ถอดบทเรียน “ซีอีโอซันโทรี่ในเงากัญชา” สะท้อน Crisis Management แบบญี่ปุ่นอย่างไร

ปี 2025 กลายเป็นปีที่อุตสาหกรรมกัญชาและ CBD ในญี่ปุ่น เต็มไปด้วยเรื่องราวดราม่า เมื่อการสอบสวน ทาเคชิ นีมานิ (Takeshi Niinami) อดีตซีอีโอ Suntory Holdings ถูกเปิดเผยต่อสาธารณชน หลังจากตำรวจตั้งข้อสงสัยว่าเขาอาจซื้อสารเสริมอาหารที่มี Tetrahydrocannabinol (THC) ซึ่งเป็นสารออกฤทธิ์ทางจิตที่สกัดจากกัญชา แม้เขาเชื่อว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวถูกกฎหมาย แต่จากรายงานพบว่า THC อาจนำเข้ามาโดยผิดกฎหมาย


ทาเคชิ นีนามิ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของซันโทรี่
ทาเคชิ นีนามิ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของซันโทรี่ ยักษ์ใหญ่ธุรกิจเครื่องดื่มของญี่ปุ่น ได้ประกาศลาออกจากตำแหน่งเมื่อต้นเดือนกันยายน 2025 หลังตำรวจเปิดผลการสอบสวนกรณีที่เขาซื้อผลิตภัณฑ์เสริมอาหารซึ่งถูกสงสัยว่ามีส่วนผสมของ THC สารออกฤทธิ์ทางจิตในกัญชา ซึ่งถือว่าผิดกฎหมายในญี่ปุ่น
นีนามิเปิดเผยว่า มีผลิตภัณฑ์เสริมอาหารชุดหนึ่งที่ถูกส่งมาให้เขาผ่านพี่ชายของที่ปรึกษาส่วนตัว แต่เขายืนยันว่าไม่ได้เป็นผู้ร้องขอและไม่ทราบว่าผลิตภัณฑ์นั้นมีส่วนผสมใดบ้าง ซึ่งเหตุการณ์นี้เองที่นำไปสู่การสอบสวนของเจ้าหน้าที่ตำรวจในเวลาต่อมา
“ตัวผมเองไม่มีความทรงจำหรือการกระทำใดที่ละเมิดกฎหมายหรือข้อบังคับ อย่างไรก็ตาม ผมตัดสินใจลาออกด้วยความสมัครใจ เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้เกิดปัญหาเพิ่มเติม ทั้งนี้สอดคล้องกับการพิจารณาของบริษัท” นีนามิกล่าวเพิ่มเติม
ทาเคชิ นีนามิ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของซันโทรี่
ทั้งนี้ นีนามิได้แจ้งเพื่อนร่วมงานเมื่อวันที่ 22 สิงหาคม ว่าเขากำลังถูกสอบสวนโดยตำรวจ ตามที่ โนบุฮิโระ โทริอิ ประธานบริษัทซันโทรี่ และ เคนจิ ยามาดะ รองประธานบริษัท แถลงต่อสื่อมวลชนต่อมาในวันที่ 1 กันยายน นีนามิได้เสนอขอลาออกโดยให้เหตุผลส่วนตัว และบริษัทก็ได้มีมติรับการลาออกทันทีในวันเดียวกัน
นีนามิยืนยันว่า เขาเชื่อว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวเป็นเพียงอาหารเสริมที่มี CBD ซึ่งถูกกฎหมาย ไม่ได้มีเจตนาละเมิดกฎหมาย และย้ำถึงความบริสุทธิ์ของตนเอง การสอบสวนครั้งนี้รวมถึงการเข้าตรวจค้นบ้านพักของเขาในกรุงโตเกียว หลังจากการซื้อดังกล่าวถูกเชื่อมโยงในอีกหนึ่งคดีที่ไม่เกี่ยวข้องกัน แม้จะตัดสินใจลาออกแล้วก็ตาม
นอกจากนี้ นีนามิยังเน้นย้ำว่าเขาเชื่อมั่นว่าข้อเท็จจริงจะสามารถยืนยันความบริสุทธิ์ของตนได้ พร้อมแสดงความเสียใจต่อความประมาทเลินเล่อที่อาจเกิดขึ้น ท่ามกลางกระแสวิกฤตศรัทธาและสถานการณ์ทางการเงินที่กำลังท้าทายของบริษัท

