ถอดบทเรียนสิงคโปร์ เงินอย่างเดียวแก้ปัญหา PM2.5 ไม่ได้

สิงคโปร์เคยประสบปัญหาหมอกควันพิษจากการเผาป่าในประเทศเพื่อนบ้าน ส่งผลให้ระดับ PM2.5 เพิ่มขึ้นสูงสุดถึง 471 ไมโครกรัม/ลูกบาศก์เมตร ในปี 2013 ซึ่งเกินระดับที่องค์การอนามัยโลก (WHO) กำหนดไว้ว่าปลอดภัย เพื่อแก้ไขปัญหานี้ รัฐบาลสิงคโปร์ได้ดำเนินหลากหลายมาตรการเพื่อแก้ไขปัญหานี้ ซึ่ง ศูนย์วิจัยกสิกรไทย รวบรวมมาเผยแพร่ ได้แก่

ออกกฎหมายควบคุมมลพิษข้ามพรมแดน : สิงคโปร์ได้ออกกฎหมาย “Transboundary Haze Pollution Act” ที่จะเรียกเก็บค่าปรับ 100,000 ดอลลาร์สิงคโปร์ต่อวัน (สูงสุด 2 ล้านดอลลาร์สิงคโปร์) หากพบว่าบริษัทต่างชาติมีการดำเนินกิจกรรมที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพอากาศในประเทศ ตั้งแต่ปี 2014
ความร่วมมือระดับภูมิภาค : ผ่าน “ข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยมลพิษจากหมอกควันข้ามพรมแดน” (ASEAN Agreement on Transboundary Haze Pollution) ร่วมกับมาเลเซีย และอินโดนีเซีย

การสนับสนุนทางเทคนิคและความช่วยเหลือด้านทรัพยากรแก่ประเทศเพื่อนบ้าน : เช่น การฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ในการจัดการไฟป่า การแบ่งปันเทคโนโลยีที่ช่วยลดการเผาป่า และการสนับสนุนการพัฒนาเกษตรกรรมที่ยั่งยืน นอกจากนี้ สิงคโปร์ยังเคยส่งทีมผู้เชี่ยวชาญและอุปกรณ์ดับเพลิงเครื่องบิน C-130 เพื่อช่วยอินโดนีเซียควบคุมไฟป่าในพื้นที่เสี่ยง
สำหรับประเทศไทย : ก็เผชิญปัญหาในทำนองเดียวกัน คือ ได้รับผลกระทบ PM2.5 ที่มาจากประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งนอกเหนือจากความพยายามร่างกฎหมายภายในประเทศ เช่น พ.ร.บ.อากาศสะอาด แล้ว ยังได้มีการจัดทำข้อตกลงระหว่างประเทศ ได้แก่ “ยุทธศาสตร์ท้องฟ้าใส” (Clear Sky Strategy) 2024 – 2030 ระหว่างประเทศไทย ลาว และเมียนมา ตั้งเป้าหมายลดมลพิษ PM2.5 ที่เกิดจากอุตสาหกรรม การขนส่ง การเกษตร และไฟป่า เป็นสำคัญ โดยมีการวางแผนการจัดการมลพิษตามฤดูกาลที่จะมาช่วยลดผลกระทบจาก PM2.5 ข้ามแดนได้

เกษตรกรเผาเศษวัสดุ ถูกตัดสิทธิช่วยเหลือจากรัฐ

มีรายงานจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ต่อการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ภาคการเกษตร ว่า ได้เรียกประชุมหารือหน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อร่วมกันพิจารณา (ร่าง) ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง มาตรการบริหารจัดการป้องกันและแก้ไขปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก ไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) ภาคการเกษตร เพื่อยกระดับมาตรการในการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ให้มีความเข้มข้นยิ่งขึ้น ลดการเผาพื้นที่เกษตรอย่างจริงจัง ซึ่งหากพบว่าเกษตรกรมีการเผาในพื้นที่เกษตร จะถูกตัดสิทธิการได้รับความช่วยเหลือชดเชยต่างๆ จากภาครัฐ เช่น ชะลอการออกหนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในที่ดินของนิคมสหกรณ์ (กสน.3) และชะลอการได้รับหนังสือแสดงการทำประโยชน์ (กสน.5) ซึ่งเป็นเอกสารที่สามารถนำไปขอออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ตามประมวลกฎหมายที่ดินได้ เป็นต้น

