บทวิเคราะห์: เส้นทาง “หมาล่า” พืชประวัติศาสตร์ สู่เครื่องเทศเศรษฐกิจ

หากเราสั่งเมนู “หมาล่า” ที่เมือง “เฉิงตู” ต้นกำเนิด “หมาล่า” คนจีนที่นั่นคงจะทำหน้างง

เพราะเขาเรียก “หมาล่า” ว่า “ฮวาเจียว”
“ฮวาเจียว” คือ “พริกเสฉวน” เครื่องเทศเผ็ดร้อนที่ให้ความรู้สึกชาลิ้น ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องปรุงชั้นเลิศเมื่อประมาณ 400 ปีที่ล่วงผ่านในสมัยราชวงศ์หมิง
โดยก่อนที่ชาวจีนจะรู้จัก “ฮวาเจียว” ในห้วงเวลาก่อนหน้านั้น มีเครื่องเทศเพียง 3 ชนิดเท่านั้นคือ พริกไทย ขิง และจูอวี๋
โดย “พริกไทย” ได้รับความนิยมมากที่สุดในสมัยราชวงศ์ถัง ต่อมาในสมัยราชวงศ์ซ่ง จะหันมานิยมขิงมากกว่า ส่วนจูอวี๋ได้รับความนิยมน้อยที่สุด ก่อนที่คนจีนจะรู้จักกับ “หมาล่า” หรือ “ฮวาเจียว” ในเวลาต่อมา
ในสมัยราชวงศ์หมิง เริ่มมีการนำเข้าพริกหลากพันธุ์จากอเมริกาใต้ การมาถึงของพริกส่งผลกระทบต่อวัฒนธรรมอาหารจีนอย่างมาก เพราะทำให้คนจีนเริ่มลิ้มรส “ความเผ็ด”
เพราะเป็นที่ทราบกันดี ว่าคนจีนชอบทานอาหารรสจืดมากกว่า
หลังจากนำเข้ามานาน คนจีนเริ่มปลูกพริกได้เอง และแพร่กระจายจากเจ้อเจียงไปทางตอนเหนือจนถึงปักกิ่ง ส่วนทิศตะวันตกข้ามแม่น้ำแยงซีไปยังหูหนาน
จากนั้นขยายจากหูหนานไปทุกทิศทาง เช่น ลงใต้สู่กวางตุ้ง กวางสี และไปทางตะวันตกสู่เสฉวน และยูนนาน
ช่วงเวลานี้เองที่เสฉวนได้ค้นพบ “ฮวาเจียว”

“ฮวาเจียว” มีต้นกำเนิดมาจากมณฑลเสฉวน เริ่มจากพ่อค้าแม่ค้าแถบท่าเรือนครฉงชิ่ง ที่ใช้ “ฮวาเจียว” เพื่อถนอมอาหาร และกลบกลิ่นคาวเนื้อวัว เพื่อให้เนื้อวัวมีรสชาติดี และขายได้ราคาสูง
ต่อมาในรัชสมัยจักรพรรดิเฉียนหลง “ฮวาเจียว” แพร่หลาย และเป็นที่นิยมอย่างมากในมณฑลเสฉวน
ดังที่กล่าวไป ว่าต้นกำเนิด “หมาล่า” อยู่ที่ “เฉิงตู” หรือ “เชงโต๋” เมืองใหญ่ที่สุดของมณฑลเสฉวน ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องรสชาติอาหารที่จัดจ้าน และเป็นสวรรค์ของนักชิม
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “หมาล่า”
นอกจาก “หมาล่า” แล้ว “เฉิงตู” ยังเป็นแหล่งชมแพนด้าใหญ่ที่สุดของจีน รวมถึงความงดงาม และคลาสสิคของ “ต้าสือ” วัดเก่าแก่ที่มีอายุกว่า 1,600 ปี ซึ่งเคยเป็นที่จำพรรษาของ “พระถังซำจั๋ง” ก่อนเดินทางไปชมพูทวีป
กลับมาที่ “ฮวาเจียว” หรือ “หมาล่า” ที่นำมาใช้ประกอบอาหารหลักๆ มี 2 สี คือ สีเขียว และสีแดง
สีเขียว ใช้ปรุงอาหารประเภทต้ม นึ่ง ส่วนสีแดง ใช้ปรุงอาหารประเภทปิ้งย่าง โดยจะใส่ทั้งเม็ด หรือนำไปบดให้ละเอียดก่อนนำมาปรุงอาหารก็ได้
พูดถึงเรื่องรสชาติ ตามหลักสรีรศาสตร์แล้ว ลิ้นมนุษย์สามารถรับรู้รสได้เพียง 4 รส คือขม เปรี้ยว เค็ม และหวาน
ลิ้นเราไม่มีสัมผัสรับรสเผ็ดนะครับ
แต่ลิ้นจะมีปุ่มรับรสเล็กๆ ที่เรียกว่า Papilla ซึ่งหากถูกกระตุ้นจากสาร Capsaicin ซึ่งพบในพืชตระกูลพริก ทำให้เราเกิดความรู้สึก “เผ็ด” หาใช่รสชาติไม่

