จีนกำลังเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ หลังอนุมัติแผนเพิ่มอายุเกษียณที่จะเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป เริ่มต้นตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2025 โดยแผนนี้ถูกออกแบบขึ้นเพื่อรับมือกับปัญหาการขาดแคลนแรงงานและเงินกองทุนบำเหน็จบำนาญที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
สำนักข่าวซินหัวรายงานว่าหน่วยงานด้านนิติบัญญัติระดับสูงของจีนได้อนุมัติข้อเสนอในการปรับเพิ่มอายุเกษียณของประเทศ หลังจากเร่งดำเนินการปรับปรุงกฎหมายที่ใช้มาหลายสิบปีเพื่อรับมือกับแรงกดดันทางเศรษฐกิจจากจำนวนแรงงานที่ลดลงอย่างต่อเนื่อง
ปัจจุบัน อายุเกษียณของจีนเป็นอายุที่น้อยที่สุดประเทศหนึ่งของโลก กฎหมายนี้จะเพิ่มอายุเกษียณของผู้ชายจาก 60 ปี เป็น 63 ปี และสำหรับผู้หญิงเพิ่มเป็น 50-55 ปี ขึ้นอยู่กับตำแหน่งงาน (ผู้หญิงที่ทำงานออฟฟิศจะเพิ่มขึ้นเป็น 58 ปี จาก 55 ปี และสำหรับผู้หญิงที่ทำงานในโรงงานจะเพิ่มขึ้นเป็น 55 ปี จาก 50 ปี) การปรับเปลี่ยนดังกล่าวมีจุดประสงค์เพื่อรักษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจ และสังคมในระยะยาว
เนื่องจากอายุขัยเฉลี่ยของประชากรจีนเพิ่มขึ้นเป็น 78 ปี ในปี 2021 จากประมาณ 44 ปี ในปี 1960 และคาดว่าจะเกิน 80 ปี ในปี 2050 ในขณะเดียวกัน ประชากรวัยทำงานที่จำเป็นในการเลี้ยงดูผู้สูงอายุก็ลดลงลงเป็นลำดับ
รัฐบาลจีนคาดว่าการเพิ่มอายุเกษียณจะช่วยบรรเทาการเติบโตทางเศรษฐกิจที่ลดลง และช่วยให้มีเวลาในการจัดการกับความท้าทายของระบบบำเหน็จบำนาญมากขึ้น เพราะการที่ประชาชนทำงานนานขึ้นจะช่วยบรรเทาแรงกดดันต่องบประมาณเงินบำนาญ เนื่องจากหลายมณฑลของจีนประสบปัญหาขาดดุลจำนวนมากอยู่แล้ว
กระนั้น แผนดังกล่าวได้จุดชนวนให้เกิดความคลางแคลงใจและความไม่พอใจบนโซเชียลมีเดียของจีน โดยผู้ใช้บางรายแสดงความกังวลเกี่ยวกับโอกาสในการทำงานของคนรุ่นใหม่ที่อาจไม่มีตำแหน่งงานรองรับเพียงพอ

ซิ่วเจียน เผิง นักวิจัยอาวุโสจากศูนย์นโยบายศึกษา มหาวิทยาลัยวิกตอเรีย ประเทศออสเตรเลีย กล่าวว่า รัฐบาลสามารถเพิ่มอัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานได้ โดยการปรับเพิ่มอายุเกษียณ ซึ่งจะช่วยบรรเทาผลกระทบเชิงลบจากการที่ประชากรมีอายุมากขึ้น
“รัฐบาลต้องดำเนินการ หากประชากรยังคงลดลง การลดลงของกำลังแรงงานจะเร่งตัวขึ้น จะส่งผลให้การเติบโตทางเศรษฐกิจได้รับผลกระทบเชิงลบมากขึ้น”
ด้าน ซิ่ง จ่าวเผิง นักยุทธศาสตร์อาวุโสด้านจีนของ Australia and New Zealand Banking Group (ANZ) กล่าวว่าการดำเนินการดังกล่าวจะมีผลกระทบในระยะสั้นเพียงเล็กน้อย แต่จะช่วยรักษาการเติบโตของผลผลิตให้มั่นคงในระยะยาว
ขณะที่ หวาง เสี่ยวผิง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรมนุษย์และความมั่นคงทางสังคมของจีน กล่าวเมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมาว่าการปรับอายุเกษียณจะค่อยเป็นค่อยไป โดยการปรับจะเริ่มตั้งแต่ปีหน้า แต่จะใช้เวลา 15 ปี จึงจะมีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบ และการปรับอายุเกษียณจะยืดหยุ่นและสมัครใจ โดยพนักงานสามารถเลือกที่จะเกษียณก่อนกำหนดหรือขยายเวลาเกษียณออกไปได้นานถึง 3 ปี
ส่วน บรูซ ปัง หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์จีนที่โจนส์ แลง ลาซาลล์ กล่าวว่าอายุเกษียณที่ล้าสมัยส่งผลให้จำนวนผู้เกษียณอายุเพิ่มขึ้นและจำนวนพนักงานที่ยังทำงานอยู่ลดลง
