดเผยต่อสาธารณะว่ามีอาวุธนิวเคลียร์ เชื่อกันว่ากำลังปรับปรุงคลังแสงนิวเคลียร์ของตนให้ทันสมัย ​​และดูเหมือนว่าจะกำลังปรับปรุงสถานที่ผลิตเครื่องปฏิกรณ์พลูโทเนียมที่เมืองดิโมนา

ความตึงเครียดเหนือสงครามยูเครนและฉนวนกาซายิ่งทำให้การทูตนิวเคลียร์อ่อนแอลง

การควบคุมอาวุธนิวเคลียร์และการทูตเพื่อลดอาวุธประสบกับความล้มเหลวครั้งใหญ่ในปี 2566 หลังจากที่เดือนกุมภาพันธ์ 2566 รัสเซียประกาศว่าจะระงับการเข้าร่วมในสนธิสัญญาว่าด้วยมาตรการลดและจำกัดอาวุธยุทโธปกรณ์เพิ่มเติมที่ลงนามไว้ในปี 2553 ซึ่งเป็นการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ครั้งสุดท้ายที่เหลืออยู่ สนธิสัญญานี้จำกัดกองกำลังนิวเคลียร์ทางยุทธศาสตร์ของรัสเซียและสหรัฐอเมริกา เพื่อเป็นมาตรการตอบโต้ ขณะที่สหรัฐอเมริกาได้ระงับการแบ่งปันและการเผยแพร่ข้อมูลสนธิสัญญาด้วย
ในเดือนพฤศจิกายนปีที่ผ่านมา รัสเซียถอนสัตยาบันสนธิสัญญาห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์โดยสมบูรณ์ (CTBT) โดยอ้างถึงความล้มเหลวในการให้สัตยาบันสนธิสัญญาของสหรัฐอเมริกานับตั้งแต่เปิดให้ลงนามในปี 2539อย่างไรก็ตาม รัสเซียยืนยันว่ายังคงเป็นผู้ลงนามและจะยังคงมีส่วนร่วมในการทำงานขององค์การสนธิสัญญาห้ามทดลองนิวเคลียร์โดยสมบูรณ์ (CTBTO) แต่ในขณะเดียวกัน รัสเซียยังคงดำเนินการฝึกซ้อมอาวุธนิวเคลียร์ทางยุทธวิธีใกล้กับชายแดนยูเครน
“เราไม่เคยเห็นอาวุธนิวเคลียร์มีบทบาทสำคัญในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศขนาดนี้นับตั้งแต่สงครามเย็น และไม่น่าเชื่อว่าเวลาผ่านไปเกือบ 2 ปีแล้ว นับตั้งแต่ผู้นำของประเทศติดอาวุธนิวเคลียร์ที่ใหญ่ที่สุดทั้ง 5 ประเทศร่วมกันยืนยันอีกครั้งว่าสงครามนิวเคลียร์ไม่สามารถชนะได้และจะต้องไม่มีวันต่อสู้กัน” วิลเฟรด วาน ผู้อำนวยการโครงการอาวุธทำลายล้างสูงของ SIPRI กล่าว

ขณะที่ข้อตกลงอย่างไม่เป็นทางการที่ทำขึ้นระหว่างอิหร่านและสหรัฐอเมริกาในเดือนมิถุนายน 2566 ดูเหมือนจะ ช่วยลดความตึงเครียดระหว่างทั้งสองประเทศลงชั่วคราว ซึ่งทวีความรุนแรงมากขึ้นจากการสนับสนุนทางทหารของอิหร่านต่อกองกำลังรัสเซียในยูเครน อย่างไรก็ตาม การเริ่มต้นของสงครามอิสราเอล-ฮามาสในเดือนตุลาคม 2566 ทำให้ข้อตกลงดังกล่าวพลิกกลับ จากการโจมตีตัวแทนโดยกลุ่มที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่านต่อกองกำลังสหรัฐอเมริกาในอิรักและซีเรีย ดูเหมือนจะยุติความพยายามทางการทูตระหว่างอิหร่านและสหรัฐอเมริกา สงครามนี้ยังบ่อนทำลายความพยายามที่จะมีส่วนร่วมกับอิสราเอลในการประชุมเกี่ยวกับการจัดตั้งเขตตะวันออกกลางที่ปราศจากอาวุธนิวเคลียร์และอาวุธทำลายล้างอื่นๆ
กระนั้นในแง่บวก การเยือนปักกิ่งในเดือนมิถุนายน 2566 ของแอนโทนี บลิงเกน รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐอเมริกา ดูเหมือนจะเพิ่มพื้นที่สำหรับการเจรจาระหว่างจีนและสหรัฐอเมริกาในประเด็นต่างๆ ซึ่งอาจรวมถึงการควบคุมอาวุธด้วย

ความมั่นคงของโลกตกอยู่ในอันตรายมากขึ้น  

SIPRI Yearbook ฉบับที่ 55 นี้ วิเคราะห์การเสื่อมถอยอย่างต่อเนื่องของความปลอดภัยทั่วโลกในปีที่ผ่านมา โดยชี้ว่าผลกระทบของสงครามในยูเครนและฉนวนกาซาปรากฏให้เห็นในเกือบทุกแง่มุมของประเด็นที่เกี่ยวข้องกับอาวุธยุทโธปกรณ์ การลดอาวุธ และความมั่นคงระหว่างประเทศ นอกกจากนี้ ความขัดแย้งทางอาวุธยังเกิดขึ้นในอีก 50 ประเทศ ในปี 2566 การสู้รบในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกและซูดานทำให้ผู้คนหลายล้านคนต้องพลัดถิ่น และความขัดแย้งปะทุขึ้นอีกครั้งในเมียนมาในช่วงเดือนสุดท้ายของปี 2566 ขณะที่แก๊งอาชญากรติดอาวุธเป็นปัญหาด้านความปลอดภัยที่สำคัญในอเมริกากลางและอเมริกาใต้บางประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งนำไปสู่การล่มสลายของเฮติในช่วงปี 2566 ถึงปี 2567
แดน สมิธ ผู้อำนวยการ SIPRI กล่าวว่า “ขณะนี้เราอยู่ในช่วงเวลาที่อันตรายที่สุดช่วงหนึ่งในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ มีสาเหตุที่ทำให้เกิดความไม่มั่นคงมากมาย เช่น การแข่งขันทางการเมือง ความไม่เท่าเทียมกันทางเศรษฐกิจ การหยุดชะงักของระบบนิเวศ การเร่งแข่งขันสะสมและพัฒนาอาวุธ”
“หุบเหวกำลังกวักมือเรียกเรา ถึงเวลาแล้วที่มหาอำนาจจะต้องถอยออกมาและไตร่ตรองร่วมกัน”

ที่มา :