องค์การเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศของสหรัฐอเมริกา (USAID) เป็นองค์กรช่วยเหลือระหว่างประเทศที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ก่อตั้งในปี 1961 โดยประธานาธิบดีจอห์น เอฟ. เคนเนดี มีบทบาทสำคัญในการกำหนดนโยบายต่างประเทศของสหรัฐอเมริกาพร้อมทั้งให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม การบรรเทาภัยพิบัติ และการสนับสนุนการพัฒนาทั่วโลก
อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ปรากฏข้อถกเถียงขึ้นมาหลายประการ โดยนักวิจารณ์ชี้ว่าภายหลังภารกิจที่ดูราวกับว่ามีมนุษยธรรมอันสูงส่งนั้น มีการปฏิบัติบางอย่างที่บางครั้งมุ่งผลประโยชน์ทางการเมือง และขาดการตรวจสอบที่เพียงพอ และนี่อาจเป็น “ด้านมืด” ของ USAID โดยสรุปบริบททางประวัติศาสตร์ วิเคราะห์ข้อวิจารณ์ด้านเศรษฐกิจและการเมือง และพิจารณาการถกเถียงในประเด็นความรับผิดชอบและประสิทธิผล
ในปี 2023 สหรัฐอเมริกาได้จัดสรรงบประมาณ 68,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ สำหรับการช่วยเหลือระหว่างประเทศ โดยงบประมาณของ USAID คิดเป็นประมาณ 40,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ จากจำนวนดังกล่าว แต่คิดเป็นสัดส่วนน้อยกว่า 1% ของงบประมาณรัฐบาลกลาง และคาดการณ์ว่าจะใช้จ่ายประมาณ 58,400 ล้านดอลลาร์สหรัฐในโครงการช่วยเหลือระหว่างประเทศในปีงบประมาณ 2025
USAID มุ่งเน้นการใช้จ่ายส่วนใหญ่ในกิจกรรมด้านมนุษยธรรมในภูมิภาคต่างๆ เช่น ยูเรเชีย แอฟริกากลางใต้ และยุโรป โดยเฉพาะการให้ความช่วยเหลือในยูเครน

อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2025 ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้ประกาศแผนการยุบหน่วยงานเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศของสหรัฐอเมริกา (USAID) โดยอ้างว่า USAID กำลังใช้จ่ายงบประมาณอย่างฟุ่มเฟือยและจำเป็นต้องปรับให้สอดคล้องกับนโยบาย “อเมริกามาก่อน” (America First) ของเขา
การตัดสินใจนี้ส่งผลกระทบอย่างมากต่อพนักงานของ USAID ซึ่งมีจำนวนประมาณ 10,000 คน โดยมีการสั่งให้พนักงานกว่า 2,200 คนหยุดงานชั่วคราวและให้เวลา 30 วันในการเดินทางกลับสหรัฐอเมริกา แต่เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2025 ศาลรัฐบาลกลางได้ออกคำสั่งชั่วคราวห้ามการดำเนินการดังกล่าว โดยระบุว่าการตัดสินใจนี้อาจส่งผลกระทบรุนแรงต่อพนักงานและครอบครัวของพวกเขา
การตัดสินใจของประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาในการยุบ USAID ได้รับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางจากทั้งในและต่างประเทศ โดยหลายฝ่ายกังวลว่าการยุบ USAID จะส่งผลกระทบต่อโครงการช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมและการพัฒนาระหว่างประเทศที่สำคัญ
บริบททางประวัติศาสตร์และการกำเนิดของ USAID
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 และในช่วงที่ความตึงเครียดของสงครามเย็นถึงจุดสูงสุด นโยบายต่างประเทศของสหรัฐอเมริกามุ่งเน้นอย่างหนักในการชนะใจและสร้างความเชื่อมั่นในระดับสากล ด้วยเหตุนี้ USAID จึงถูกจัดตั้งขึ้น ไม่เพียงเพื่อส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการต่อต้านการแพร่ขยายของลัทธิคอมมิวนิสต์ ตั้งแต่เริ่มแรก โครงการของสำนักงานนี้มักมีการผสานเป้าหมายด้านการพัฒนากับวัตถุประสงค์ทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างชัดเจน นักประวัติศาสตร์และนักวิเคราะห์การเมืองหลายรายชี้ให้เห็นว่า ภารกิจสองด้านทั้งการส่งเสริมการพัฒนาพร้อมกับการสนับสนุนผลประโยชน์ยุทธศาสตร์ของสหรัฐอเมริกา เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดข้อกังขาต่อบทบาทและหน้าที่ของ USAID

