คนบางกลุ่มเชื่ออย่างสุดจิตสุดใจ ว่า COVID-19 เกิดขึ้นจาก Conspiracy Theories หรือ “ทฤษฎีสมคบคิด”
ว่าเป็นการวางแผน “ปล่อย Virus” ออกมาล้างโลก เพื่อจัดระเบียบโลกใหม่ หรือ Set Zero
เป็นการร่วมมือกันของชาติมหาอำนาจที่ไม่น่าเชื่อว่าจะร่วมมือกันได้ คือ “สหรัฐฯ” กับ “จีน”
อย่างไรก็ดี ไม่ว่าจะเป็น “ทฤษฎีสมคบคิด” หรือเป็น “ความบังเอิญ” ที่ Virus “หลุดจากห้อง Labs” และ “หลุดในประเทศจีน”
แต่โลกได้เกิดการ Set Zero ขึ้นแล้วจริงๆ นี่คือสถานการณ์ “หลัง 5 ปี” ที่ COVID ออกมา “ล้างโลก”
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าโลกจะต้องทนทุกข์ทรมานแสนสาหัส ผู้คนล้มตาย เจ็บป่วย เป็น Long COVID
หรือการเจ็บไข้ได้ป่วยจากโรคแทรกซ้อนอื่นๆ ที่คนจำนวนมากเสียชีวิต และเจ็บป่วยกระเสาะกระแส แม้ COVID จะผ่านไปหลายปี
รวมถึงโรคอุบัติใหม่ต่างๆ ที่เกิดขึ้นตามมา แม้จะยังไม่สามารถพิสูจน์ได้แน่ชัด ว่าเป็นผลมาจาก Virus หรือวัคซีนกันแน่
แต่โลกได้ถูก Set Zero แล้วจริงๆ โดยต่อไปนี้คือผลพวงจากการมองโลกในแง่บวก ว่าวิกฤติ COVID ได้นำพาสิ่งดีๆ ให้เกิดขึ้นกับโลก
แม้ว่าจะต้องสังเวยด้วยชีวิตผู้คนมากเป็นประวัติการณ์
ยกเครื่อง Mindset ใหม่
เมื่อ COVID ได้ Set Zero โลกใบนี้ ก่อกำเนิด Mindset ใหม่ในการดำเนินชีวิต
เริ่มจาก เด็กรุ่นใหม่ไม่อยากเรียนมหาวิทยาลัย เนื่องจากเสียเวลาอย่างน้อย 4 ปี กับสถาบันอุดมศึกษาที่ไม่ตอบโจทย์ คณาจารย์ไม่ตอบโจทย์ คุณภาพสถานศึกษาที่ไม่ตอบโจทย์
เด็กจำนวนมากหันหลังให้กับการเรียนมหาวิทยาลัย กระทั่งวิทยาลัย อาชีวะ เพื่อมุ่งหน้าสู่การประกอบอาชีพ เป็นเจ้าของธุรกิจเล็กๆ เช่น ขายของออนไลน์ หรือทำการเกษตร กระทั่งเปิดร้านค้าเล็กๆ เป็นเจ้านายตัวเอง
เด็กอีกกลุ่มลุยตั้ง Startup ใช้ Digital Skill สร้างงานสร้างอาชีพในยุค Disruption ไม่งอมืองอเท้า ไม่ต้องง้องอนใคร แม้แต่ลูกค้า
บริษัทห้างร้านเลิกเช่าตึกรามบ้านช่องใหญ่โต ใช้ระบบออนไลน์เป็นตัวขับเคลื่อน ไม่ต้องมีหน้าร้าน ไม่ต้องมีโชว์รูมใดๆ ให้รกสมอง ไม่ต้องเช่าที่จอดรถ ไม่ต้องเสียค่าน้ำค่าไฟสำหรับสำนักงานอีกต่อไป
มีเพียงระบบ internet และสัญญาณ Wi-Fi ดีๆ ก็ใช้ได้แล้ว
จะเห็นได้ว่า Mindset ทั้งการเรียนและการทำงานเปลี่ยนไปชนิดหน้ามือเป็นหลังมือ เมื่อ COVID จบลง และ Mindset นี้จะคงอยู่ตลอดกาล ไม่มีวันหวนกลับคืนไปเป็นเหมือนเดิมอีกแล้ว
อีกทั้งผู้คนหันกลับมาใส่ใจสุขภาพ ทั้งสุขภาพกายและสุขภาพใจ ไม่หลงคารมไปกับแคมเปญโฆษณาของลัทธิบริโภคนิยมอีกแล้ว และนี่คือ 4 จุดเปลี่ยนของมวลมนุษยชาติครับ
