Peter Senge บิดา “องค์กรแห่งการเรียนรู้”

“องค์กรแห่งการเรียนรู้” หรือ Learning Organization พัฒนาขึ้นจาก The Five Disciplines ที่มีองค์ประกอบ 5 อย่าง ตามแนวคิดของ Peter Senge อันประกอบไปด้วย

1. Personal Mastery
2. Mental Model
3. Shared Vision
4. Team Learning
5. Systems Thinking
The Five Disciplines คือ “องค์ประกอบ 5 ประการ” เพื่อนำไปสู่การเป็น “องค์กรแห่งการเรียนรู้” หรือ Learning Organization
Peter Senge
อันที่จริง แนวคิด-ทฤษฎี เกี่ยวกับ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” นั้น หาใช่ Peter Senge เป็นผู้ค้นคิดขึ้นเป็นคนแรกไม่
เพราะในปี ค.ศ.1978 Chris Argyris และ Donald Schon ได้ประกาศ แนวคิด-ทฤษฎี เกี่ยวกับ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” ผ่านผลงานทางวิชาการมากมายหลายชิ้น
อันนำไปสู่การประยุกต์ใช้ แนวคิด-ทฤษฎี เกี่ยวกับ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” ในบรรษัทยักษ์ใหญ่คือ Shell ในปี ค.ศ.1980
ก่อนที่ในอีก 10 ปีให้หลัง Peter Senge ได้ประกาศศักดา ประยุกต์ แนวคิด-ทฤษฎี เกี่ยวกับ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” ของ Chris Argyris & Donald Schon มาเป็นหลักการใหม่ของตนเอง นั่นก็คือ The Five Disciplines ในปี ค.ศ.1990
หลังจากทะลุทะลวง โลกแห่งการจัดการแบบกว้างๆ แนวคิด-ทฤษฎี ของ Peter Senge ได้รุกคืบเข้าไปในวงการบริหารธุรกิจ และอุตสาหกรรม ก่อนที่องค์กรภาครัฐจะขานรับ และถึงกับนำเอาไปกำหนดเป็นนโยบายขับเคลื่อนทุกภาคส่วนในสังคมอเมริกัน
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การที่ The Five Disciplines ได้ล่วงล้ำเข้ามาในดินแดนของแวดวงการศึกษา หลังจากนั้น ก็ได้มีการนำเอา แนวคิด-ทฤษฎี ของ Peter Senge ไปสร้างเป็นงานวิจัยกันอย่างคึกคักในเวลาต่อมา
ก่อนที่ The Five Disciplines ซึ่งเป็น “หัวใจ” ของ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” หรือ Learning Organization ที่เรียกกันย่อๆ ว่า LO จะได้รับการ ต่อยอด-แตกแขนง ออกไปเป็น “การจัดการความรู้” หรือ Knowledge Management ที่รู้จักกันในนาม KM นั่นเอง
หลังจากนั้น ก็ได้มีนักวิชาการอีก 2 คน ที่อาสา “วัดรอยเท้า” ของ Peter Senge
โดยในปี ค.ศ.1993 David A. Gavin ได้นำเสนอ “หลัก 5 ประการ” ของ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” ที่แม้ดูเหมือนจะยังเกาะเกี่ยวอยู่กับองค์ความรู้ของ Peter Senge อยู่บ้าง ทว่า ก็มีหลายข้อที่พยายามฉีกแนวออกไป
ขณะที่ ในปี ค.ศ.1994 Michael J. Marquardt ได้ทะลุกลางปล้องขึ้นมา ด้วยการท้าทาย Peter Senge โดยการนำเสนอ “แนวทาง 5 ประการ” ของ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” ที่คล้ายกับการเปลี่ยนหน้ามือเป็นหลังมือจาก แนวคิด-ทฤษฎี ของ Peter Senge เอาเลยทีเดียว
แต่เมื่อเวลาผ่านไป สิ่งที่ยืนยันว่า แนวคิด-ทฤษฎี ของ Peter Senge เป็นอมตะก็คือ ทั้ง David A. Gavin และ Michael J. Marquardt แม้จะมีนักวิจัยพยายามปรับประยุกต์แนวคิดของคนทั้งสองมาใช้อยู่บ้าง ทว่า ก็ไม่ได้รับความนิยมเท่าที่ควร

เรากลับมาย้ำถึง The Five Disciplines ของ Peter Senge กันอีกครั้ง…

1. Personal Mastery หรือ “การใฝ่รู้”
“องค์กรแห่งการเรียนรู้” จะต้อง ส่งเสริม-สนับสนุน ให้บุคลากรในองค์กร เรียนรู้และพัฒนาตนเอง ด้วยการสร้างจิตสำนึก “การใฝ่รู้” เพื่อสร้างสรรค์ศักยภาพ สร้างสรรค์ผลงาน และสร้างสรรค์บรรยากาศการทำงาน รวมถึงกระตุ้นให้เพื่อนร่วมงานพัฒนาศักยภาพตามมา
2. Mental Model หรือ “พิมพ์เขียวหัวใจ”
“องค์กรแห่งการเรียนรู้” จะต้อง ทำความเข้าใจ และดึงเอารูปรอยทางความคิด ความเชื่อ ทัศนคติ ประสบการณ์ ของบุคลากรในองค์กร ออกมาเชื่อมร้อยกับ “พิมพ์เขียวหัวใจ” ขององค์กร โดยบางครั้ง อิทธิพลด้านบวกของบุคลากร จะส่งผลให้องค์กรได้รับการพัฒนา
3. Shared Vision หรือการ “หันหน้าไปทางเดียวกัน”
“องค์กรแห่งการเรียนรู้” จะต้องสร้าง “ทัศนคติร่วม” ของบุคลากรในองค์กรให้เพ่งมองไปที่เป้าหมายเดียวกัน และช่วยกันสร้างภาพอนาคตขององค์กร โดยยึดโยงกับ “ความรู้” ด้วยการตอกย้ำให้เกิดการเรียนรู้และริเริ่มสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ ในระดับ “วัฒนธรรมองค์กร”
4. Team Learning หรือ “การถ่ายเทความรู้”
“องค์กรแห่งการเรียนรู้” จะต้องสร้าง “ระบบการถ่ายโอนความรู้” ทั้งในรูปแบบที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ โดยการแบ่งปันความรู้ แลกเปลี่ยนความรู้ และถ่ายทอดความรู้ ให้กันและกัน ในที่สุด “การถ่ายเทความรู้” จะช่วยให้บุคลากรแสดงศักยภาพออกมาอย่างเต็มที่
5. System Thinking หรือการ “คิดด้วยระบบ”
“องค์กรแห่งการเรียนรู้” จะต้องหล่อหลอมให้บุคลากรในองค์กร ไม่เพียงแค่ “คิดอย่างเป็นระบบ” แต่ยังต้องพัฒนาขึ้นไปจนถึงระดับของการ “คิดด้วยระบบ” ทั้ง Total System และ Sub-system ก่อนที่จะเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของระบบได้อย่างเข้าใจ และเป็นเหตุเป็นผล
เนื่องจาก Peter Senge นั้น ได้ชื่อว่าเป็น “นักวิทยาศาสตร์เชิงระบบ” ดังนั้น เขาจึงให้ความสำคัญกับส่วนประกอบของ “องค์กรแห่งการเรียนรู้” ในข้อที่ 5. คือ System Thinking หรือการ “คิดด้วยระบบ”
จนนำมาสู่การตั้งชื่อหนังสือเล่มสำคัญของเขาคือ The Fifth Discipline นั่นเองครับ