การลาออกของอดีตซีอีโอซันโทรี่ ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องส่วนตัวของผู้บริหารระดับสูง แต่สะท้อนให้เห็นถึง “ความเปราะบางของผู้นำองค์กร” ที่อยู่ในสปอตไลท์ตลอดเวลา และต้องรับผิดชอบต่อทุกการกระทำ แม้จะเกี่ยวข้องกับเรื่องในชีวิตส่วนตัว โดยสามารถถอดบทเรียนได้ดังนี้

1. ความประมาทเพียงเสี้ยววินาที อาจสั่นคลอนทั้งองค์กร

กรณีนี้ชี้ชัดว่า “Carelessness” เล็กน้อยของผู้นำ สามารถก่อให้เกิดแรงสั่นสะเทือนมหาศาลต่อชื่อเสียงและความน่าเชื่อถือของบริษัทได้ทันที ต่อให้ผลิตภัณฑ์นั้นถูกกฎหมายในบางประเทศ แต่ในญี่ปุ่นที่มีกฎหมายเข้มงวดสูงสุด การไม่ตรวจสอบให้รอบด้านก็เพียงพอจะสร้างวิกฤตได้

2. ผู้นำ = สัญลักษณ์ของแบรนด์/องค์กร

ซีอีโอไม่ใช่เพียงผู้บริหาร แต่เป็น “หน้าตาขององค์กร” ทุกการกระทำถูกตีความว่าเชื่อมโยงกับค่านิยมและจริยธรรมของบริษัท ดังนั้นการลาออกของนีนามิ ไม่ใช่เพียงการรักษาตัวเอง แต่เป็นการตัดไฟแต่ต้นลม เพื่อไม่ให้ภาพลักษณ์ของซันโทรี่เสียหายไปมากกว่านี้

3. Crisis Management ต้องรวดเร็วและเด็ดขาด

สิ่งที่สะท้อนบทเรียนสำคัญคือ การตัดสินใจลาออกอย่างรวดเร็ว โดยไม่ประวิงเวลา แม้ยังยืนยันความบริสุทธิ์ แต่การเลือกสละตำแหน่งคือการปกป้องแบรนด์จากการถูกลากเข้าสู่วังวนคดีความ นี่คือ กลยุทธ์ “องค์กรต้องมาก่อน” ที่ผู้บริหารระดับสูงควรเรียนรู้

4. Compliance ไม่ใช่เรื่องของแผนกกฎหมายเท่านั้น

เหตุการณ์นี้ตอกย้ำว่าการกำกับดูแล (Compliance) ต้องเชื่อมโยงกับทุกระดับ ตั้งแต่การจัดซื้อ การตลาด ไปจนถึงพฤติกรรมส่วนบุคคลของผู้นำ เพราะในโลกธุรกิจสมัยใหม่ “กฎหมาย + ความคาดหวังของสังคม” เข้มข้นกว่าที่เคย

5. ความโปร่งใส = เส้นเลือดใหญ่ของความไว้วางใจ

แม้ลาออกแล้ว แต่นีนามิยังย้ำว่าเขาเชื่อมั่นว่าความจริงจะพิสูจน์ตัวเองได้ และแสดงความเสียใจต่อความผิดพลาด สะท้อนว่าการสื่อสารอย่างโปร่งใสและรับผิดชอบ คือกุญแจสำคัญในการรักษาความเชื่อมั่นในช่วงวิกฤต

