เมื่อฤดูฝนมาถึง เชื่อว่าหลายคนก็ต่างมากังวลกับปัญหาน้ำท่วมในหลายพื้นที่ มากกว่าปัญหาอื่น จนทำให้หนึ่งปัญหาเรื้อรังที่เกิดขึ้นกับประเทศไทยในทุกปีถูกหลงลืมไปชั่วขณะ นั่นคือ ปัญหาฝุ่น และความจริงที่จะเกิดขึ้น คือ ในปีหน้าปัญหานี้ก็จะเวียนมาเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่งแบบมาตามนัด
โดยความรุนแรงของปัญหาสิ่งแวดล้อมนี้ พิสูจน์ได้ด้วยข้อมูลทางสถิติล่าสุดที่ IQAir ได้จัดอันดับคุณภาพอากาศยอดแย่ของประเทศไทยในปี 2567 ไว้ในอันดับที่ 36 จาก 134 ประเทศทั่วโลก โดยมีค่าความเข้มข้น PM2.5 เฉลี่ยรายปีอยู่ที่ 23.3 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งเกินกว่าค่ามาตรฐานที่องค์การอนามัยโลกกำหนดไว้ว่าควรน้อยกว่า 5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ถึงกว่า 4 เท่าตัว
และอากาศจะมีคุณภาพเลวร้ายที่สุดระหว่างเดือนมกราคมถึงเมษายน ก่อนที่ฤดูฝนจะมาช่วยลดปริมาณฝุ่นลงจากอากาศ การกระจายตัวของปัญหาฝุ่นครอบคลุมเกือบทั่วประเทศ โดยรุนแรงมากในภาคเหนือ
ดังนั้นเพื่อสะท้อนถึงภาพรวมของ ปัญหาฝุ่น และนำสู่การถอดบทเรียนและเรียนรู้จากนานาประเทศที่ประสบความสำเร็จในการแก้ปัญหาฝุ่นพิษที่เป็นอันตรายต่อสุขอนามัยของประชาชน พ.ท.ธนศักดิ์ ถัมภ์บรรฑุ Open AQ Community Ambassador จึงได้เขียนบทความเรื่อง “ปัญหาฝุ่น..แก้ไม่ได้..ถ้ามองไม่เห็น: เมื่อระบบสุขภาพเป็นแค่ปลายน้ำของปัญหา” เพื่อเผยแพร่ในเว็บไซต์ sdgmove.com โดยมีใจความที่สำคัญที่นำสู่ทางออกของปัญหานี้อย่างเห็นภาพ

สถานการณ์และ ปัญหาฝุ่น ในไทย ย่ำแย่แค่ไหน?
ดังที่เกริ่นมาข้างต้นถึงการจัดอันดับประเทศที่มี ปัญหาฝุ่น ของ IQAir ได้มีการขยายความเพิ่มเติมอีกว่าสาเหตุของฝุ่นในแต่ละพื้นที่ของประเทศมีความแตกต่างกันตามกิจกรรมของมนุษย์และต่างกันไปในช่วงเวลาต่างๆ ของปี เช่น ในกรุงเทพมหานคร กว่า 43% มาจากยานพาหนะ 24% การเผาชีวมวล ส่วนที่เหลือมาจากภาคอุตสาหกรรม โรงงานไฟฟ้า
ขณะที่พื้นที่ภาคเหนือเกิดจากไฟป่า ฝุ่นข้ามพรมแดน และลักษณะภูมิประเทศแบบแอ่งกระทะ ทำให้การระบายฝุ่นเป็นไปได้ยาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงที่อากาศเย็นจากจีนแผ่ลงมาปกคลุมภาคเหนือตอนบน ส่วนพื้นที่ภาคใต้ อาจพบปัญหา PM2.5 จากการเผาป่าพรุ ป่ายาง หรือฝุ่นข้ามพรมแดนจากไฟป่าในอินโดนีเซีย ระหว่างช่วงมิถุนายน ถึงกันยายน

จากตัวอย่างข้างต้น จะเห็นว่าการปรากฏอยู่ของฝุ่นมาจากปัจจัยหลายส่วน ทั้งการกำเนิดของฝุ่นในพื้นที่ สภาพภูมิประเทศ สภาพภูมิอากาศ รวมถึงการจัดการปัญหาของผู้นำด้วย การแก้ปัญหาในพื้นที่จึงต้องการนโยบายที่สอดคล้องกับบริบท
อย่างไรก็ดี จากการติดตาม 5 ปีย้อนหลังตั้งแต่ปี 2562 พบว่าสถานการณ์ค่าฝุ่นเฉลี่ยรายปีของไทยมีพัฒนาในทางที่ดีขึ้นเล็กน้อยอย่างต่อเนื่องจนถึงปี 2565 แต่ปี 2566 ค่าเฉลี่ยกลับสูงขึ้นกว่าปี 2565 ถึง 28% โดยเพิ่มจาก 18.1 ไปอยู่ที่ 23.3 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร
และหากมองทะลุ “ค่าเฉลี่ย” ของประเทศไป พบว่าบางพื้นที่ เช่น ภาคเหนือ สถานการณ์ฝุ่นรุนแรงกว่าพื้นที่อื่นๆ โดยเฉพาะเดือนมีนาคมถึงเมษายน ปี 2566 ค่าฝุ่นเฉลี่ยรายเดือนของ 24 สถานีในเชียงใหม่เพิ่มขึ้นกว่า 150% หากเปรียบเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปี 2565 และปี 2567 เชียงใหม่ถูกจัดอันดับให้เป็นเมืองที่อากาศแย่ที่สุดในโลกอยู่หลายครั้ง โดยสรุป สถานการณ์ฝุ่นในไทยมีแนวโน้มเรื้อรัง และรุนแรงมากขึ้น แต่อาการที่ปรากฎในรูปฝุ่นนี้้เป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็ง ที่ยังรอการค้นหาและทำความเข้าใจสาเหตุที่อยู่ข้างล่าง เพื่อชัยชนะที่เด็ดขาดและยั่งยืนในการจัดการเรื่องมลภาวะทางอากาศ
รู้สาเหตุต้นตอของปัญหา ทำไมฝุ่นยังอยู่?
บทความนี้ ได้ระบุว่ามีความตั้งใจจะนำเสนอ 3 สาเหตุเชิงระบบด้านการรับรู้และการเมือง ที่เครือข่ายอากาศสะอาดประเทศไทย (Thailand Clean Air Network) วิเคราะห์ไว้ว่าเป็นเหตุผลที่ทำให้สถานการณ์ฝุ่นยังคงยืดเยื้อเรื้อรัง

หนึ่ง : ความห่างไกลกันระหว่างฝุ่นกับผลลัพธ์สุขภาพในการรับรู้ของผู้คน
การศึกษาของ Stockholm Environmental Institute พบว่าการรับรู้ปัญหาฝุ่นของคนในกรุงเทพฯ สัมพันธ์กับ “ความเชื่อ” เกี่ยวกับระดับความเข้มข้นของฝุ่น มากกว่าระดับฝุ่นที่เป็นข้อมูลจริง โดยระบบการศึกษาที่ไม่ได้ผนวกเรื่องสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตเข้าไปทำให้คนขาดความตื่นรู้ด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้เรามักเดือดร้อนกับปัญหาฝุ่นในช่วงฤดูฝุ่นเท่านั้น เมื่อหมดฤดูฝุ่นการสืบค้นเกี่ยวกับปัญหานี้ก็ลดลงอย่างเห็นได้ชัด
ข้อมูลจาก Google Trends เผยให้เห็นว่า การคืบค้นคำว่า PM2.5 ในไทย เพิ่งมีมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัดนับตั้งแต่ปี 2562 และปรากฏเด่นชัดระหว่างเดือนธันวาคม – เมษายนของทุกปี ซึ่งเป็นฤดูฝุ่นเท่านั้น และความสนใจสืบค้นก็ปรากฏในพื้นที่ที่พบปัญหาฝุ่นมากเป็นพิเศษ เช่น พื้นที่ภาคเหนือ
สอง : ความจำกัดในการเข้าถึงข้อมูล
คำกล่าวที่ว่า “We cannot treat what we cannot see” หรือ “เราไม่สามารถแก้ปัญหาได้ ถ้าเรามองไม่เห็นมัน” ไม่ไกลเกินจริงสำหรับปัญหา PM2.5 เพราะเป็นสิ่งที่รับรู้ได้ยากด้วยตา และไม่ได้มีข้อมูลเพียงพอสำหรับทุกคน