พ.ร.บ.อากาศสะอาด

พ.ร.บ.อากาศสะอาด ความหวังของคนไทย

พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ….เป็นความหวังของคนไทยในการก้ปัญหาฝุ่นพิษ ร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้มีสาระสำคัญเป็นการกำหนดกลไกในการบริหารจัดการและควบคุมกิจกรรมต่างๆ ที่ส่งผลให้เกิดมลพิษทางอากาศในทุกมิติ โดยได้กำหนดให้มีคณะกรรมการทำหน้าที่ในการขับเคลื่อนเชิงนโยบายและเชิงวิชาการ และการบริหารจัดการเชิงพื้นที่ กำหนดมาตรการควบคุมมลพิษจากแหล่งกำเนิดที่ครอบคลุมกิจกรรมที่ก่อให้เกิดมลพิษทุกรูปแบบ ทั้งโรงงานอุตสาหกรรม สถานประกอบการ เกษตรกรรม การคมนาคมและขนส่ง การเผาในที่โล่ง การเผาป่า การเผาในพื้นที่เกษตรกรรม การก่อสร้าง หมอกควันข้ามแดน ตลอดจนมีเครื่องมือหรือมาตรการทางเศรษฐศาสตร์เป็นกลไกสนับสนุนให้ภาคอุตสาหกรรม ภาคธุรกิจ รวมถึงประชาชนทั่วไปมีส่วนร่วมรับผิดชอบ และมีบทบาทหน้าที่ในการควบคุม ปรับลด และแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศร่วมกัน
สาระสำคัญของร่างพระราชบัญญัติ คือ การจัดตั้งคณะกรรมการนโยบายอากาศสะอาด ซึ่งมี นรม. เป็นประธานกรรมการ จัดตั้งคณะกรรมการเพื่อการจัดการอากาศสะอาด มี รมว.ทส. เป็นประธานกรรมการ จัดตั้งคณะกรรมการอากาศสะอาดจังหวัด มี ผวจ.เป็นประธานกรรมการ และ คกก.อากาศสะอาดพื้นที่เฉพาะ ซึ่งจะแต่งตั้งเมื่อพบว่ามีสถานการณ์และระดับมลพิษทางอากาศในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งเป็นการเฉพาะ โดยมีหน้าที่และอำนาจในการบริหารจัดการเชิงพื้นที่

ปัญหาฝุ่น PM2.5

กฎหมายฉบับนี้จึงถือเป็นการให้สิทธิหายใจอากาศสะอาด ที่จะนำไปสู่การกำหนดให้รัฐมีหน้าที่ต้องดำเนินการให้ประชาชนในรัฐได้มาซึ่งสิทธิดังกล่าว เพื่อให้บุคคลมีสิทธิที่จะดำรงชีวิตด้วยอากาศสะอาดที่ไม่ส่งผลร้ายต่อสุขภาพ อันเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่ได้รับการรับรองคุ้มครองในฐานะสิทธิมนุษยชน
คณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณา ร่าง พระราชบัญญัติบริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด เริ่มทำการศึกษาตั้งแต่เดือน ม.ค. 2567 ขั้นตอนหลังจากนี้ เมื่อการพิจารณาของ กมธ. เสร็จสมบูรณ์ทุกมาตรา จะมีการเปิดให้ประชาชนแสดงความเห็นผ่านเว็บไซต์รัฐสภา โดยคาดว่าจะเกิดขึ้นในช่วงเดือนมีนาคม 2568 และจะเสนอร่างกลับเข้าสู่สภาผู้แทนราษฎรเพื่อทำการลงมติในวาระ 2 และ 3 ต่อไป จากนั้นจะนำร่างกฎหมายส่งต่อให้วุฒิสภาพิจารณาวาระ 1-3 หากขั้นตอนทั้งหมดเสร็จสิ้น จะนำขึ้นทูลเกล้าฯ ประกาศใช้เป็นกฎหมายต่อไป