ตัวอย่างเช่น ในภูมิภาคที่มีการต่อสู้ในเชิงอุดมการณ์ที่ขัดแย้งกัน นักวิจารณ์กล่าวว่าการให้ความช่วยเหลือของ USAID บางครั้งอาจส่งเสริมระบอบหรือกลุ่มที่มีแนวโน้มสอดคล้องกับผลประโยชน์ของสหรัฐอเมริกา โดยไม่คำนึงถึงการยึดมั่นในสิทธิมนุษยชนหรือค่านิยมประชาธิปไตยอย่างแท้จริง มรดกจากการแทรกแซงในยุคสงครามเย็น ที่การช่วยเหลือถูกมองว่าเป็นเครื่องมือในการมีอิทธิพลต่อผลประโยชน์ทางการเมือง ยังคงเป็นจุดอ้างอิงสำหรับผู้ที่มองว่างานของ USAID ไม่สามารถแยกออกจากยุทธศาสตร์ภูมิรัฐศาสตร์ของสหรัฐอเมริกาได้
หนึ่งในข้อวิจารณ์ที่พบบ่อยคือ บางโครงการของ USAID ถูกใช้เพื่อสนับสนุนผลประโยชน์ทางการเมืองและยุทธศาสตร์ของสหรัฐอเมริกามากกว่าการแก้ไขปัญหาการพัฒนาเพียงอย่างเดียว โดยถูกมองว่าเป็นวิธีหนึ่งในการขยายอิทธิพลของสหรัฐฯ ในภูมิภาคต่างๆ ตั้งแต่ละตินอเมริกาจนถึงตะวันออกกลาง นักวิจารณ์กล่าวว่าการจัดสรรความช่วยเหลือถูกกำหนดให้เป็นรางวัลแก่พันธมิตรทางการเมืองหรือสนับสนุนรัฐบาลที่สอดคล้องกับผลประโยชน์ของสหรัฐอเมริกา แม้ว่าระบอบดังกล่าวอาจมีประวัติที่ไม่ค่อยน่าเชื่อถือหรือกระทั่งเสื่อมทรามในด้านการบริหารงานหรือสิทธิมนุษยชน
การที่ USAID ได้นำเป้าหมายด้านการพัฒนาเข้ามาผสมผสานกับการสนับสนุนผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์ของสหรัฐอเมริกานั้น ส่งผลให้เกิดความขัดแย้งและการวิจารณ์ที่ยังคงมีอยู่จนถึงทุกวันนี้ ด้วยเหตุว่าการดำเนินโครงการเหล่านี้มีทั้งจุดมุ่งหมายเพื่อช่วยเสริมสร้างความเจริญให้กับประเทศผู้รับความช่วยเหลือและในเวลาเดียวกันก็ถูกใช้เป็นเครื่องมือในการส่งเสริมผลประโยชน์ทางการเมืองของสหรัฐอเมริกา ทำให้บางฝ่ายมองว่าการผสมผสานดังกล่าวไม่สมดุล เพราะแม้จะได้ช่วยกระตุ้นพัฒนาการในบางด้าน แต่ในขณะเดียวกันก็อาจก่อให้เกิดผลกระทบในแง่ของการแทรกแซงกิจการภายในของประเทศผู้รับความช่วยเหลือ และนั่นเองจึงเป็นเหตุให้เกิดการถกเถียงและวิจารณ์กันอย่างต่อเนื่องตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
อีกหนึ่งข้อครหาที่ USAID เผชิญคือการเข้าไปแทรกแซงการเมืองภายในของประเทศผู้รับความช่วยเหลือ ผ่านการผลักดันนโยบายหรือรูปแบบการปกครองที่สอดคล้องกับค่านิยมประชาธิปไตยแบบตะวันตก ฝ่ายวิจารณ์มองว่าสิ่งนี้อาจเป็นการบั่นทอนอำนาจการตัดสินใจของท้องถิ่น และก่อให้เกิดความขัดแย้งระหว่างรากเหง้าทางวัฒนธรรมของประเทศนั้นๆ กับแนวคิดที่ถูกกล่อมประสาทและยัดเยียดจากภายนอก

นอกจากนี้ ในช่วงสงครามเย็น USAID ถูกชี้ว่าเป็นฟันเฟืองสำคัญในแผนปฏิบัติการลับของสหรัฐอเมริกาที่มุ่งแทรกแซงการเมืองในประเทศกำลังพัฒนา แม้ว่าหลักฐานโดยตรงเกี่ยวกับภารกิจที่ซ่อนเร้นเหล่านี้จะยังเป็นประเด็นถกเถียงในเชิงประวัติศาสตร์ แต่เงาของความคลางแคลงใจก็ปกคลุมองค์กรนี้มาโดยตลอด และทำให้เกิดคำถามว่า ภารกิจของ USAID นั้นเป็นกลางอย่างที่อ้างหรือเป็นเพียงฉากบังหน้าของเกมอำนาจระดับโลกกันแน่?