ทางการจีนคาดว่าจำนวนผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไปจะเพิ่มขึ้นจาก 280 ล้านคน เป็นมากกว่า 400 ล้านคนภายในปี 2035 ซึ่งเท่ากับจำนวนประชากรของอังกฤษและสหรัฐอเมริการวมกัน ดังนั้นหากไม่เร่งแก้ไขปัญหานี้ จะสั่นคลอนเสถียรภาพทางเศรษฐกิจอย่างแน่นอน
ข้อมูลจากกระทรวงการคลังระบุว่าเขตอำนาจศาลระดับมณฑล 31 แห่งของจีน 11 แห่งกำลังประสบปัญหาขาดดุลงบประมาณบำนาญ สถาบันวิทยาศาสตร์แห่งชาติจีนระบุว่าระบบบำนาญจะขาดเงินภายในปี 2035 หากไม่มีการปฏิรูปเพิ่มเติม
อย่างไรก็ตาม แรงกดดันต่อสวัสดิการสังคม เช่น เงินบำนาญและหลักประกันสังคม ไม่ใช่ปัญหาเฉพาะของจีนเท่านั้น สหรัฐอเมริกาก็เผชิญกับปัญหานี้เช่นกัน โดยการวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่าในปัจจุบัน กองทุนประกันสังคมจะไม่สามารถจ่ายเงินสวัสดิการให้กับประชาชนได้ครบถ้วนภายในปี 2033

“เรื่องนี้เกิดขึ้นทุกที่” Yanzhong Huang นักวิจัยอาวุโสด้านสุขภาพระดับโลกที่ Council on Foreign Relations กล่าว “แต่ในประเทศจีนซึ่งมีประชากรสูงอายุจำนวนมาก ความท้าทายนั้นใหญ่กว่ามาก”
นอกเหนือจากอัตราการเกิดที่ลดลง เนื่องจากคนรุ่นใหม่เลือกที่จะไม่มีลูก โดยอ้างถึงต้นทุนที่สูง ในปี 2022 สำนักงานสถิติแห่งชาติของจีนรายงานว่าเป็นครั้งแรกที่จีนมีประชากรลดลง 850,000 คนเมื่อสิ้นปีเมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนจากการเติบโตของประชากรไปสู่การลดลง ในปี 2023 ที่ประชากรหดตัวลงอีก 2 ล้านคน
นั่นหมายความว่าภาระในการจัดหาเงินบำนาญผู้สูงอายุจะถูกแบกรับโดยกลุ่มคนงานที่อายุน้อยเป็นกลุ่มเล็กๆ เนื่องจากการจ่ายเงินบำนาญส่วนใหญ่มาจากการหักเงินจากคนที่ทำงานอยู่
นักวิจัยวัดแรงกดดันดังกล่าวโดยดูจากตัวเลขที่เรียกว่าอัตราส่วนการพึ่งพา ซึ่งนับจำนวนคนที่มีอายุมากกว่า 65 ปี เทียบกับจำนวนคนงานที่อายุน้อยกว่า 65 ปี ตามสถิติของรัฐบาลจีน ตัวเลขดังกล่าวอยู่ที่ 21.8% ในปี 2022 ซึ่งหมายความว่าคนงานประมาณ 5 คนจะต้องเลี้ยงดูผู้เกษียณอายุ 1 คน หากปล่อยทุกอย่างไปตามปกติ คาดว่าเปอร์เซ็นต์ดังกล่าวจะเพิ่มขึ้น ซึ่งหมายความว่าคนงานจำนวนน้อยลงจะต้องแบกรับภาระของผู้เกษียณอายุ 1 คน
ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า การแก้ไขที่จำเป็นจะทำให้เกิดความเจ็บปวดในระยะสั้น ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงที่อัตราการว่างงานของเยาวชนอยู่ในระดับสูงอยู่แล้วและเศรษฐกิจซบเซา
แผนดังกล่าวได้จุดชนวนให้เกิดความคลางแคลงใจและความไม่พอใจบนโซเชียลมีเดียของจีน โดยผู้ใช้บางรายแสดงความกังวลเกี่ยวกับโอกาสในการทำงานของคนรุ่นใหม่ที่อาจไม่มีตำแหน่งงานรองรับเพียงพอ แต่บางรายก็เห็นด้วย เช่น ชายชาวปักกิ่งวัย 52 ปี รายหนึ่ง ที่จะเกษียณมีทัศนคติเชิงบวกเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว “ผมมองว่านี่เป็นสิ่งที่ดี เพราะสังคมของเรามีอายุมากขึ้น และในประเทศที่พัฒนาแล้ว อายุเกษียณก็สูงขึ้น” เขากล่าว
ขณะที่ หลี่ปิน อายุ 35 ปี ซึ่งทำงานในอุตสาหกรรมการวางแผนงานอีเว้นท์ กล่าวว่าเธอรู้สึกเศร้าเล็กน้อย “เวลาพักผ่อนลดลง 3 ปี เดิมทีฉันวางแผนไว้ว่าจะไปเที่ยวที่ต่างๆ หลังจากเกษียณ” เธอกล่าว แต่เธอก็ยังคิดมันดีกว่าที่คาดไว้ เพราะอายุเกษียณถูกปรับขึ้นเพียง 3 ปีสำหรับผู้หญิงที่ทำงานในออฟฟิศ
ที่มา :
- China approves plan to raise retirement age from January 2025
- China is raising its retirement age, now among the lowest in world’s major economies