โดยข้อมูลจาก World Air Quality Report 2023 ได้เผยว่า สัดส่วนเครื่องวัดคุณภาพอากาศในภูมิภาคอาเซียนส่วนใหญ่เป็นของเอกชนมากกว่าของรัฐ สำหรับประเทศไทย ข้อมูลจากครึ่งปีแรกของปี 2567 กรมควบคุมมลพิษ รายงานค่าฝุ่นจากเครื่องวัดคุณภาพอากาศจำนวน 87 เครื่องทั่วประเทศ โดยกว่า 10 จังหวัดยังไม่มีสถานีวัดคุณภาพอากาศ บางจังหวัดขนาดใหญ่ ประชากรมากแต่มีเครื่องวัดคุณภาพอากาศไม่ได้สัดส่วนพื้นที่หรือประชากร เช่น จังหวัดนครราชสีมา มีประชากรกว่า 2.5 ล้านคน มากเป็นอันดับ 2 รองจากกรุงเทพมหานครและเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่กว้างขวางที่สุดของไทย แต่กลับมีเครื่องวัดคุณภาพอากาศของหน่วยงานกลางอย่างกรมควบคุมมลพิษเพียงสถานีเดียว
เรื่องนี้ดูจะเป็นตลกร้ายยิ่งกว่านั้น เมื่อการจัดอันดับ ผลกระทบจากมลภาวะทางอากาศต่อสุขภาพจากการศึกษาของ University of Chicago ในปี 2565 ได้ระบุให้จังหวัดนครราชสีมาเป็นจังหวัดที่มีภาวะโรคจากมลภาวะทางอากาศมากที่สุดของไทยในปี 2563 ความกลับตาลปัตรของปัญหาและการจัดสรรทรัพยากรเพื่อแก้ปัญหาข้อมูลจึงเป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่เรายังแก้ปัญหาไม่ได้

สาม : ความมุ่งมั่นของรัฐและภาคส่วนต่างๆ ในการแก้ไขปัญหา
ไม่ว่าบริบทเชิงกายภาพจะแตกต่างอย่างไร หัวใจของการแก้ปัญหาอาจอยู่ที่ความตั้งใจในการแก้ปัญหา การขาดความมุ่งมั่นจากฝั่งการเมืองด้านสิ่งแวดล้อม แต่มุ่งเน้นการเติบโตทางเศรษฐกิจจนลืมมองสิ่งแวดล้อมและสุขภาพสะท้อนผ่านการทำงานแบบฉายเดี่ยวของระบบราชการไทยที่แยกการกำกับดูแลแหล่งกำเนิดฝุ่นในภาคส่วนต่างๆ ออกจากกัน เช่น ภาคส่วนอุตสาหกรรม คมนาคม และการเกษตร
นอกจากนี้พบว่าภาคการเมืองที่มีเสรีภาพในการเสดงออกอย่างจำกัดและขาดความรับผิดชอบต่อผู้ใช้สิทธิ์เลือกตั้ง ปล่อยให้ประชาชนต้องมาต่อสู้ดิ้นรนจัดการตัวเอง แม้ประชาชนจะเข้าลงชื่อกันเพื่อร้องเรียนก็ไม่สามารถทำให้เกิดการขับเคลื่อนได้ การปล่อยให้กลุ่มผลประโยชน์ไทยแสวงประโยชน์จากช่องว่างทางกฎหมายสิ่งแวดล้อมในประเทศเพื่อนบ้าน ทำเกษตรที่ก่อให้เกิดมลภาวะย้อนกลับมาทำร้ายผู้คนในประเทศ เหล่านี้ล้วนเป็นข้อวิจารณ์ของนักวิชาการและสื่อมวลชนต่อการแก้ปัญหาของรัฐไทย
ตัวอย่างล่าสุดของการวิจารณ์ เช่นกรณี The Diplomat ได้วิจารณ์การแก้ปัญหาฝุ่นในเชียงใหม่ที่สะท้อน “ความเพิกเฉยทางการเมือง” ผ่านการที่นายกรัฐมนตรี เศรษฐา ทวีสิน ชะลอการประกาศเขตภัยพิบัติเพื่อปกป้องการท่องเที่ยว ว่าเป็นการมองเห็นประโยชน์เล็กแต่ลืมคำนึงถึงภาพใหญ่ (Miss forest for trees) คือ สุขภาพและคุณภาพชีวิตของคนเชียงใหม่
ทั้งที่การประกาศจะทำให้การช่วยเหลือต่างๆ เกิดขึ้นในพื้นที่ได้ และการชะลอนั้นไม่สามารถปลอบประโลมนักท่องเที่ยวชาวต่างให้สบายใจได้ เพราะนักท่องเที่ยวตื่นตัวต่อสถานการณ์เช่นกัน โดยนักท่องเที่ยวจีนที่มาเชียงใหม่ได้แชร์ภาพสถานการณ์หมอกควันในพื้นที่เชียงใหม่ ด้วยแฮชแท็ก “Smog season in Chiang Mai” ใน Xiaohongshu โซเชียลมีเดียของจีน รวมไปถึงเนื้อหา “ลาก่อน เชียงใหม่ จะกลับมารอบหน้าเพราะทนปัญหาฝุ่นไม่ไหว”

ปัญหาฝุ่น กับ Climate Change เกี่ยวกันอย่างไร?