“ยุคทอง” ของ e-Education
แน่นอนว่า การสั่งปิดโรงเรียนในช่วง COVID ส่งผลกระทบที่ร้ายแรงมากต่อการศึกษาของเด็กๆ ทั่วโลก
เห็นได้จาก อัตราการลาออกจากโรงเรียนกลางคัน ทั้งในระดับประถม และมัธยมศึกษา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง จำนวนเด็กที่เรียนไม่ทันเพื่อนนั้น พุ่งสูงขึ้นอย่างมาก
Mercedes Mateo Diaz หัวหน้าฝ่ายการศึกษา Inter-American Development Bank Group หรือ “ธนาคารเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศแห่งทวีปอเมริกา” (IDB) ชี้ว่า ความเสียหายดังกล่าว เปรียบเสมือนกับรอยแผลเป็น ที่ถูกทิ้งไว้หลัง COVID
“หากคุณมองโลกในแง่บวก แม้ COVID จะส่งผลกระทบในแง่ลบ แต่ COVID ก็เป็นเชื้อไฟชั้นดี ที่โหมกระพืออัตราเร่งของการเปลี่ยนแปลงในการปฏิรูปการศึกษาที่เดินช้ายิ่งกว่าเต่าคลาน” Mercedes Mateo Diaz กระชุ่น
COVID ได้เผยให้เห็นว่า การศึกษาเป็นวงการที่ถูกเปลี่ยนแปลงให้มีความเป็น Digital น้อยที่สุด และช้าที่สุด
“ที่ผ่านมา จะเห็นได้ว่า บรรดาผู้บริหารการศึกษา พยายามต่อต้านกระแสความเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 ทุกวิถีทาง แต่การระบาดของ COVID ได้บังคับให้พวกเขาจำเป็นต้องเปลี่ยนลู่ทาง โดยมุ่งไปสู่ระบบการศึกษาแบบ Hybrid ที่มีความยืดหยุ่นมากขึ้น” Mercedes Mateo Diaz กล่าว และว่า
ผู้บริหารการศึกษาหัวโบราณ จำต้องละทิ้งแนวคิดที่ยึด “ห้องเรียนเป็นศูนย์กลาง” ทั้งๆ ที่ พวกเขารู้ดีว่า สภาพดังกล่าวมันแน่นิ่งตายตัวมานานแล้ว
“การสั่งปิดห้องเรียน ช่วยผลักดันให้การศึกษากลายเป็นประเด็นสำคัญเร่งด่วนทางการเมืองในหลายประเทศ ยิ่งไปกว่านั้น COVID ยังช่วยสร้างเสริมความตระหนักของผู้คน ในเรื่องที่โรงเรียนมีบทบาทสำคัญต่อสังคมสมัยใหม่อีกด้วย” Mercedes Mateo Diaz สรุป
ปฏิวัติกระบวนทัศน์การทำงานด้วย Work from Anywhere
แน่นอนว่า การเปลี่ยนแปลงระบบการทำงานที่เห็นได้ชัดเจนที่สุดในยุค COVID ก็คือ การเปลี่ยนไปทำงานผ่านระบบสื่อสารทางไกลทั้งหมด
หรืออย่างน้อยก็เป็นแบบ Hybrid นั่นคือ การผสมผสานการทำงานจากที่บ้านเข้ากับการเดินทางมายังออฟฟิศในบางวัน
แม้ในปัจจุบัน บรรดาบรรษัทข้ามชาติยักษ์ใหญ่ จะเริ่มผลักดันให้พนักงานกลับมาทำงานแบบเห็นหน้ากันในสำนักงานอย่างเต็มตัว
แต่ข้อดีของระบบการทำงานแบบ Hybrid ทำให้พนักงานของหลายบริษัทมีผลิตภาพเพิ่มขึ้น ซึ่งได้ผ่านการพิสูจน์จนเป็นที่ยอมรับโดยทั่วกันแล้ว
ข้อดีของ COVID ก็คือ รัฐบาลของหลายประเทศได้มีการปรับปรุงแก้ไขข้อกฎหมายเพื่อรองรับการทำงานผ่านระบบสื่อสารทางไกลโดยเฉพาะ