ทั้งนี้ ในปี 2025 กัญชาในญี่ปุ่นยังคงเป็นสิ่งผิดกฎหมายเกือบทั้งหมด ทั้งในด้านการใช้เพื่อสันทนาการและการใช้ทางการแพทย์ โดยอยู่ภายใต้กฎหมายที่เข้มงวดและบทลงโทษที่รุนแรง การครอบครอง การจำหน่าย การเพาะปลูก และการนำเข้า–ส่งออกกัญชา ถูกห้ามโดยสิ้นเชิงตาม พระราชบัญญัติควบคุมกัญชา ซึ่งมีผลบังคับใช้มาตั้งแต่ปี 1948 และได้รับการแก้ไขหลายครั้งเพื่อเพิ่มโทษให้รุนแรงขึ้น การครอบครองเพียงอย่างเดียวอาจถูกจำคุกสูงสุด 5 ปี ขณะที่การเพาะปลูกหรือการลักลอบค้า ต้องโทษหนักกว่า ทั้งจำคุกระยะยาวและปรับเป็นเงินจำนวนมาก
ความเปลี่ยนแปลงสำคัญเกิดขึ้นในปลายปี 2023 เมื่อสภาสูงของญี่ปุ่น (House of Councillors) ผ่านกฎหมายให้กัญชาทางการแพทย์ถูกกฎหมาย อย่างไรก็ตาม การใช้จริงและการเข้าถึงยังคงถูกกำกับดูแลอย่างเข้มงวด นอกจากนี้ ได้เปิดโอกาสให้มีการเพาะปลูกกัญชงในรูปแบบอุตสาหกรรมได้แต่ต้องอยู่ภายใต้ระบบการอนุญาตที่เข้มงวดมาก แต่ขณะเดียวกันผลิตภัณฑ์แปรรูปบางชนิด เช่น CBD สามารถใช้ได้ตามกฎหมาย หากปราศจากสาร THC ซึ่งเป็นสารออกฤทธิ์ทางจิตในกัญชา
ที่น่าสนใจคือ ในอดีตกฎหมายญี่ปุ่นไม่ได้ระบุโทษต่อ “การเสพ” โดยตรง จนกระทั่งการแก้ไขล่าสุดเมื่อเดือนธันวาคม 2024 ซึ่งได้เพิ่มบทลงโทษต่อการบริโภคกัญชาอย่างชัดเจน
ทั้งนักท่องเที่ยวและผู้พำนักในญี่ปุ่นต่างต้องปฏิบัติตามกฎหมายที่เข้มงวดนี้อย่างเคร่งครัด เพราะบทลงโทษถูกใช้กับทั้งคนญี่ปุ่นและชาวต่างชาติเท่าเทียมกัน การฝ่าฝืนอาจนำไปสู่โทษจำคุกหรือปรับเงินจำนวนมาก

