STEM หรือ สเต็ม กลายเป็นคำทับศัพท์ติดปาก ที่คุ้นหูผู้คนและสื่อถึง ทักษะมาแรง ซึ่งเป็นที่ต้องการของตลาดแรงงานติดต่อกันมาหลายทศวรรษ โดย “STEM” หมายถึง งานที่เกี่ยวข้องใน 4 สาขา คือ วิทยาศาสตร์ (Science) เทคโนโลยี (Technology) วิศวกรรมศาสตร์ (Engineering) และคณิตศาสตร์ (Mathematics) ซึ่งทักษะเหล่านี้ล้วนมีความสำคัญต่อการพัฒนาเทคโนโลยี รวมทั้งนวัตกรรมใหม่ ๆ ที่ช่วยส่งเสริมความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจ และยกระดับการพัฒนาคุณภาพชีวิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
จากการประมวลผลข้อมูลประกาศรับสมัครงานออนไลน์ทั้งหมด 23 เว็บไซต์รับสมัครงานออนไลน์ ในไตรมาสที่ 3 (กรกฎาคม – กันยายน) ปี 2567 พบประกาศรับสมัครงานทั้งสิ้น 227,269 ตำแหน่งงาน และทีมวิจัยได้มุ่งเน้นการวิเคราะห์ไปที่กลุ่มอาชีพที่มีความต้องการทักษะด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม และคณิตศาสตร์ (STEM) หรือ กลุ่มอาชีพ STEM ซึ่งเป็นกำลังสำคัญของการพัฒนาอุตสาหกรรมเป้าหมาย S-Curve ของประเทศ พบว่า STEM’ ยังคงเป็น ทักษะมาแรง ตลาดงานมีความต้องการบุคลากรที่มีทักษะนี้ เปิดรับสมัครกว่า 3 หมื่นตำแหน่ง ไม่กระจุกตัวในเมืองหลวงเหมือนงานอื่น แต่กระจายในจังหวัดเขตอุตสาหกรรม
โดยมีวัตถุประสงค์หลักในการพัฒนาระบบจัดเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลทักษะและสมรรถนะที่จำเป็นในตลาดแรงงานไทย ด้วยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยประมวลผลข้อมูลจากประกาศรับสมัครงานออนไลน์อย่างแม่นยำ เพื่อนำผลลัพธ์ไปใช้พัฒนาบุคลากรให้พร้อมสอดคล้องกับความต้องการของตลาด และสามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและเทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ ข้อมูลกลุ่มอาชีพ STEM ที่นำเสนอในหัวข้อนี้ เป็นข้อมูลที่มีการจัดกลุ่มโดยอ้างอิงจากฐานข้อมูล O*NET ของกระทรวงแรงงาน ประเทศสหรัฐอเมริกา และได้มีการปรับให้เหมาะสมกับบริบทไทย โดยตัดอาชีพในสาขาสังคมศาสตร์และสถาปัตยกรรมออก และไม่นับตำแหน่งที่ต้องการวุฒิการศึกษาต่ำกว่าระดับมัธยมศึกษาหรือเทียบเท่า เพื่อให้การวิเคราะห์สอดคล้องกับทักษะขั้นสูงในสายวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม และคณิตศาสตร์
ข้อค้นพบสำคัญจากการสำรวจนี้แบ่งออกเป็นประเด็นที่น่าสนใจ ดังนี้
10 กลุ่มอุตสาหกรรม ที่ต้องการ กลุ่มอาชีพ STEM มากที่สุด
จากการวิเคราะห์ประกาศรับสมัครงานในกลุ่มอาชีพที่ต้องการทักษะด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม และคณิตศาสตร์ (STEM) พบประกาศงานทั้งหมด 37,417 ตำแหน่ง ซึ่งคิดเป็น 16.5% ของตำแหน่งงานที่เปิดรับทั้งหมด เมื่อจำแนกประกาศรับสมัครงานออนไลน์ตามประเภทกลุ่มอุตสาหกรรม พบว่า 10 อันดับแรกของกลุ่มอุตสาหกรรมที่มีความต้องการแรงงานด้าน STEM มากที่สุด ได้แก่