ไม่ว่าจะเป็น การเพิ่มความยืดหยุ่นเรื่องชั่วโมงการทำงาน หรือบางประเทศอย่างฝรั่งเศส หรือไอร์แลนด์ ได้มอบ “สิทธิตัดการเชื่อมต่อสื่อสารจากเจ้านาย” หรือ Right to Disconnect ให้กับเหล่าพนักงานอีกด้วย
ดังนั้น การปฏิวัติทางเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นจาก COVID ได้ก่อให้เกิด “โอกาสทอง” ของการขับเคลื่อนนโยบายเพิ่มผลิตภาพ ให้สามารถเป็นไปได้อย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น
ตัวอย่างสำคัญเลยก็คือ การนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) เข้ามาปรับปรุงกระบวนการต่างๆ ในการทำธุรกิจให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดนั่นเอง
นวัตกรรม “วัคซีน” เติบโตอย่างก้าวกระโดด
เป็นที่ทราบกัน ว่าบรรดานักวิทยาศาสตร์ชั้นนำของโลก ร่วมกันใช้เวลาเพียง 9 เดือน ในการคิดค้น วิจัย และพัฒนา วัคซีน COVID ที่สามารถต่อสู้ และกำจัดไวรัส SARS-CoV-2 ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
โดยในปัจจุบัน นวัตกรรมดังกล่าว ได้กลายเป็นพื้นฐานของการพัฒนาเวชภัณฑ์ด้านการสร้างภูมิคุ้มกันไปแล้วทั่วทุกมุมโลก
ย้อนกลับไปดูสถานการณ์การ “วงการวัคซีน” ก่อน COVID ระบาด แม้จะมีผู้ศึกษาวิธีการใช้ Messenger RNA หรือ mRNA เพื่อพัฒนาเป็นกลไกการผลิตวัคซีน ซึ่งจะช่วยให้เกิดการผลิตวัคซีนได้ในปริมาณมากๆ มานานหลายปีแล้ว
แต่ COVID ได้ช่วยเร่งให้กระบวนการคิดค้นพัฒนาวัคซีน mRNA ก้าวกระโดดไปข้างหน้าอย่างรวดเร็วในเวลาอันสั้น
โครงการวิจัยและพัฒนาของ Pfizer (สหรัฐฯ) BioNTech (เยอรมนี) และ Moderna (สหรัฐฯ) ล้วนใช้เทคโนโลยี mRNA เพื่อผลิตวัคซีนของตนออกมาได้อย่างรวดเร็วเป็นประวัติการณ์
ทำให้ประชากรโลกหลายพันล้านคนได้รับวัคซีนทันเวลา อย่างมีประสิทธิภาพเพียงพอที่จะป้องกันไม่ให้เกิดอาการรุนแรงหากติดเชื้อ COVID ได้
หากยังจำกันได้ คุณยายชาวอังกฤษ Margaret Keenan วัย 90 ปี คือคนแรกของโลกที่ได้รับวัคซีนต้าน COVID-19 ของ Pfizer ที่ผ่านการอนุมัติให้ใช้กับประชากรกลุ่มใหญ่ เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม ปี ค.ศ. 2020
โดยที่ต่อมา ดร. Katalin Karikó ชาวฮังการี และ ศ.นพ. Drew Weissman ชาวอเมริกัน 2 นักวิทยาศาสตร์ผู้บุกเบิกการคิดค้นวัคซีน mRNA ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีระวิทยา หรือการแพทย์ ในปี ค.ศ. 2023
นี่คือผลพวงที่เกิดขึ้นจากการแข่งขันในหมู่นักวิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาวัคซีนต้าน COVID โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เป็นการแข่งขันกันอย่างเข้มข้นในอุตสาหกรรมยา