แต่ฝ่ายสนับสนุน USAID โต้ว่ามาตรการดังกล่าวถูกดำเนินการในบริบทของโลกที่มีความขัดแย้งอย่างรุนแรง และยืนยันว่าความช่วยเหลือของสำนักงานนี้ แม้จะทับซ้อนกับนโยบายต่างประเทศแต่ก็ได้มอบประโยชน์ทางด้านมนุษยธรรมอย่างมีนัยสำคัญ
อีกหนึ่งประเด็นร้อนที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักคือ ผลกระทบทางเศรษฐกิจจากโครงการของ USAID แม้ว่าโครงการเหล่านี้จะช่วยเสริมสร้างโครงสร้างพื้นฐาน ยกระดับระบบสาธารณสุข และบรรเทาความยากจนในหลายภูมิภาค แต่บางครั้ง กลับก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่คาดไม่ถึง และอาจเป็นผลเสียมากกว่าผลดี
หนึ่งในตัวอย่างที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือโครงการช่วยเหลือด้านอาหาร ซึ่งแม้จะมีเป้าหมายเพื่อแก้ปัญหาความหิวโหย แต่การหลั่งไหลของอาหารราคาถูกจากต่างประเทศกลับส่งแรงกระเพื่อมรุนแรงต่อเศรษฐกิจท้องถิ่น เกษตรกรในประเทศต้องเผชิญกับการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม เมื่อสินค้านำเข้าที่แจกจ่ายในราคาต่ำกว่าเกณฑ์ทำให้ราคาผลผลิตในตลาดร่วงลง ส่งผลให้เกษตรกรหมดกำลังใจในการเพาะปลูก และท้ายที่สุด โครงสร้างการผลิตภายในประเทศก็อาจอ่อนแอลงจนเกิดภาวะพึ่งพาความช่วยเหลือจากภายนอกอย่างถาวร แทนที่จะเป็นการสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจในระยะยาว
นอกจากนี้ นักเศรษฐศาสตร์และนักวิจัยด้านการพัฒนาหลายรายได้ออกโรงเตือนว่า การพึ่งพาความช่วยเหลือจากต่างประเทศอย่างยาวนานอาจกลายเป็นดาบสองคมที่กัดกร่อนความสามารถของท้องถิ่นไปทีละน้อย เมื่อชุมชนเริ่มคุ้นชินกับการได้รับความช่วยเหลืออย่างต่อเนื่อง ประเทศก็เริ่มอ่อนแอลง ขาดความคิดริเริ่มและแรงขับเคลื่อนที่จำเป็นสำหรับการเติบโตในระยะยาว ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นอาจทำให้ประเทศผู้รับความช่วยเหลือติดอยู่ในวงจรการพัฒนาที่ไร้จุดหมาย โดยไม่มีแรงจูงใจให้รัฐบาลดำเนินการปฏิรูป หรือผลักดันอุตสาหกรรมในประเทศให้เติบโตอย่างยั่งยืน

อีกประเด็นที่ถูกวิจารณ์อย่างหนักคือแนวทาง “ความช่วยเหลือที่มีข้อผูกมัด” ซึ่งหมายความว่าเงินช่วยเหลือจาก USAID ต้องใช้ซื้อสินค้าหรือบริการจากบริษัทในสหรัฐอเมริกาเท่านั้น นักวิจารณ์ชี้ว่าแนวทางนี้ทำให้ต้นทุนสูงขึ้น ลดการแข่งขัน และทำให้ผลประโยชน์ทางการค้าของสหรัฐฯ ได้เปรียบมากกว่าการเลือกใช้วิธีที่คุ้มค่าหรือเหมาะสมกับความต้องการของท้องถิ่น
ในทางกลับกัน ผู้สนับสนุน USAID ยืนยันว่าปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เป็นเฉพาะกับความช่วยเหลือของสหรัฐอเมริกาเท่านั้น เพราะมีประเด็นคล้ายกันเกิดขึ้นในโครงการพัฒนานานาชาติอื่นๆ อีกด้วย โดยเน้นย้ำถึงความพยายามของ USAID ในการทดลองใช้แนวทางที่เป็นมิตรกับตลาดและสนับสนุนโครงการเสริมสร้างความสามารถให้กับท้องถิ่นเพื่อส่งเสริมการพึ่งพาตนเอง