นอกจากปัญหาฝุ่นที่ส่งผลกระทบรุนแรงต่อสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ของผู้คนแล้ว ยังพบว่ามีความเกี่ยวโยงกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอีกอย่างน้อยสองทาง
ด้านแรก สถานการณ์ฝุ่นทำให้เกิดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ด้านที่สอง คือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทำให้ปัญหาฝุ่นย่ำแย่ลง
สำหรับสถานการณ์แรก อธิบายได้ว่า PM2.5 กับก๊าซเรือนกระจกมีที่มาจากแหล่งเดียวกัน เช่น โรงไฟฟ้าถ่านหินและการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล PM2.5 มีองค์ประกอบเป็นผงฝุ่นเขม่าดำ (black carbon) ซึ่งนับเป็นสารก่อมลภาวะทางสภาพภูมิอากาศที่อายุสั้น (Short-lived Climate Pollutants: SLCPs) เช่นเดียวกันกับ มีเทน สารไฮโดรฟลูออโรคาร์บอน และโอโซนที่ก่อตัวใกล้ผิวโลก ถ้าเปรียบเทียบกับก๊าซคาร์บอนไดออกไซต์ สารกลุ่ม SLCPs ทำให้เกิดโลกร้อนได้มากกว่า ขณะที่การศึกษาของ Climate and Clean Air Coalition และ Stockholm Environment Institute ระบุว่าสารกลุ่มนี้ทำให้เกิดโลกร้อนได้มากกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซต์ ถึง 80 เท่า
ในความสัมพันธ์อีกด้าน ปรากฎการณ์เอลนีโญ (El-Nino) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลต่อสถานการณ์ฝุ่น โดยทำให้ฤดูฝนในปี 2566 มาช้ากว่าปกติ ซึ่งโดยปกติ ฝนจะช่วยลดปริมาณ PM2.5 ในบรรยากาศได้ นอกจากนี้ความแห้งแล้งที่เป็นผลจากเอลนีโญ ยังเพิ่มความเสี่ยงการเกิดไฟป่าที่มาซ้ำเติมสถานการณ์ฝุ่นอีกด้วย

สถานการณ์นี้ทำให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างสถานการณ์ฝุ่นและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศได้เป็นอย่างดี สถานการณ์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทำให้สถานการณ์ฝุ่นแย่มากขึ้นผ่านการทำให้เกิดไฟป่าและการปลดปล่อยละอองเกสรมากและยาวนานขึ้น (pollen-based aeroallergen)
ขณะเดียวกัน ทั้งปัญหาฝุ่นและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ มีสาเหตุสำคัญร่วมกัน เช่น การใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล ซึ่งการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลนี้ทำ
นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของลมและหยาดน้ำฟ้า เช่น ทำให้เกิดความร้อน (extreme heat event) รุนแรงและบ่อยยิ่งขึ้น ในหลายพื้นที่ เมื่อมลภาวะที่อยู่ใกล้ผิวโลกสูงมาเกิดในช่วงที่มีความร้อนสูง ทำให้การระบายฝุ่นที่ผิวโลกเกิดได้ยาก ส่งผลให้มลภาวะทางอากาศสะสมตัวหนักขึ้น และกระทบต่อการดำเนินชีวิตและสุขภาพของมนุษย์ โดยสรุปแล้ว ปัญหา PM2.5 และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เปรียบเสมือนสองด้านของเหรียญเดียวกัน ที่ต้องการการจัดการร่วมกัน การจัดการกับ PM2.5 ซึ่งมีส่วนประกอบเป็นสารก่อมลภาวะทางสภาพภูมิอากาศที่อายุสั้น จะช่วยลดผลกระทบภาวะโลกร้อนได้มากเช่นเดียวกัน