ดังที่กล่าวไป แม้ว่าเทคโนโลยี mRNA จะเป็นที่รู้จักกันมานานแล้ว แต่ตอนนี้เราได้เห็นมันถูกนำไปใช้ เพื่อสร้างความก้าวหน้าทางการแพทย์ในเรื่องอื่นๆ รวมทั้งการพัฒนาวัคซีนป้องกันมะเร็งด้วย
ดังนั้น บทเรียนจาก COVID ทำให้โลกมีระบบการเฝ้าระวัง ตรวจจับ และบ่งชี้ถึงการระบาดของไวรัสชนิดใหม่ๆ ได้ดีขึ้น
สิ่งที่มนุษย์ได้เรียนรู้จาก COVID คือการตระเตรียมพร้อมในการรับมือกับการระบาดใหญ่ในอนาคต
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ประเทศที่ดูเหมือนจะรับมือกับการระบาดใหญ่ได้ดีกว่า มักมีประชากรที่สุขภาพดีอยู่แล้วก่อนเกิดการระบาดขึ้นนั่นเอง
“สุขภาพจิต” มาก่อน “สุขภาพกาย”
แน่นอนว่า “การถูกกักตัว” ท่ามกลางความไม่แน่นอนของสถานการณ์ COVID ในตอนนั้น สร้างบาดแผลทางใจให้ใครหลายคน
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความพยายามที่จะมีชีวิตเพื่ออยู่รอดไปวันวัน โดยมองไม่เห็นอนาคตใดๆ เลยในตอนนั้น กลายเป็นประสบการณ์เจ็บลึกของคนส่วนใหญ่
เห็นได้จากสถิติมากมายที่ชี้ว่า มีการพบผู้ป่วยซึมเศร้า รวมทั้งผู้มีพฤติกรรม หรือความคิดฆ่าตัวตายเพิ่มมากขึ้นหลังการระบาดใหญ่ของ COVID
อย่างไรก็ดี COVID ไม่ได้ส่งผลกระทบทางลบต่อสุขภาพจิตของคนเราไปเสียทั้งหมด แม้ COVID จะกระทบกระเทือนต่อความทรงจำ แต่มันก็เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในด้านการเรียนรู้
ทำให้ในปัจจุบัน มนุษย์ได้หันมาตระหนักถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพจิตกันมากขึ้น เพราะผู้คนเริ่มมองเห็นแล้วว่า จิตใจเป็นสิ่งที่ไม่อาจแยกขาดออกจากร่างกาย
เพราะทั้งกาย และจิต ต่างมีความสัมพันธ์เป็นหนึ่งเดียวกันอย่างสมบูรณ์นั่นเอง
COVID คือโอกาสครั้งสำคัญในการหยุดคิดพิจารณา และทบทวนตนเอง เพื่อการเรียนรู้ที่ว่า ต่อไปนี้ จะไม่มองคนอื่น รวมทั้งสิ่งแวดล้อมรอบตัวเป็นของตาย
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง COVID ได้มอบโอกาสในการเรียนรู้ และสอนเราว่า การดำรงอยู่บนโลกใบนี้ของตัวเราเองในทุกๆ วันนั้น เป็นสิ่งที่ไม่มีความแน่นอนใดๆ เลย
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง COVID ได้กระตุกเตือนให้เราได้สติ เพื่อหวนคิดพิจารณา ถึงความเมตตาการุณต่อเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน
นี่คือหัวใจสำคัญในธรรมชาติของความเป็นมนุษย์ที่ควรจะสืบทอดต่อกันมา แต่ได้หายไปในช่วงก่อน COVID
แต่มันก็ได้กลับคืนมาแล้ว!