1. การขายส่งและขายปลีก 5,873 ตำแหน่ง (21.1%)
2. การผลิต 5,728 ตำแหน่ง (20.6%)
3. กิจกรรมวิชาชีพวิทยาศาสตร์และกิจกรรมทางวิชาการ 3,462 ตำแหน่ง (12.4%)
4. กิจกรรมการบริหารและบริการสนับสนุน 2,886 ตำแหน่ง (10.4%)
5. ข้อมูลข่าวสารและการสื่อสาร 2,529 ตำแหน่ง (9.1%)
6. การก่อสร้าง 1,836 ตำแหน่ง (6.6%)
7. กิจกรรมทางการเงินและการประกันภัย 1,409 ตำแหน่ง (5.1%)
8. กิจกรรมด้านสุขภาพและงานสังคมสงเคราะห์ 1,254 ตำแหน่ง (4.5%)
9. กิจกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ 774 ตำแหน่ง (2.8%)
10. ที่พักแรมและบริการด้านอาหาร 637 ตำแหน่ง (2.3%)

งานด้านคอมพิวเตอร์ – คณิตศาสตร์ เป็นที่ต้องการมากที่สุดในกลุ่มอาชีพ STEM
เมื่อเจาะลึกการประกาศรับสมัครงานใน กลุ่มอาชีพ STEM พบว่างานที่ประกาศรับสมัครมากที่สุดดังนี้
อันดับที่ 1 คอมพิวเตอร์และคณิตศาสตร์ โดยมีจำนวน 13,683 ตำแหน่ง คิดเป็น 36.6% ของประกาศงานด้าน STEM ทั้งหมด อาชีพที่เปิดรับสมัครมากที่สุดในสายนี้ ได้แก่ เจ้าหน้าที่ให้ความช่วยเหลือและแก้ปัญหาด้านระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Support) นักเขียนโปรแกรม (Programmer) นักวิเคราะห์ระบบ (System Analyst) วิศวกรซอฟต์แวร์ (Software Engineer) และวิศวกรระบบ (System Engineer)
อันดับที่ 2 วิศวกรรม ซึ่งมีจำนวนตำแหน่งงาน 10,218 ตำแหน่ง คิดเป็น 27.3% โดยอาชีพที่เปิดรับสมัครมากที่สุด ได้แก่ วิศวกรไฟฟ้า วิศวกรโครงการ วิศวกรโยธา และวิศวกรเครื่องกล
อันดับที่ 3 งานขายด้านเทคนิคและเฉพาะทาง มีจำนวน 5,602 ตำแหน่ง คิดเป็น 15.0% โดยอาชีพที่เปิดรับสมัครมากที่สุด ได้แก่ วิศวกรฝ่ายขาย (Sales Engineer) ตัวแทนขาย และผู้จัดการฝ่ายขาย
อันดับที่ 4 การดูแลสุขภาพ มีจำนวนตำแหน่งงาน 3,995 ตำแหน่ง คิดเป็น 10.7% โดยอาชีพที่เปิดรับสมัครมากที่สุด ได้แก่ เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานวิชาชีพ (Safety Officer) เภสัชกร พยาบาล และเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (Occupational Health and Safety Officer)
สำหรับงาน STEM อื่นๆ ซึ่งรวมถึงตำแหน่งบริหาร อาชีพด้านวิทยาศาสตร์และสิ่งแวดล้อม และครูสอนวิชา STEM มีจำนวนตำแหน่งงานรวมกัน 3,916 ตำแหน่ง คิดเป็น 10.5% ของทั้งหมด

ระยองครองอันดับหนึ่งจังหวัดที่มีสัดส่วนงาน STEM สูงสุดในประเทศ