ดังนั้น การที่เรากิน “หมาล่า” หรือ “ฮวาเจียว” แล้วลิ้นชาปากชา ก็เพราะ “ฮวาเจียว” มีสารออกฤทธิ์ที่ไปกระตุ้นปุ่มรับรสบนลิ้นให้เกิดอาการชา
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ฮวาเจียว” มีฤทธิ์ร้อนในตัว สร้างให้เกิดรสเผ็ด และชามากขึ้นไปอีก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ฮวาเจียว” มีกลิ่นหอมเฉพาะตัวทำให้อาหารมีเสน่ห์มากขึ้น
ชาวจีนแผ่นดินใหญ่ และคนจีนโพ้นทะเล นิยมนำ “ฮวาเจียว” ไปใช้ทำอาหารจนกลายเป็นหนึ่งในส่วนผสมของเครื่องปรุงรสสุดแซ่บจากมณฑลเสฉวน
ไม่ว่าจะเป็น ซุปหม้อไฟ ปิ้งย่าง หรือผัดหม่าล่า
เสน่ห์ของ “หมาล่า” ที่หลายคนรู้ซึ้งดีก็คือ ยิ่งกินยิ่งเผ็ด และยิ่งกินยิ่งอร่อยจนหยุดไม่ได้
นอกจากเป็นเครื่องเทศปรุงรสอาหารแล้ว “หมาล่า” ยังจัดเป็นสมุนไพรอีกด้วย
การบริโภค “หมาล่า” จะช่วยปรับสมดุลความชื้น และความเย็น ภายในร่างกาย ทำหน้าที่รักษาสมดุลระหว่าง “หยิน” และ “หยาง” ตามความเชื่อของคนจีนที่มีมายาวนาน
เพราะ “เฉิงตู” เป็นเมืองที่มีสภาพอากาศ “ขึ้นสุดลงสุด” เมื่อถึงฤดูหนาวจะหนาวเย็นมาก หากเป็นหน้าร้อนอากาศจะร้อนมาก และค่อนข้างออกไปทางร้อนชื้น
การทาน “ฮวาเจียว” เป็นยาจึงมีฤทธิ์ทำให้ร่างกายอบอุ่น และเสริมพลังชี่ ขับความเย็น แก้ปวดท้อง อาเจียน ท้องเสีย บิด ฆ่าพยาธิ บรรเทาอาการปวด และใช้เป็นยาชาที่ผิวหนังได้อีกด้วย
“หมาล่า” หรือ “ฮวาเจียว” เป็นไม้ผลัดใบขนาดเล็ก ทนแล้ง ทนแดด ปลูกได้ทุกที่ ผลมีสีแดงอมม่วง ออกดอกในเดือนเมษายน-พฤษภาคม ติดผลในเดือนสิงหาคม-กันยายน
มีถิ่นกำเนิดเชิงเขาหิมาลัย ต่อมามีการกระจายจากเหนือจรดใต้ ตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศใต้ไปอู่หลิง ตะวันออกเฉียงใต้ไปทางมณฑลเจียงซู พื้นที่ชายฝั่งทะเลของเจ้อเจียง และจากตะวันตกเฉียงใต้กลับสู่ตะวันออกเฉียงใต้ของทิเบต
เส้นทาง “หมาล่า” ในประเทศไทย กว่า 10 มาแล้ว ที่เริ่มจากกระแส “หมาล่าเสียบไม้” เหมือนรถเข็นหมูปิ้ง และเตาย่างตามตลาดนัด เป็น “หมาล่า” ที่ฮิตในประเทศไทย