กฎหมาย CBD และ THC ของญี่ปุ่น จากข้อจำกัดสู่การบังคับใช้ที่เข้มข้น

CBD หรือ Cannabidiol เป็นสารสกัดจาก ต้นกัญชา (Cannabis sativa) หนึ่งในสารออกฤทธิ์ที่พบในกัญชา แต่ไม่ทำให้เกิดอาการเมาหรือจิตเปลี่ยนแปลง ต่างจาก THC ที่มีสารออกฤทธิ์ทางจิต ทำให้ “เมา” ขณะที่ CBD ไม่มีฤทธิ์เมา แต่มีคุณสมบัติทางสุขภาพและการรักษา
ปัจจุบันมีหลายรูปแบบ เช่น น้ำมัน/สเปรย์ ใช้รับประทานหรือใต้ลิ้น, ครีม/บาล์ม ใช้ทาผิวเพื่อลดอักเสบ, อาหารเสริม/แคปซูล รับประทานง่ายในชีวิตประจำวัน และเครื่องดื่ม ผสมในชา กาแฟ หรือเครื่องดื่มสุขภาพ
กฎหมายและกรอบการกำกับดูแลของญี่ปุ่นเกี่ยวกับ CBD และ THC ได้มีการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในปี 2025 โดยมี พระราชบัญญัติควบคุมกัญชา (Cannabis Control Act) และกฎหมายที่เกี่ยวข้องเป็นศูนย์กลาง โดยมีสาระสำคัญ ได้แก่
  • ญี่ปุ่นได้เปลี่ยนแนวทางการกำกับดูแลกัญชาจากเดิมที่อ้างอิงตาม “ส่วนของพืช” (ห้ามใช้ใบและดอก แต่อนุญาตให้ใช้ก้านแก่และเมล็ด) มาเป็นการกำกับดูแลตาม “ส่วนประกอบสารสำคัญ” โดยเน้นที่ปริมาณ THC เป็นหลัก นับตั้งแต่ปี 2025 ผลิตภัณฑ์ CBD ในญี่ปุ่นต้องมีปริมาณ THC ไม่เกิน 1 ppm (0.001%) จึงจะสามารถนำเข้าและวางจำหน่ายได้ตามกฎหมาย หากเกินกว่าระดับตกค้างที่กำหนด จะถูกจัดว่าเป็นสิ่งผิดกฎหมายและอาจถูกยึด จับปรับ หรือจำคุก
  • การแก้ไขพระราชบัญญัติควบคุมกัญชาได้เพิ่ม “ความผิดฐานการใช้” (use offense) ซึ่งขยายขอบเขตการบังคับใช้ไปถึงการบริโภคหรือครอบครองผลิตภัณฑ์กัญชาและ CBD ที่ไม่เป็นไปตามกฎหมาย การตรวจสอบตามด่านศุลกากรและร้านค้าถูกเข้มงวดมากขึ้น ทั้งในแง่การสุ่มตรวจผลิตภัณฑ์และเอกสารประกอบ
  • CBD สามารถสกัดได้จากทุกส่วนของต้นกัญชง (รวมถึงใบและดอก) ตราบใดที่มี THC ต่ำกว่าระดับที่กำหนด ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จากนโยบายเดิมที่เคยเข้มงวดกว่ามาก
  • สารสังเคราะห์ที่เลียนแบบฤทธิ์ THC แต่ไม่ใช่ THC โดยตรง (เช่น HHC และสมุนไพรที่อาศัยช่องโหว่ทางกฎหมายบางชนิด) กำลังถูกจับตามองและมีการบังคับใช้เพิ่มขึ้น แม้ว่ายังเป็นความท้าทายในด้านการกำกับดูแล
  • บทลงโทษเกี่ยวกับการครอบครอง การลักลอบค้า และการนำเข้า THC ยังคงรุนแรงมาก ทั้งโทษจำคุกและปรับเป็นจำนวนสูง
  • กัญชาทางการแพทย์ เริ่มมีโอกาสได้รับการอนุมัติให้ใช้เป็นยาได้ตามการแก้กฎหมายล่าสุด แต่การใช้เพื่อสันทนาการยังคงเป็นสิ่งต้องห้าม
นั่นหมายความว่าญี่ปุ่นยังคงมีกฎหมายที่เข้มงวดที่สุดแห่งหนึ่งของโลกในการควบคุม THC ในผลิตภัณฑ์กัญชา รวมถึง CBD โดยตลาด CBD ที่ถูกกฎหมายก็ยังคงถูกกำกับดูแลอย่างเข้มงวด เพื่อให้มั่นใจว่ามี THC ใกล้ศูนย์มากที่สุด ขณะเดียวกันเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมายก็เร่งดำเนินคดีอย่างจริงจังต่อผู้ที่ครอบครอง ใช้ นำเข้า หรือจำหน่ายผลิตภัณฑ์ที่มี THC เกินเกณฑ์ ภายใต้กรอบกฎหมายกัญชา 2025 ที่ได้รับการแก้ไขล่าสุด
จากข้อมูลที่กล่าวมา จะเห็นว่าญี่ปุ่นใช้กรอบการกำกับดูแลแบบเน้นส่วนผสม (Ingredient-based regulation) ซึ่งหมายความว่าไม่ใช่เพียงผลิตภัณฑ์ทั้งหมดที่ต้องถูกกฎหมาย แต่ปริมาณสาร THC แม้เพียงเล็กน้อยก็ต้องตรวจสอบได้ การละเมิดกฎหมายสามารถส่งผลทั้งปรับหนักและจำคุก
บทเรียนสำคัญสำหรับธุรกิจ คือการทำความเข้าใจกฎหมายเชิงเทคนิคให้ละเอียดในระดับส่วนผสมเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ หากไม่ปฏิบัติตาม แม้เป็นผู้นำองค์กรก็อาจตกอยู่ในความเสี่ยงทางกฎหมายและเสื่อมเสียชื่อเสียงได้
กระนั้น ร้านค้าที่จำหน่ายผลิตภัณฑ์ CBD ในญี่ปุ่นแสดงความกังวลว่าข่าวนี้อาจทำให้ผู้บริโภคหลีกเลี่ยงที่จะบริโภคผลิตภัณฑ์ แม้กระทั่งสินค้าที่ถูกกฎหมาย ตามรายงานของ The Japan Times

“เราใช้เพื่อผ่อนคลาย หรือแก้ปัญหาเรื่องอารมณ์ขึ้นๆ ลงๆ ความหงุดหงิด หรือความรู้สึกดิ่งดาวน์แน่นอนว่าเราไม่สามารถบอกว่ามัน ‘รักษา’ อะไรได้ เพราะไม่ใช่ยา แต่ลูกค้าหลายคนใช้มันเป็นอาหารเสริม” มามิ ไนโตะ พนักงานของ CBD Nation คาเฟ่ในย่านรปปงงิ กรุงโตเกียว ซึ่งจำหน่ายเครื่องดื่ม คุกกี้ และกัมมี่ที่มีส่วนผสมของ CBD กล่าว
“CBD ไม่ใช่สารเสพติด ฉันหวังว่าผู้คนจะไม่ยึดติดกับภาพลบที่ไม่จำเป็นซึ่งถูกสร้างขึ้นในญี่ปุ่น” เธอกล่าว
สำหรับผู้ที่สนใจใช้ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ โดยเฉพาะผู้เริ่มต้น ไนโตะแนะนำให้ไปซื้อที่ร้านค้าจริงแทนการสั่งซื้อออนไลน์ เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้าที่ซื้อถูกกฎหมาย
“ซื้อจากร้านที่มีหน้าร้านชัดเจน สามารถให้บริการลูกค้าได้อย่างน่าเชื่อถือทั้งก่อนและหลังการซื้อ และสามารถติดต่อได้ง่าย” เธอกล่าว
ทั้งนี้ เมื่อเปรียบเทียบความเข้มงวดของกฎหมายเกี่ยวกับ THC/CBD ระหว่างญี่ปุ่นและไทย จะเห็นทั้งความเหมือนและความต่างอย่างชัดเจน