เมื่อจำแนกการประกาศรับสมัครงานตามที่ตั้งของสถานประกอบการ พบว่าแนวโน้มของตำแหน่งงานในภูมิภาคต่างๆ มีลักษณะคล้ายคลึงกับภาพรวมของการประกาศรับสมัครงานทั่วไป โดยภูมิภาคที่มีการเปิดรับสมัครงานในสาขา STEM มากที่สุดคือกรุงเทพฯและปริมณฑล ซึ่งมีตำแหน่งงานถึง 28,362 ตำแหน่ง คิดเป็น 75.8% ของงาน STEM ทั้งหมด รองลงมาคือภาคตะวันออกที่มีตำแหน่งงาน 3,529 ตำแหน่ง (9.4%) และภาคใต้ที่มีจำนวน 1,668 ตำแหน่ง (4.5%)
และ 5 อันดับจังหวัดที่มีสัดส่วนงาน STEM สูงสุดในประเทศประกอบด้วย ระยองมีสัดส่วน 29.4% (1,181 ตำแหน่ง จาก 4,015 ตำแหน่ง), พระนครศรีอยุธยา 26.8% (404 ตำแหน่ง จาก 1,590 ตำแหน่ง), ฉะเชิงเทรา 23.3% (549 ตำแหน่ง จาก 2,354 ตำแหน่ง), ลำพูน 21.7% (117 ตำแหน่ง จาก 540 ตำแหน่ง) และชลบุรี 21.3% (1,612 ตำแหน่ง จาก 7,585 ตำแหน่ง) ซึ่งทั้งหมดนี้มีสัดส่วนงาน STEM ต่อจำนวนงานทั้งหมดสูงกว่ากรุงเทพมหานครที่มีสัดส่วนเพียง 17.3%
แม้ว่ากรุงเทพฯ จะมีจำนวนตำแหน่งงาน STEM มากที่สุดถึง 23,316 ตำแหน่ง จากทั้งหมด 135,080 ตำแหน่งก็ตาม การเปรียบเทียบนี้ชี้ให้เห็นว่าในจังหวัดที่เป็นเขตอุตสาหกรรมมีความต้องการแรงงานที่มีทักษะด้าน STEM ที่เข้มข้นสูงกว่าในกรุงเทพฯ ซึ่งมีเศรษฐกิจหลากหลายมากกว่า

อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ครองแชมป์สัดส่วนอาชีพ STEM สูงสุดในกลุ่ม S-Curve
จากการวิเคราะห์กลุ่มอาชีพ STEM ในกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย S-Curve พบว่า มีความต้องการตำแหน่งงาน STEM รวมทั้งสิ้น 7,448 ตำแหน่ง หรือคิดเป็น 14.3% ของตำแหน่งงานทั้งหมดใน S-Curve (52,194 ตำแหน่ง) โดยสัดส่วนการจ้างงาน STEM ในแต่ละ S-Curve อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ครองอันดับหนึ่ง ด้วยสัดส่วน 49.6% (668 ตำแหน่ง จากตำแหน่งงานทั้งหมด 1,346 ตำแหน่ง) รองลงมาคืออุตสาหกรรมดิจิทัล ซึ่งมีสัดส่วน 44.8% (1,751 ตำแหน่ง จากทั้งหมด 3,906 ตำแหน่ง) ส่วนอันดับสามคืออุตสาหกรรมเชื้อเพลิงชีวภาพและเคมีชีวภาพ ที่มีสัดส่วน 35.3% แม้จะมีการเปิดรับเพียง 24 ตำแหน่งจาก 68 ตำแหน่ง
ขณะที่การประกาศรับสมัครงานตามกลุ่มอาชีพ STEM ที่ปรากฏอยู่ในทุกกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย S-Curve พบว่า งานด้านคอมพิวเตอร์และคณิตศาสตร์มีความต้องการสูงที่สุดถึง 2,608 ตำแหน่ง (35.0% ของตำแหน่งงาน STEM ทั้งหมด 7,448 ตำแหน่ง) และครองอันดับหนึ่งในอุตสาหกรรมการบินและโลจิสติกส์และดิจิทัล รองลงมาคืองานด้านวิศวกรรมที่มีความต้องการ 1,889 ตำแหน่ง (25.4%) ซึ่งเป็นที่ต้องการสูงสุดในหลายอุตสาหกรรมสำคัญ เช่น การท่องเที่ยว การแปรรูปอาหาร ยานยนต์ เครื่องจักรเพื่อการอุตสาหกรรม อิเล็กทรอนิกส์ และเชื้อเพลิงชีวภาพและเคมีชีวภาพ

5 อันดับทักษะทั่วไปที่มีความต้องการสูง