จากนั้น “ร้านหมาล่าหม้อไฟ” นำเข้าจากจีนแผ่นดินใหญ่ พาเหรดกันยึดหัวหาดแหล่งการค้ากลางคืน ไม่ว่าจะเป็น ห้วยขวาง เยาวราช เสนานิคม บรรทัดทอง รังสิต อ่อนนุช รามคำแหง สู่ยุค “หมาล่าสายพาน”
ข้อมูลจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้าระบุว่าก่อนปี 2567 ร้านอาหารหมาล่าในประเทศไทยมีเกือบ 20,000 ร้านเลย ส่งผลให้มูลค่าตลาด “หมาล่า” ในประเทศไทยสูงถึง 20,000 ล้านบาทเลยทีเดียว
นำไปสู่การวิเคราะห์แบบกังวลปนเป็นห่วง ว่าย่านทำเลทองของการค้า “หมาล่า” มักเกิดชุมชนชาวจีนรายรอบ ที่ในต่างประเทศเรียกว่า “ลิตเติ้ลไชน่า”
ทุกวันนี้ เราจะเห็นชุมชนคนจีนเกิดใหม่ในหลายย่านด้วยกัน โดยแต่ละย่านมีปริมาณชาวจีนหนาตามากขึ้นเรื่อยๆ และไม่ใช่แค่ “หมาล่า” แต่มีร้านอาหารจีนแบรนด์ต่างๆ มากมาย
แน่นอนว่า โมเดลธุรกิจกลางคืน ที่เริ่มด้วยร้านอาหาร ก็มักตามมาด้วย Platform อื่นๆ อาทิ บริการส่งอาหารด่วน ทัวร์ศูนย์เหรียญ ยังไม่นับธุรกิจกลางคืนอีกมากมาย รวมไปถึงการใช้เงินหยวนเป็นตัวกลางในการแลกเปลี่ยน
ในทางกลับกัน หากนักธุรกิจไทยสนใจลงทุน “หมาล่า” ไม่ใช่เรื่องง่าย หากไม่ใช่วัตถุดิบสัญชาติไทย คือ “มะแขว่น” จากภาคเหนือบ้านเรา ที่รสชาติคล้าย “หมาล่า” ก็คงยากที่จะนำเข้าวัตถุดิบ “หมาล่า” จากจีน
ดังนั้น ในทางกลับกัน จาก “ลิตเติ้ลไชน่า” ที่จีนมาลงทุนทำธุรกิจในไทย จากกลุ่มเล็กๆ กำลังขยายใหญ่โตทั้งบนดิน และใต้ดิน ทั้งสีขาว และสีเทา
แต่กับกรณี “หมาล่า” แล้ว ธุรกิจใหม่ที่รายล้อม “หมาล่า” อาจทำให้ไทยเรากลายเป็น “มณฑลไท่กั๋ว” เหมือนที่ล้อๆ กันก่อนหน้านี้ในอนาคตอันใกล้ก็เป็นได้