ถอดบทเรียน หาทางออกของปัญหา ด้วยการเรียนรู้จากต่างประเทศ
ประเทศไทยสามารถเรียนรู้วิธีการจัดการของต่างประเทศเพื่อนำมาปรับใช้กับบ้านเราได้ ผ่านการศึกษาตัวอย่างมาตรการการปรับตัวของระบบสุขภาพในต่างประเทศ เช่น

เมื่อฝุ่นมา เตรียมชุมชนและห้องฉุกเฉิน ให้พร้อม
ในประเทศที่มีระบบติดตามและพยากรณ์สถานการณ์ฝุ่นได้ดีอย่างสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักร พบว่าเมื่อเกิดวิกฤตฝุ่นขึ้น ยอดผู้ป่วยในห้องฉุกเฉินจะสูงขึ้นตาม ทำให้มีการนำเทคโนโลยีด้านอุตุนิยมวิทยามาใช้พยากรณ์จำนวนผู้ป่วยที่จะเข้ามายังห้องฉุกเฉิน เพื่อเตรียมทรัพยากรคนและสิ่งของต่าง ๆ ให้พร้อมรับมือ ซึ่งนอกจากการเตรียมการในโรงพยาบาลแล้ว การเตรียมผู้ป่วยหรือการสื่อสารความเสี่ยงของการกำเริบของโรคหอบหืด หรือ ปอดอุดกั้นเรื้อรัง (Preventive communication – AirAlert) ผ่าน sms หรือโทรศัพท์ แก่ผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงที่มีโรคประจำตัวเหล่านี้ที่มีข้อจำกัดด้านการเดินทางไปพบแพทย์ ทำให้ผู้ป่วยและญาติสามารถเตรียมยา เฝ้าระวังพฤติกรรมตนเองได้อย่างเหมาะสม ช่วยลดภาระในโรงพยาบาลและหลีกเลี่ยงการรักษาที่มีมูลค่าสูงได้

ใช้กรณีสุขภาพขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงสังคม
ในต่างประเทศ เรามีโอกาสได้เห็นบทบาทของบุคลากรแพทย์หรือเรื่องราวสุขภาพที่ถูกนำไปผลักดันการเปลี่ยนแปลงในสังคม โดยขอยกตัวอย่าง เด็กหญิง Ella ที่อยู่ในย่านการจราจรคับคั่ง ของกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ เมื่อ Ella อายุเพียง 9 ขวบตอนที่เสียชีวิตจากโรคหอบหืดกำเริบในปี 2556 แม่ของเธอพิสูจน์จนทราบว่าวันที่เธอป่วยจนเสียชีวิต คือวันที่ค่ามลพิษในอากาศในย่านนั้นสูงเกินกว่าระดับที่กฎหมายกำหนด เธอคือชาวอังกฤษคนแรก ที่ใบมรณบัตรระบุไว้ว่าเสียชีวิตจาก “มลพิษในอากาศ” เป็นก้าวที่กล้าของวงการแพทย์ที่ก้าวไปแตะปัญหาสิ่งแวดล้อม และนั่นเป็นจุดเริ่มต้นของการขับเคลื่อนกฎหมายอากาศสะอาดที่จะกำหนดให้สิทธิการเข้าถึงอากาศสะอาดเป็นสิทธิพื้นฐานของชาวอังกฤษ โดยตามร่างกฎหมาย ระบุว่าภายใน 5 ปี อากาศทั้งอังกฤษและเวลส์จะต้องสะอาด เป็นไปตามมาตรฐานโดยรัฐเป็นผู้รับผิดชอบร่างกฎหมายฉบับนี้ คนอังกฤษเรียกกันว่า “Ella’s Law” เพื่อระลึกถึงเด็กน้อยผู้จุดประกายการเคลื่อนไหวให้คนอื่นๆ ทั้งประเทศได้อากาศที่สะอาดขึ้น