นอกจากนี้ เมื่อเงินช่วยเหลือหลายพันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต้องผ่านกระบวนการราชการที่ซับซ้อน ทำให้มีความคลางแคลงใจในเรื่องความโปร่งใสและการตรวจสอบอย่างมีประสิทธิภาพ นักวิจารณ์เตือนว่าความซับซ้อนของระเบียบต่างๆ และการประสานงานที่ไม่ราบรื่นอาจทำให้การบริหารจัดการเงินผิดพลาด และผลกระทบจากความช่วยเหลือที่ควรจะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญกลับลดน้อยลงไปจนแทบไม่เห็นผล
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา USAID ได้เผชิญกับแรงกดดันให้ปรับปรุงระบบภายในเพื่อเพิ่มความรับผิดชอบ มาตรการต่างๆ เช่น การปรับปรุงกรอบการตรวจสอบและประเมินผล การเพิ่มความโปร่งใสในการจัดซื้อจัดจ้าง และการมีส่วนร่วมที่มากขึ้นกับชุมชนท้องถิ่น ล้วนเป็นขั้นตอนที่มุ่งหวังจะแก้ไขข้อกังวลที่มีมายาวนาน แต่นักวิจารณ์ก็ยังคงสงสัยว่าการปฏิรูปเหล่านี้จะก้าวไกลพอที่จะปรับแนวทางของ USAID ให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้รับความช่วยเหลือได้จริงหรือไม่
อย่างไรก็ตาม การถกเถียงเกี่ยวกับบทบาทของ USAID ในการพัฒนาระหว่างประเทศยังคงไม่จบสิ้น ฝ่ายหนึ่งยกย่องว่าโครงการต่างๆ ของ USAID ได้ช่วยชีวิตผู้คนทั่วโลกในด้านสุขภาพ การศึกษา และโครงสร้างพื้นฐาน แต่ในขณะเดียวกัน อีกฝ่ายกลับตั้งคำถามหนักหน่วงเกี่ยวกับการแทรกแซงทางการเมือง การบิดเบือนเศรษฐกิจ และการขาดความรับผิดชอบ สิ่งเหล่านี้ยังคงกระตุ้นให้เกิดเสียงเรียกร้องให้ USAID ทบทวนภารกิจและแนวทางการทำงานของตนใหม่ โดยมีคำถามสำคัญที่ต้องตอบว่าเม็ดเงินมหาศาลที่ทุ่มลงไป “คุ้มค่าหรือไม่?”

นอกจากนี้ ในขณะที่การพัฒนาระหว่างประเทศกำลังเปลี่ยนแปลงไป การให้ท้องถิ่นมีส่วนร่วมมากขึ้นและการมุ่งเน้นผลลัพธ์ที่ยั่งยืนเป็นสิ่งสำคัญ USAID จึงจำเป็นต้องปรับวิธีการทำงาน โดยการให้ความสำคัญกับการร่วมมือกับท้องถิ่น และมอบอำนาจให้กับองค์กรหรือรัฐบาลท้องถิ่นในการออกแบบและจัดการโครงการที่ตรงกับความต้องการของพวกเขาเอง
ที่สำคัญ USAID ควรแยกความช่วยเหลือออกจากการแทรกแซงทางการเมือง และมุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่เพื่อการพัฒนาตามหลักการจริงๆ โดยไม่ยึดโยงกับผลประโยชน์ทางการเมืองของสหรัฐอเมริกา
ขณะที่การทำให้การทำงานของ USAID โปร่งใส และใช้ระบบติดตามผลที่ชัดเจน ก็จะช่วยให้มั่นใจว่าเงินช่วยเหลือจะถูกใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือจริงๆ ลดปัญหาการทุจริตและเพิ่มประสิทธิภาพของการพัฒนา
หมายเหตุ :
บทความนี้สรุปมุมมองที่ถูกแสดงออกในวงการวิชาการ การเมือง และนโยบายในประเด็นต่างๆ ที่เกี่ยวกับ USAID หัวข้อที่ถูกกล่าวถึงนั้นมีความซับซ้อน และการตีความผลกระทบของ USAID นั้นมีความหลากหลาย ผู้อ่านควรศึกษาจากแหล่งข้อมูลหลายๆ แหล่งเพื่อให้เกิดความเข้าใจที่รอบด้านในประเด็นนี้
ที่มา :
- Trump admin slashes USAID’s 10,000-people workforce to less than 300: reports
- Judge blocks Trump from placing thousands of USAID workers on leave and giving them 30-day deadline