กรอบกฎหมาย THC/CBD ในญี่ปุ่น

THC ถูกควบคุมอย่างเข้มงวดที่สุดในโลก แม้ปริมาณเพียง 1 ppm ก็ถือว่าเกินขีดจำกัดและผิดกฎหมาย ส่วน CBD ถูกกฎหมายถ้าสกัดจากส่วนใดของต้นกัญชา แต่ต้องมี THC ≤ 0.001% (1 ppm) รวมถึงมีการบังคับใช้เข้มงวดทั้งที่ด่านนำเข้าและร้านค้าปลีก มีการทดสอบและตรวจสอบส่วนผสมเชิงเทคนิคอย่างละเอียด ในแง่ผลต่อผู้ประกอบการ ผู้บริหารและองค์กรเสี่ยงทั้งปรับและจำคุก หากเกิดความผิดพลาดแม้เล็กน้อย
ญี่ปุ่นจึงถือเป็นมาตรฐาน Zero tolerance สำหรับ THC (ห้ามมีสาร THC ปรากฏอยู่เลย ไม่ว่าจะในปริมาณน้อยเพียงใดก็ตาม) และเน้น Ingredient-based regulation ที่ละเอียดที่สุดในโลก

กรอบกฎหมาย THC/CBD ในไทย

หลังการปลดล็อกกัญชาทางการแพทย์และกัญชาเชิงพาณิชย์ (2022) โดยเน้นเปิดโอกาสให้ใช้ในเชิงสมุนไพรและเศรษฐกิจ แต่กลับถูกวิจารณ์ว่ากรอบการกำกับดูแลยังไม่ชัดเจนเท่าที่ควร
ไทยอนุญาตให้ผลิตภัณฑ์กัญชาเพื่อจำหน่ายทั่วไป มี THC ≤ 0.2% ซึ่งสูงกว่าญี่ปุ่นถึง 200 เท่า ขณะที่ CBD ถูกกฎหมายและสามารถใช้ได้ในผลิตภัณฑ์หลายประเภท แต่ต้องแสดงปริมาณ THC ให้ชัดเจน
ในแง่ของการบังคับใช้ มีการตรวจสอบผลิตภัณฑ์และร้านค้าปลีก แต่ยังเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการปรับตัวมากกว่า และการบังคับใช้ไม่เข้มข้นเท่าญี่ปุ่น โดยผู้ประกอบการสามารถจำหน่ายได้ตามกฎหมาย หากควบคุม THC และทำเอกสารรับรองผลิตภัณฑ์ แต่ในภาพรวมพบว่าการบังคับใช้กฎหมายในไทยยังมีไม่เสถียร มีการแก้ไขกฎหมายบ่อยครั้ง และบทลงโทษไม่เข้มข้นเท่าญี่ปุ่น โดยเน้นไปที่การกำกับผู้ประกอบการมากกว่าผู้บริโภค

ขณะเดียวกัน ตลาดภายในประเทศก็มีการใช้เพื่อสันทนาการอย่างกว้าง แม้จะไม่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการ ทำให้เกิดข้อถกเถียงด้านสังคมและการเมืองต่อเนื่อง
ไทยจึงมีแนวทางค่อนข้างยืดหยุ่น โดยยอมรับ THC ในระดับเล็กน้อยและเน้น Risk-based enforcement (ตรวจสอบเข้มกับผู้ผลิตนำเข้า/ผู้ผลิตเชิงพาณิชย์ ส่วนร้านเล็กหรือผลิตภัณฑ์ที่ THC ต่ำ ตรวจสอบตามความเสี่ยง) 
จากกฎหมายกัญชาที่กล่าวมา จะเห็นว่าญี่ปุ่นเป็น “ตัวอย่างสุดโต่ง” ของการควบคุมที่เข้มงวด ขณะที่ไทยเป็น “สนามทดลอง” ของการปลดล็อก แต่ท้ายที่สุดแล้ว กฎหมายในเรื่องนี้ควรหาจุดสมดุลที่ทำให้ทั้งผู้บริโภคปลอดภัย และผู้ประกอบการเติบโตได้

ที่มา :