และในกรณีนี้ แน่นอนว่าในประเทศไทย มีตัวอย่างและกรณีศึกษาผู้ที่เจ็บป่วยและเสียชีวิตจากปัญหาฝุ่นพิษและมลพิษในอากาศไม่น้อยเลย แต่เป็นเรื่องที่เศร้าใจ เพราะมีการใช้วิธีนี้แล้ว ทว่า ไม่สามารถก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่นำสู้การจัดการปัญหาฝุ่นอย่างจริงจังได้อย่างที่ควรจะเป็น

แสงสว่างปลายอุโมงค์ของการแก้ปัญหาฝุ่นในไทยได้อย่างจริงจัง
ในบทความนี้ ได้ระบุว่าหากทบทวน “แบบเหลียวหลัง แลหน้า” จะพบว่าไทยมีการเตรียมพร้อมในแง่การกระจายสถานพยาบาลให้เพียงพอ ใกล้ชุมชน และการมีชุดสิทธิประโยชน์ที่ครอบคลุมโรคที่เกี่ยวข้องกับมลภาวะทางอากาศแล้ว
ทั้งนี้ การมีงบประมาณสำหรับจัดการปัญหาในท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ ประเทศไทยทำได้ครอบคลุมในระดับหนึ่ง ส่วนที่ยังเป็นโอกาสพัฒนาก็ยังมีไม่น้อย บทความนี้จึงขอชี้ถึงโอกาสเพิ่มเติมใน 5 ประเด็น ได้แก่
1. การพัฒนาระบบเฝ้าระวังและตอบโต้ภาวะฉุกเฉินด้านการแพทย์และสาธารณสุข
ขณะนี้ไทยมีการดำเนินการด้านการเฝ้าระวังผ่านกลไกงานควบคุมโรคในระดับเขต ซึ่งมีการทำงานร่วมกับองค์กรด้านสิ่งแวดล้อมของประเทศ มีแผนที่จะขยายความครอบคลุมสถานีวัดคุณภาพอากาศให้ครอบคลุมทุกจังหวัดภายในปีนี้ ขณะนี้เราสามารถระบุพื้นที่เสี่ยงสูงเป็นจังหวัดได้แล้ว สามารถระบุกลุ่มประชากรที่มีความเสี่ยงสูง แต่หากพิจารณาความเสี่ยงด้านการประกอบอาชีพโดยเฉพาะภาคส่วนที่ไม่อยู่ในระบบทางการ เช่น กลุ่มผู้ทำงานในโรงสี กลุ่มผู้เผาถ่าน กลุ่มสตรีที่ทำกับข้าวโดยใช้เตาถ่าน เป็นต้น อาจจะตามดูแลได้ยังไม่ครอบคลุม นอกจากนี้ ยังมีช่องว่างในการพัฒนาความละเอียด (granularity of air quality data) ให้แต่ละชุมชนมีข้อมูลฝุ่นที่จำเพาะกับพื้นที่ เหมาะสมต่อการปรับตัวของประชาชน

2. การศึกษาวิจัยและนวัตกรรม
ปัจจุบันมีการศึกษาวิจัยเรื่องสถานการณ์ปัญหาฝุ่น PM2.5 ความรุนแรง การกระจาย และแหล่งที่มาของฝุ่นในระดับหนึ่ง อย่างไรก็ตาม ปัญหาฝุ่นเป็นทั้งปัญหาระดับพื้นที่และระดับข้ามชาติไปพร้อมๆ กัน การมีข้อมูลเกี่ยวกับปัญหา แหล่งที่มาของปัญหาที่จำเพาะต่อพื้นที่จะช่วยให้ชุมชนสามารถมุ่งเป้าแก้ไขปัญหาได้แม่นยำยิ่งขึ้น การพัฒนาระบบพยากรณ์ฝุ่นที่เชื่อมโยงกับผลลัพธ์ต่อสุขภาพ จะช่วยให้ฝั่งสาธารณสุขสามารถเตรียมระบบบริการได้อย่างเหมาะสม และควรมีการประเมินผลเครื่องมือทางนโยบายต่างๆ ที่ได้บังคับใช้ไปแล้วมามีประสิทธิภาพมากน้อยเพียงใด ตลอดจนการพัฒนานวัตกรรมการลดปริมาณฝุ่น PM2.5 และการปรับตัวอยู่กับผลกระทบของฝุ่น PM2.5 อย่างปลอดภัยมากยิ่งขึ้น
3. การมีโครงสร้างห้องปลอดฝุ่นหรือนวัตกรรม ‘Safe Shelter’