ทีมวิจัยได้ทำการวิเคราะห์ทักษะต่างๆ จากประกาศรับสมัครงาน โดยใช้วิธีการจำแนกทักษะจาก Lightcast ซึ่งเป็นองค์กรชั้นนำระดับโลกที่เชี่ยวชาญด้านการวิเคราะห์ตำแหน่งงานและแนวโน้มตลาดแรงงาน ผลการวิเคราะห์พบว่ากลุ่มทักษะทั่วไป ที่นายจ้างต้องการมากที่สุดได้แก่ การบริการลูกค้า โดยมีจำนวนตำแหน่งงาน 34,405 ตำแหน่ง (26.2%) ตามมาด้วยการแก้ปัญหา 28,942 ตำแหน่ง (22.0%) การขาย 26,238 ตำแหน่ง (20.0%) ภาษาอังกฤษ 24,710 ตำแหน่ง (18.8%) และการทำงานเป็นทีม 18,871 ตำแหน่ง (14.4%)

ความสำคัญของ การเรียนรู้ทักษะ STEM Education
อย่างไรก็ดี การพัฒนา ทักษะ STEM สามารถนำมาจัดทำเป็นรูปแบบการศึกษาที่เรียกว่า “สะเต็มศึกษา” หรือ “STEM Education” ซึ่งเป็นการศึกษาที่บูรณาการศาสตร์ความรู้ทั้ง 4 สาขาเข้าด้วยกัน สะเต็มศึกษานั้นเป็นรูปแบบการเรียนรู้ที่ไม่เน้นการท่องจำแต่เน้นการปฏิบัติจริง เช่น การนำความรู้ไปแก้ไขปัญหาในชีวิต หรือการนำความรู้ไปช่วยในการทำงาน เพื่อให้ผู้เรียนสามารถบูรณาการศาสตร์ทั้ง 4 ไปใช้ในชีวิตประจำวัน เรียกได้ว่าเปลี่ยนจากการท่องจำเนื้อหาในแต่ละศาสตร์ไปเป็นการเข้าใจความรู้เหล่านั้นให้เห็นเป็นภาพจริง รวมถึงพัฒนาทักษะการคิด การตั้งคำถาม การค้นคว้าข้อมูล และการวิเคราะห์ต่างๆ
ที่สำคัญสะเต็มศึกษานั้นไม่ใช่รูปแบบการศึกษาที่ซับซ้อน เพราะสามารถเริ่มสอนได้ตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาล ช่วยเพิ่มศักยภาพให้กับผู้เรียนตั้งแต่เด็ก ช่วยให้เห็นคุณค่าของทั้ง 4 ศาสตร์ และทำให้ศาสตร์ที่ดูยากเหล่านี้เป็นเรื่องใกล้ตัวที่นำมาใช้ได้จริง
การพัฒนาประเทศในด้านต่างๆ เรื่องของทักษะกำลังคนในประเทศถือว่าสำคัญเป็นอย่างมาก โดยในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศไทยประสบกับสภาวะแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ทั้งจากภายในและภายนอกประเทศ อาทิ ความท้าทายของเทคโนโลยีใหม่ๆ ความสามารถในการแข่งขัน ปัญหาผลิตภาพการผลิต เป็นต้น ซึ่งบริบทการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ทำให้ประเทศไทยจำเป็นต้องเตรียมพร้อมต่อการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วโดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม และเพื่อให้สามารถรับมือกับความท้าทายดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ จำเป็นต้องใช้บุคลากรที่มีความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ (STEM) เพิ่มมากขึ้นทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ
การศึกษา 4.0 “AI” กับ “Mindset” อะไรสำคัญกว่า
4 Products Highlight ตอบโจทย์การคิดค้นนวัตกรรม IoT จากโจทย์จริงในภาคอุตสาหกรรม ผลผลิตจากโครงการ ‘ต่อกล้าอาชีวะ ปี 67’
เจาะลึก ‘ปัญหาการขาดแคลนนักวิทยาศาสตร์’ พร้อมแชร์ 6 อาชีพสายวิทย์ ที่กำลังเป็นที่ต้องการของตลาดแรงงานทั่วโลก
Views: 8,410