สำหรับกลุ่มเสี่ยงกระจายอย่างเพียงพอในชุมชนการดำเนินมาตรการด้านการลดสาเหตุของฝุ่นนับว่ายังไม่สำเร็จในประเทศไทย จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีพื้นที่ปลอดภัยสำหรับกลุ่มเสี่ยง เช่น เด็กเล็ก คนชรา หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้มีโรคประจำตัว เพื่อลดผลกระทบด้านสุขภาพที่อาจเกิดขึ้นในช่วงค่าฝุ่นวิกฤต โดยปัจจุบัน พบว่าประเทศไทยมีแนวทางการทำห้องปลอดฝุ่นและมุ้งปลอดฝุ่นที่นำโดยกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข แต่อาจยังไม่เพียงพอสำหรับทุกชุมชน การทำห้องปลอดฝุ่นโดยมีทรัพยากรไม่เพียงพอนั้น อาจทำให้เกิดผลเสียที่ไม่คาดคิดได้เช่นกัน

4. มองให้เห็นคุณภาพอากาศในการเลือกทำกิจกรรมสุขภาพต่างๆ
การจัดหรือทำกิจกรรมเชิงสุขภาพ เช่น การวิ่งออกกำลังกายกลางแจ้ง ควรพิจารณาปริมาณฝุ่นในขณะนั้นประกอบกับความเสี่ยงส่วนบุคคลที่ขึ้นกับอายุ โรคประจำตัว หรือการจัดงานวิ่ง ซึ่งมักจัดในช่วงเดือนธันวาคม – มีนาคมซึ่งเป็นฤดูฝุ่น ควรมีการปรับแผนโดยคำนึงถึงคุณภาพอากาศที่นักวิ่งต้องใช้ การสื่อสารความเสี่ยงที่ชัดเจน และการรับมือกับการล้มป่วยจากเหตุมลภาวะทางอากาศอย่างเหมาะสมในการจัดกิจกรรม
5. ขยายขอบเขตการแพทย์ให้เห็นความเกี่ยวโยงกับปัจจัยในสังคม
“การแพทย์คือวิชาสังคมศาสตร์ การเมืองไม่ใช่อะไร แต่คือการแพทย์ที่เขียนให้ใหญ่ขึ้นเท่านั้น” (รูดอล์ฟ เวอร์โชว์) โดยปกติ คนทำงานสายการแพทย์มักทำงานอยู่ในพื้นที่ของตนเอง เช่น โรงพยาบาล หรือคลินิก แต่ปัญหาฝุ่น PM2.5 ทำให้เราเห็นว่า สาเหตุของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ในวงการสาธารณสุข แต่อยู่ในเรื่องการคมนาคม พลังงาน อุตสาหกรรม เกษตร หรือการเมืองที่เพิกเฉย การมุ่งรอรักษาอย่างตั้งรับในโรงพยาบาลไม่มีทางทำให้ปัญหานี้หมดไป จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่บุคลากรการแพทย์ หรือผู้นำของระบบสุขภาพที่เป็นพยานของผลกระทบต้องออกไปทำงานนอกพื้นที่ปลอดภัย/คุ้นชิน (comfort zone) เมื่อปัญหาเกิดในสังคมเราต้องเข้าไปแก้ในสังคม หรือเรียกร้องให้คนที่มีหน้าที่หันมาทำหน้าที่ที่ควรทำ
AIS Academy ผนึก พม. สานต่อ “ภารกิจคิดเผื่อ ขับเคลื่อนอนาคตด้วยนวัตกรรม” หนุนไอเดียคนรุ่นใหม่ ผ่าน “JUMP THAILAND HACKATHON 2024” เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ-คนพิการ และลดความเหลื่อมล้ำในสังคม
เตรียมพบ แพลตฟอร์ม Traffy Fondue กับฟีเจอร์ใหม่ ใช้ AI เวอร์ชั่นล่าสุด ยกระดับการแก้ปัญหาคนเมืองไปอีกขั้น
เปิด MOU แห่งความหวัง ปลดล็อกความรู้จากงานวิจัย สร้างงาน สร้างอาชีพ คืนความสงบสุขให้ 3 จังหวัดชายแดนใต้
Views: 7,339